પાંચ વર્ષના રિપોર્ટે બતાવી દીધી મનરેગામાં વ્યાપક ગેરરીતિઓની વાસ્તવિકતા
ગુજરાતમાં ભ્રષ્ટાચારના અનેક કિસ્સાઓ વચ્ચે હવે મનરેગા યોજનાને લઈને વધુ એક ચોંકાવનારો મુદ્દો સામે આવ્યો છે. તાજેતરમાં રજૂ થયેલા સત્તાવાર ડેટા દર્શાવે છે કે રાજ્યમાં મોટા પાયે નકલી મજૂરો દર્શાવીને મનરેગાના લાભોનો દુરુપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. વર્ષ દરમિયાન સતત વધી રહેલી ગેરરીતિઓએ સરકારની વિશ્વસનીયતા પર પ્રશ્નચિહ્ન ઉભું કર્યું છે.
લોકસભામાં રજૂ થયેલા આંકડાઓએ ખોલી દીધી ગેરરીતિઓની પરત
9 ડિસેમ્બરના રોજ કેન્દ્રના મંત્રાલયે લોકસભામાં રજૂ કરાયેલા ડેટાએ ગુજરાતની મનરેગા વ્યવસ્થામાં વ્યાપક ગડબડી પ્રકાશમાં મૂકી છે. 2019-20 થી 2024-25 દરમિયાન કુલ 7.49 લાખ જોબ કાર્ડ રદ કરાયા, જ્યારે લગભગ 22.68 લાખ કામદારોની નોંધણીઓ જોબ કાર્ડમાંથી કાઢી નાખવામાં આવી. આટલી મોટી સંખ્યામાં નામો કાઢવાના પગલે પાત્રતા ચકાસણી અને વાસ્તવિક મજૂરી સહાય અંગે ગંભીર શંકાઓ ઊભી થઈ છે. આંકડાઓ દર્શાવે છે કે વર્ષ દર વર્ષ ડિલીટ થનારી એન્ટ્રીઓમાં સતત વધારો થયો છે.
ડેટા મુજબ ડિલીટ થયેલા જોબ કાર્ડમાં સતત વૃદ્ધિ
મનરેગાની અમલવારીમાં પારદર્શિતાની કમીનું પ્રતિબિંબ ડિલીટ થયેલા કાર્ડના આંકડાઓમાં સ્પષ્ટ જોવા મળે છે. 2019-20માં 40,314 જોબ કાર્ડ કાઢવામાં આવ્યા હતા, જે 2020-21માં વધીને 1,31,080 થયા હતા. 2021-22માં આ આંકડો થોડો ઘટ્યો, પરંતુ 2022-23માં તે ફરીથી 1,46,141 સુધી પહોંચી ગયો હતો. આ પરિવર્તનો સૂચવે છે કે આ પાંચ વર્ષ દરમિયાન યોજનામાં ગેરરીતિઓ યથાવત ચાલી રહી હતી. વારંવાર વધઘટ થતો આ આંકડો વ્યવસ્થામાં ખામી દર્શાવે છે.
નકલી મજૂરોનો સિલસિલો પાંચ વર્ષથી ચાલુ હોવાનો શંકાસ્પદ ખુલાસો
રિપોર્ટ અનુસાર ચોપડે દર્શાવવામાં આવેલા લગભગ 22 લાખ મજૂરો વાસ્તવમાં હાજર જ નહોતા. મનરેગા દ્વારા આદિવાસી વિસ્તારોમાં રોજગારી આપવાનો દાવો કરવામાં આવે છે, પરંતુ અહીં કાગળ માગદારોને જ મજૂર બતાવી કામનું હિસાબ બનાવવામાં આવ્યું હોવાનું સામે આવ્યું છે. 2019-20માં 1.54 લાખ મજૂરોના નામ રદ કરવામાં આવ્યા હતા, જ્યારે 2023-24 સુધી આ સંખ્યા લગભગ 10 લાખની નજીક પહોંચી ગઈ હતી. આ આંકડા સૂચવે છે કે ખોટા નામ ઉમેરવાની પ્રવૃત્તિ લાંબા સમયથી ચાલતી આવી છે.
જોબ કાર્ડ રદ કરવાની વધતી સંખ્યાએ ચિંતાઓ વધારે તીવ્ર બનાવી
પાછલા પાંચ વર્ષમાં કુલ 7.49 લાખ જોબ કાર્ડ રદ કરવાના કેસો સામે આવ્યા છે, જે પોતાનામાં જ ચોંકાવનારી બાબત છે. આટલા મોટા પાયે રદગીરી કેમ કરવામાં આવી અને લાખો મજૂરોને યોજનામાંથી કેમ દૂર કરવામાં આવ્યા, તે અંગે રાજ્ય સરકાર તરફથી કોઈ સ્પષ્ટીકરણ આપવામાં આવ્યું નથી. કેન્દ્રના રિપોર્ટ મુજબ અનેક મજૂરોના માત્ર કાગળ પર જ નામ હતા, જેનો ઉપયોગ 100 દિવસની રોજગારીનો દેખાવ ઉભો કરવા માટે કરવામાં આવ્યો હતો. આ સમગ્ર પરિસ્થિતિએ યોજનાના સાચા લાભાર્થીઓને નુકસાન પહોંચાડ્યું છે.
