ગુજરાતમાંથી ચોમાસાની વિદાય શરૂ: કચ્છ-બનાસકાંઠામાં બદલાયું હવામાન, રાજ્યમાં 8 ટકા વરસાદની ઘટ
ગુજરાતમાં હવે ચોમાસાની સિઝન ધીમે ધીમે અંત તરફ આગળ વધી રહી છે. રાજ્યના કેટલાક ઉત્તર-પશ્ચિમ વિસ્તારોમાં હવામાનની સ્થિતિમાં ફેરફાર જોવા મળ્યો છે અને કચ્છ તથા બનાસકાંઠાના કેટલાક વિસ્તારોમાંથી નૈઋત્યના ચોમાસાની વિદાયની શરૂઆત થઈ હોવાનું હવામાન વિભાગે જણાવ્યું છે. આ સાથે જ રાજ્યમાં વરસાદી સિઝનના અંતની પ્રક્રિયા શરૂ થઈ હોવાનું માનવામાં આવી રહ્યું છે.
જોકે, ચોમાસાની વિદાયનો અર્થ એવો નથી કે ગુજરાતના દરેક વિસ્તારમાં હવે તરત જ વરસાદ બંધ થઈ જશે. રાજ્યના કેટલાક ભાગોમાં હજુ પણ ભેજવાળું વાતાવરણ અને વરસાદની શક્યતા યથાવત્ છે. હવામાન વિભાગના જણાવ્યા મુજબ આગામી દિવસોમાં ગુજરાતના કેટલાક વિસ્તારોમાં સામાન્યથી મધ્યમ વરસાદ થઈ શકે છે.
આ વર્ષે રાજ્યમાં વરસાદનું વિતરણ પણ એકસરખું રહ્યું નથી. ક્યાંક ભારે વરસાદને કારણે પાણી ભરાયા અને નદીઓ-તળાવો છલકાયા, તો બીજી તરફ કેટલાક વિસ્તારોમાં વરસાદ સામાન્ય કરતાં ઓછો રહ્યો. હાલમાં સમગ્ર રાજ્યમાં સિઝનનો વરસાદ સામાન્ય સરેરાશ કરતાં આશરે 8 ટકા ઓછો નોંધાયો હોવાનું રાજ્યના હવામાન બુલેટિન આધારિત અહેવાલોમાં જણાવાયું છે.
કચ્છમાંથી ચોમાસાની વિદાયનો પ્રારંભ
ચોમાસાની વિદાયની શરૂઆત સામાન્ય રીતે ઉત્તર-પશ્ચિમ ભારતના વિસ્તારોમાંથી થતી હોય છે. આ વખતે ગુજરાતમાં પણ કચ્છ તરફથી તેની શરૂઆત જોવા મળી છે. કચ્છના કેટલાક વિસ્તારોમાં વાતાવરણ હવે અગાઉની સરખામણીએ વધુ સૂકું બનવા લાગ્યું છે.
ચોમાસાની વિદાયની પ્રક્રિયા એક જ દિવસમાં આખા રાજ્યમાંથી થતી નથી. હવામાન વિભાગ વિવિધ પરિબળોનું નિરીક્ષણ કરીને ચોમાસું કયા વિસ્તારમાંથી પાછું ખેંચાયું છે તે નક્કી કરે છે. તેમાં વરસાદી પ્રવૃત્તિમાં સતત ઘટાડો, વાતાવરણમાં ભેજનું પ્રમાણ ઘટવું અને નીચલા વાતાવરણમાં પવનની દિશામાં ફેરફાર જેવા પરિબળો મહત્વ ધરાવે છે.
એટલે કચ્છમાં વિદાયની શરૂઆત થઈ હોવા છતાં ગુજરાતના અન્ય વિસ્તારોમાં આગામી થોડા દિવસ વરસાદ જોવા મળી શકે છે.
બનાસકાંઠામાં પણ બદલાઈ રહી છે હવામાનની સ્થિતિ
કચ્છ બાદ ઉત્તર ગુજરાત તરફ પણ ચોમાસાની વિદાયની અસર જોવા મળી રહી છે. બનાસકાંઠાના કેટલાક વિસ્તારોમાં વરસાદી સિસ્ટમની અસર ઘટતી જઈ રહી છે અને વાતાવરણ ધીમે ધીમે સૂકું બનવાની પ્રક્રિયા શરૂ થઈ છે.
ઉત્તર ગુજરાત માટે ચોમાસાની વિદાયનું મહત્વ ખાસ છે, કારણ કે અહીં ખેતી અને પાણીની ઉપલબ્ધતા બંને માટે વરસાદ મહત્વનો આધાર છે. સિઝનના અંતિમ તબક્કામાં પડતો વરસાદ પાક માટે ક્યાંક ફાયદાકારક બની શકે છે, જ્યારે વધારે વરસાદ થાય તો તૈયાર પાકને નુકસાન થવાની પણ શક્યતા રહે છે.
આથી ખેડૂતો માટે હવે આગામી દિવસોની સ્થાનિક આગાહી મહત્વપૂર્ણ બની રહેશે.
સમગ્ર ગુજરાતમાં એકસાથે વરસાદ બંધ નહીં થાય
કચ્છ અને બનાસકાંઠામાં ચોમાસાની વિદાય શરૂ થઈ છે એટલે સમગ્ર ગુજરાતમાં વરસાદી માહોલ તરત જ સમાપ્ત થઈ જશે એવું માનવું યોગ્ય નથી.
રાજ્યની ભૌગોલિક સ્થિતિને કારણે અલગ-અલગ વિસ્તારોમાં હવામાનની સ્થિતિ અલગ રહી શકે છે. ખાસ કરીને દક્ષિણ ગુજરાત અને સૌરાષ્ટ્રના કેટલાક વિસ્તારોમાં ભેજ તથા સ્થાનિક હવામાન પ્રણાલીઓના કારણે વરસાદની શક્યતા થોડા દિવસ વધુ રહી શકે છે.
23 સપ્ટેમ્બરના IMD અમદાવાદ કેન્દ્રના બુલેટિન મુજબ ગુજરાત અને સૌરાષ્ટ્ર-કચ્છ માટે આગામી દિવસોમાં કોઈ ગંભીર હવામાન ચેતવણી જાહેર કરવામાં આવી નથી.
એટલે હાલમાં સ્થિતિ એવી છે કે એક તરફ ચોમાસાની વિદાયની પ્રક્રિયા શરૂ થઈ છે, પરંતુ બીજી તરફ વરસાદની સંભાવના સંપૂર્ણપણે ખતમ થઈ નથી.
આગામી 7 દિવસમાં વરસાદની શક્યતા
હવામાન વિભાગની આગાહી મુજબ આગામી સાત દિવસ દરમિયાન ગુજરાતના કેટલાક વિસ્તારોમાં સામાન્યથી મધ્યમ વરસાદ પડી શકે છે. એટલે ચોમાસાની વિદાયની શરૂઆત વચ્ચે પણ રાજ્યના કેટલાક વિસ્તારોમાં વરસાદી ઝાપટાં જોવા મળી શકે છે.
ખાસ કરીને દક્ષિણ ગુજરાતમાં ગાજવીજ સાથે વરસાદની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. સ્થાનિક સ્તરે થન્ડરસ્ટોર્મની સ્થિતિ સર્જાય તો થોડા સમય માટે ભારે પવન, વીજળીના ચમકારા અને વરસાદ જોવા મળી શકે છે.
આ પ્રકારનો વરસાદ ચોમાસાની વિદાયની પ્રક્રિયાને વિરુદ્ધ નથી માનવામાં આવતો. ચોમાસું સંપૂર્ણપણે પાછું ખેંચાય તે પહેલાં કેટલાક વિસ્તારોમાં છૂટોછવાયો વરસાદ થતો રહેવાની શક્યતા હોય છે.
સૌરાષ્ટ્રમાં પણ હજુ વરસાદની શક્યતા
કચ્છમાંથી ચોમાસાની વિદાય શરૂ થઈ હોવા છતાં સૌરાષ્ટ્રના કેટલાક વિસ્તારોમાં આગામી દિવસોમાં વરસાદી માહોલ રહી શકે છે. મળતી આગાહી મુજબ આગામી ત્રણ દિવસ દરમિયાન સૌરાષ્ટ્રમાં સામાન્યથી મધ્યમ વરસાદની સંભાવના છે.
સૌરાષ્ટ્રના ખેડૂતો માટે આ વરસાદનું મહત્વ અલગ-અલગ હોઈ શકે છે. કેટલાક વિસ્તારોમાં પાક માટે ભેજ ઉપયોગી બની શકે છે, જ્યારે વધુ વરસાદથી ખેતરોમાં પાણી ભરાવાની સમસ્યા ઊભી થઈ શકે છે.
આથી ખેડૂતોને વરસાદની માત્રા કરતાં સ્થાનિક આગાહી પર વધુ ધ્યાન આપવું જરૂરી છે.
દક્ષિણ ગુજરાતમાં ગાજવીજ સાથે વરસાદ
ચોમાસાની વિદાયની પ્રક્રિયા શરૂ થઈ હોવા છતાં દક્ષિણ ગુજરાતમાં હવામાન સંપૂર્ણપણે સૂકું બન્યું નથી. સુરત, નવસારી, વલસાડ સહિતના દક્ષિણ ગુજરાતના વિસ્તારોમાં છેલ્લા દિવસોમાં વરસાદી માહોલ જોવા મળ્યો છે.
સુરત માટે IMDના 23 સપ્ટેમ્બરના હવામાન ડેટામાં પણ વરસાદ નોંધાયો છે અને આગામી દિવસોમાં વાદળછાયું વાતાવરણ તથા હળવા વરસાદની શક્યતા દર્શાવવામાં આવી છે.
ગાજવીજ દરમિયાન ખાસ કરીને ખુલ્લા મેદાન, વૃક્ષો નીચે અથવા વીજ પોલ નજીક ઊભા રહેવાનું ટાળવું જરૂરી છે. વરસાદ ઓછો હોય છતાં વીજળી પડવાની સ્થિતિ ગંભીર બની શકે છે.
દરિયાકાંઠે પવનને લઈને પણ સાવચેતી
ગુજરાતના દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં હવામાન બદલાતાં પવનની ગતિમાં વધારો થઈ શકે છે. દરિયાઈ વિસ્તારોમાં રહેતા લોકો અને માછીમારો માટે પવનની સ્થિતિ ખાસ મહત્વની હોય છે.
દરિયાની સ્થિતિ ખરાબ હોય ત્યારે માછીમારોએ સ્થાનિક તંત્ર અને હવામાન વિભાગની સૂચનાઓનું પાલન કરવું જરૂરી છે. ખાસ કરીને ગાજવીજ અને તેજ પવન દરમિયાન દરિયામાં જવાનું ટાળવું સલામત રહે છે.
હાલમાં IMDના 23 સપ્ટેમ્બરના ગુજરાત બુલેટિનમાં ગુજરાત પ્રદેશ તેમજ સૌરાષ્ટ્ર-કચ્છ માટે કોઈ ચેતવણી દર્શાવવામાં આવી નથી.
આ વર્ષે ગુજરાતમાં 8 ટકા ઓછો વરસાદ
ચોમાસાની વિદાય શરૂ થવા સાથે હવે સમગ્ર સિઝનના વરસાદના આંકડા પણ મહત્વના બન્યા છે. રાજ્યમાં આ વર્ષે અત્યાર સુધી સામાન્ય સરેરાશ કરતાં લગભગ 8 ટકા ઓછો વરસાદ નોંધાયો છે.
પરંતુ ‘રાજ્યમાં 8 ટકા ઓછો વરસાદ’નો અર્થ એ નથી કે દરેક જિલ્લામાં સમાન પ્રમાણમાં વરસાદ ઓછો રહ્યો છે. ગુજરાતના અલગ-અલગ જિલ્લાઓમાં વરસાદનું વિતરણ અલગ રહ્યું છે.
કેટલાક વિસ્તારોમાં સારો વરસાદ થયો છે, તો કેટલાક જિલ્લામાં હજુ વરસાદની ઘટ જોવા મળે છે. આ અસમાનતા ખેતી, જળસંગ્રહ અને ભૂગર્ભ જળની સ્થિતિ પર પણ અસર કરી શકે છે.
કેટલાક વિસ્તારોમાં વરસાદની ઘટની અસર
રાજ્યમાં સરેરાશ વરસાદનો આંકડો એક સંયુક્ત ચિત્ર રજૂ કરે છે, પરંતુ સ્થાનિક સ્તરે સ્થિતિ અલગ હોઈ શકે છે. કેટલાક તાલુકાઓમાં સિઝન દરમિયાન પૂરતો વરસાદ થયો નથી.
તાજેતરના અહેવાલો અનુસાર રાજ્યના કેટલાક જિલ્લાઓમાં વરસાદની ઘટ યથાવત્ છે, જ્યારે બીજી તરફ દક્ષિણ ગુજરાતના કેટલાક વિસ્તારોમાં ભારે વરસાદની ઘટનાઓ પણ નોંધાઈ છે.
આથી વરસાદની માત્રા કરતાં તેનું વિતરણ અને કયા સમયગાળામાં કેટલો વરસાદ પડ્યો તે પણ મહત્વનું બને છે.
ચોમાસું ક્યારે સંપૂર્ણ રીતે વિદાય લેશે?
ચોમાસું પાછું ખેંચાવું એ ધીમે ધીમે આગળ વધતી પ્રક્રિયા છે. હવામાન વિભાગ માત્ર તારીખના આધારે ચોમાસાની વિદાય જાહેર કરતું નથી.
IMDના માપદંડ મુજબ કોઈ વિસ્તારમાં ચોમાસાની વિદાય જાહેર કરવા માટે સતત કેટલાક દિવસ વરસાદી પ્રવૃત્તિમાં ઘટાડો, વાતાવરણમાં ભેજનું પ્રમાણ ઘટવું અને નીચલા વાતાવરણમાં એન્ટિસાઇક્લોનિક પરિસ્થિતિ જેવી બાબતો જોવામાં આવે છે.
આથી કચ્છ અને બનાસકાંઠામાં શરૂઆત થઈ છે ત્યારે આગામી દિવસોમાં આ પ્રક્રિયા ધીમે ધીમે ગુજરાતના અન્ય વિસ્તારો તરફ આગળ વધી શકે છે.
ખેડૂતો માટે હવે શું મહત્વનું?
ચોમાસું વિદાય તરફ આગળ વધી રહ્યું છે ત્યારે ખેડૂતો માટે આગામી હવામાનની આગાહી ખૂબ મહત્વપૂર્ણ રહેશે. ખરીફ પાકના અંતિમ તબક્કામાં વરસાદની જરૂરિયાત પાક પ્રમાણે અલગ હોય છે.
કેટલાક પાક માટે જમીનમાં રહેલો ભેજ પૂરતો હોઈ શકે છે, જ્યારે અન્ય પાકને વધુ પાણીની જરૂર પડી શકે છે. બીજી તરફ અચાનક ભારે વરસાદ પાકને નુકસાન પણ પહોંચાડી શકે છે.
ખેડૂતો માટે હવે વરસાદની આગાહી ઉપરાંત પવનની ગતિ, તાપમાન અને આગામી દિવસોમાં ભેજની સ્થિતિ પર નજર રાખવી ઉપયોગી રહેશે.
શહેરોમાં પણ બદલાશે હવામાન
ચોમાસું પાછું ખેંચાવા સાથે આગામી દિવસોમાં રાજ્યના શહેરોમાં પણ વાતાવરણમાં ધીમે ધીમે ફેરફાર જોવા મળી શકે છે. વરસાદી દિવસોની સંખ્યા ઘટી શકે છે અને દિવસ દરમિયાન તાપમાનમાં વધારો અનુભવાઈ શકે છે.
જોકે, ચોમાસાની વિદાયની શરૂઆત થયા પછી પણ એકાએક ગરમી વધી જાય એવું જરૂરી નથી. વરસાદ, વાદળછાયું વાતાવરણ અને ભેજના આધારે તાપમાનમાં દિવસ-પ્રતિદિન ફેરફાર થઈ શકે છે.
સપ્ટેમ્બરનો અંત અને ઓક્ટોબરની શરૂઆત ગુજરાતમાં ઋતુ પરિવર્તનનો સમય હોય છે. આ સમયગાળામાં દિવસ દરમિયાન ગરમી અને વહેલી સવારે કે રાત્રે અલગ પ્રકારનું વાતાવરણ અનુભવાઈ શકે છે.
હવે શું સ્થિતિ રહેશે?
હાલની સ્થિતિને જોતા ગુજરાતમાં ચોમાસું ધીમે ધીમે વિદાય તરફ આગળ વધી રહ્યું છે, પરંતુ હજુ રાજ્યમાંથી સંપૂર્ણપણે પાછું ખેંચાયું નથી. કચ્છ અને બનાસકાંઠાના કેટલાક વિસ્તારોમાંથી શરૂઆત થઈ છે, જ્યારે અન્ય વિસ્તારોમાં આગામી દિવસોમાં વરસાદી પ્રવૃત્તિ ચાલુ રહી શકે છે.
આગામી સાત દિવસ દરમિયાન રાજ્યના કેટલાક ભાગોમાં સામાન્યથી મધ્યમ વરસાદની શક્યતા છે. સૌરાષ્ટ્રમાં પણ થોડા દિવસ વરસાદની સંભાવના છે, જ્યારે દક્ષિણ ગુજરાતમાં ગાજવીજ સાથે વરસાદી માહોલ બની શકે છે.
અર્થાત્, ગુજરાતમાં ચોમાસાની વિદાયની શરૂઆત થઈ ગઈ છે, પરંતુ વરસાદની સિઝનનો સંપૂર્ણ અંત હજી આવ્યો નથી. હવે આગામી દિવસોમાં ચોમાસું કયા વિસ્તારોમાંથી આગળ પાછું ખેંચાય છે અને વરસાદનું પ્રમાણ કેટલું રહે છે તેના પર સૌની નજર રહેશે.
