કરોડો રૂપિયાના હેલ્થ કેમ્પેઈન કેમ થઈ રહ્યા છે ફેઈલ? વૈજ્ઞાનિકોનો મોટો ખુલાસો
આજની આંધળી દોડધામ વાળી જિંદગીમાં આપણી સામે સ્વાસ્થ્યને લગતા અનેક પડકારો આવી રહ્યા છે. શારીરિક બીમારીઓ વિશે તો આપણે ઘણી ચર્ચા કરીએ છીએ, પરંતુ માનસિક સ્વાસ્થ્ય પાછળ છૂટી જાય છે. આવી જ એક ગંભીર અને ચિંતાજનક સમસ્યા છે ‘ડિમેન્શિયા’ (સ્મૃતિ ભ્રંશ અથવા યાદશક્તિ નબળી પડવી). તાજેતરમાં જ ઓસ્ટ્રેલિયા, અમેરિકા અને ચીન સહિત વિશ્વના આઠ દેશોમાં ડિમેન્શિયા સંબંધિત પબ્લિક હેલ્થ કેમ્પેઈન (જાહેર આરોગ્ય અભિયાનો)નું એક નવું અને ઊંડું વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું છે.
આ સંશોધનમાંથી એક અત્યંત ચોંકાવનારી અને આશાસ્પદ વાત સામે આવી છે. રિસર્ચ અનુસાર, જો આપણે આપણી રોજિંદી કેટલીક આદતો, રહેણીકરણી અને વર્તનમાં થોડો ફેરફાર કરી લઈએ, તો ડિમેન્શિયાના લગભગ અડધા (૫૦%) કેસોને થતા રોકી શકાય છે. આ કોઈ સામાન્ય દાવો નથી, પરંતુ મેડિકલ સાયન્સ દ્વારા સાબિત થયેલું સત્ય છે. ચાલો વિગતવાર સમજીએ કે આ ભયજનક બીમારીથી આપણે આપણી જાતને અને પરિવારને કેવી રીતે બચાવી શકીએ.
આ રિસ્ક ફેક્ટર્સને બદલીને મગજને આપો નવું જીવન
તબીબી ભાષામાં એવા ઘણા પરિબળો છે જેને આપણે આપણી મરજીથી બદલી શકીએ છીએ, જેને ‘મોડિફાયેબલ રિસ્ક ફેક્ટર્સ’ કહેવાય છે. સામાન્ય રીતે લોકો આ નાની-નાની બાબતો પર ધ્યાન નથી આપતા, પરંતુ આ જ આદતો લાંબા ગાળે આપણા મગજની કાર્યક્ષમતા પર ઊંડી અને નકારાત્મક અસર કરે છે. ડિમેન્શિયાના જોખમને વધારતા મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે:
-
શારીરિક સક્રિયતાનો અભાવ: આખો દિવસ બેસી રહેવું અથવા કસરત ન કરવી એ મગજમાં લોહીના પરિભ્રમણને ધીમું કરે છે.
-
વ્યસનોની ગુલામી: સિગારેટ, બીડી કે તમાકુનું સેવન મગજની નસોને સીધું નુકસાન પહોંચાડે છે.
-
ખોટી ખાન-પાનની પદ્ધતિ: જંક ફૂડ અને અતિશય તેલવાળો ખોરાક લેવાથી શરીરમાં કોલેસ્ટ્રોલ વધે છે, જે મગજ સુધી જતા ઓક્સિજનને અવરોધે છે.
-
માનસિક તણાવ અને ડિપ્રેશન: સતત ચિંતા અને એકલતા મગજના કોષોને સમય પહેલા વૃદ્ધ બનાવી દે છે.
જો સમય રહેતા આ ખરાબ આદતોમાં સુધારો કરવામાં આવે, તો આ ન્યુરોડીજેનેરેટેડ (મગજના કોષોનો નાશ કરતી) બીમારીના જોખમને ઘણી હદ સુધી ટાળી શકાય છે. તમારા મગજની સુરક્ષા તમારા પોતાના હાથમાં છે.
જાગૃતિ અભિયાનો કેમ નિષ્ફળ સાબિત થઈ રહ્યા છે?
આ રિસર્ચમાં એક ઘણો મહત્વનો સવાલ ઉઠાવવામાં આવ્યો છે કે, સરકારો અને સંસ્થાઓ દ્વારા કરોડો રૂપિયાના ખર્ચે ચલાવવામાં આવતા સ્વાસ્થ્ય અભિયાનો કેમ ધાર્યું પરિણામ નથી આપી શકતા? સંશોધકોના મતે, આ મોટા પાયે ચાલતા ટીવી, અખબારો કે સોશિયલ મીડિયાના અભિયાનો લોકો સુધી માહિતી તો પહોંચાડી દે છે, પરંતુ તેઓ લોકોના ‘વર્તન’ (Behavior) માં બદલાવ લાવવામાં સંપૂર્ણપણે નાકામ સાબિત થયા છે.
લોકો આ જાહેરાતો જુએ છે, બે મિનિટ માટે અફસોસ કરે છે અને પછી ભૂલી જાય છે. આ માહિતીથી તેમની જાણકારીમાં માત્ર નજીવો સુધારો થાય છે, પરંતુ તેઓ પોતાની વર્ષો જૂની આદતો બદલવાની તસ્દી લેતા નથી. જ્યાં સુધી માહિતી માત્ર મગજ સુધી રહેશે અને જીવનશૈલીમાં નહીં ઉતરે, ત્યાં સુધી આવી બીમારીઓ સામેનો જંગ જીતવો અશક્ય છે.
વ્યક્તિગત અને સામાજિક પ્રયાસો જ લાવશે અસલી બદલાવ
ઓસ્ટ્રેલિયાની કર્ટિન યુનિવર્સિટીના મુખ્ય વૈજ્ઞાનિકોના જણાવ્યા અનુસાર, જો આપણે ખરેખર લોકોની લાઈફસ્ટાઈલ બદલવી હોય, તો હવે જૂની પદ્ધતિઓ છોડીને નવા અને પ્રાયોગિક અભિગમો અપનાવવા પડશે. આ માટે એવા નક્કર પગલાં ભરવા પડશે જે લોકોને વ્યક્તિગત (Personal) અને સામાજિક (Social) સ્તરે સીધા સ્પર્શી શકે.
આ અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે જ્યારે લોકોને માત્ર ભાષણો આપવાના બદલે, શિક્ષણ અને પરસ્પર ચર્ચા-વિચારણા આધારિત પ્રવૃત્તિઓ સાથે જોડવામાં આવ્યા, ત્યારે તેમના વર્તનમાં ખૂબ જ સકારાત્મક અને લાંબા ગાળાના સુધારાઓ જોવા મળ્યા. આ માટે નીચેના ઉપાયો ખૂબ જ અસરકારક સાબિત થઈ શકે છે:
૧. પોતાના જોખમોને ઓળખવા: દરેક વ્યક્તિએ પોતાના શરીર અને પરિવારના મેડિકલ ઈતિહાસને સમજીને કયા ફેક્ટર્સ નુકસાન કરી રહ્યા છે તે જાણવું જોઈએ.
૨. ઈ-લર્નિંગ અને ઓનલાઈન કોર્સ: ડિજિટલ માધ્યમો દ્વારા મગજને કઈ રીતે સક્રિય રાખવું અને હેલ્ધી ડાયટ કેવી રીતે લેવો તેની તાલીમ આપવી.
૩. સામુદાયિક પ્રવૃત્તિઓ: સોસાયટી કે ગામડાના સ્તરે લોકો સાથે મળીને યોગા, વોકિંગ કલબ કે હેલ્થ ટોકનું આયોજન કરે, જેથી એકબીજાને જોઈને પ્રેરણા મળે.
ભવિષ્ય માટે એક મોટો અને ડરામણો પડકાર
આ સંશોધન તરફ આંખ આડા કાન કરવા આપણને ભવિષ્યમાં ખૂબ મોંઘા પડી શકે છે. હાલના આંકડાઓ અનુસાર, અત્યારે સમગ્ર વિશ્વમાં અંદાજે ૫.૭ કરોડ (૫૭ મિલિયન) લોકો ડિમેન્શિયાની પીડા ભોગવી રહ્યા છે. આ બીમારી માત્ર દર્દીને જ નહીં, પણ આખા પરિવારને માનસિક અને આર્થિક રીતે તોડી નાખે છે.
