ક્યાં ગયા તમારા જૂના ખાતાના પૈસા? UDGAM પોર્ટલથી જાણો ૧૦ વર્ષ જૂની રકમ પાછી મેળવવાની રીત!
શું તમે જાણો છો કે ભારતમાં લાખો બેંક ખાતાઓ એવા છે જેમાં કરોડો રૂપિયા ‘અધ્ધર’ લટકી રહ્યા છે? ઘણા કિસ્સાઓમાં લોકો વર્ષો સુધી પોતાના ખાતાનો ઉપયોગ નથી કરતા અથવા ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (FD) પાક્યા પછી પણ તેને ઉપાડવાનું ભૂલી જાય છે. ઘણા લોકોને એવી ગેરસમજ હોય છે કે જો ખાતું લાંબા સમય સુધી બંધ રહે અથવા બેંકમાં પૈસા પડ્યા રહે તો તે કાયમ માટે જપ્ત થઈ જાય છે અથવા ખોવાઈ જાય છે. પરંતુ વાસ્તવિકતા એ છે કે ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) આ બાબતે ખૂબ જ જાગૃત છે. RBI ના નિયમો મુજબ, તમે કે તમારા કાયદેસરના વારસદારો આ રકમ ગમે ત્યારે પાછી મેળવી શકે છે.
શા માટે પૈસા ‘અનક્લેમડ’ (બિનવારસી) જાહેર થાય છે?
RBI ના નિયમો અનુસાર, જો કોઈ સેવિંગ્સ કે કરંટ એકાઉન્ટમાં ૧૦ વર્ષ કે તેથી વધુ સમય સુધી કોઈ વ્યવહાર (Transaction) ન થયો હોય, અથવા કોઈ ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (FD) પાક્યા પછી ૧૦ વર્ષ સુધી તેનો કોઈ દાવો ન કરવામાં આવ્યો હોય, તો આવી રકમને ‘અનક્લેમડ ડિપોઝિટ’ એટલે કે બિનવારસી થાપણો તરીકે ગણવામાં આવે છે.
A big push by RBI to return the money in inoperative accounts to rightful owners under “udgam” portal . Special camps will be held across India to help claimants till Dec 2025. Will revert in Jan 2026 for feedback. Meanwhile, for shares, IEPFA process is being overhauled. pic.twitter.com/oEoE0kxJ4w
— Sanjeev Sanyal (@sanjeevsanyal) November 2, 2025
બેંકો આવી રકમને ‘ડિપોઝિટર એજ્યુકેશન એન્ડ અવેરનેસ’ (DEA) ફંડમાં ટ્રાન્સફર કરે છે, જે મે ૨૦૧૪ થી RBI દ્વારા સંચાલિત છે. મહત્વની વાત એ છે કે, પૈસા DEA ફંડમાં જવાથી તમારી માલિકીનો હક ખતમ નથી થતો. તમે ગમે ત્યારે તમારી મૂળ બેંકમાં જઈને આ રકમનો દાવો કરી શકો છો અને બેંક તમને તે રકમ, વ્યાજ સાથે ચૂકવવા માટે બંધાયેલી છે.
કયા પ્રકારની ડિપોઝિટ આમાં સામેલ છે?
DEA ફંડમાં માત્ર સેવિંગ્સ એકાઉન્ટ જ નહીં, પરંતુ અન્ય ઘણી વસ્તુઓ પણ સામેલ હોય છે:
-
સેવિંગ્સ અને કરંટ એકાઉન્ટ: ૧૦ વર્ષથી નિષ્ક્રિય હોય તેવા.
-
ફિક્સ્ડ અને રિકરિંગ ડિપોઝિટ: પાક્યા તારીખના ૧૦ વર્ષ પછી પણ ક્લેમ ન થયા હોય.
-
ડિમાન્ડ ડ્રાફ્ટ (DD) અને પે ઓર્ડર: જેની ચૂકવણી બાકી હોય.
-
અન્ય: ATM માં ટેકનિકલ ખામીને કારણે જમા ન થયેલી રકમ, અનક્લેમડ NEFT ક્રેડિટ વગેરે.
તમારી ભુલાઈ ગયેલી રકમ કેવી રીતે શોધશો? (UDGAM પોર્ટલ)
તમારી જૂની અથવા ભુલાઈ ગયેલી થાપણોને શોધવા માટે RBI એ એક અત્યાધુનિક ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ બનાવ્યું છે, જેનું નામ છે UDGAM (Unclaimed Deposits-Gateway to Access Information). તમે આ પોર્ટલ (https://udgam.rbi.org.in) પર જઈને સરળતાથી તપાસ કરી શકો છો.
શોધવાની પ્રક્રિયા:
૧. સૌથી પહેલા UDGAM પોર્ટલ પર જાઓ અને તમારું રજીસ્ટ્રેશન કરો.
૨. એકાઉન્ટ ધારકનું નામ અને બેંકનું નામ પસંદ કરો.
૩. તમારી પાસે રહેલા ઓળખના પુરાવા જેવા કે પાન કાર્ડ, પાસપોર્ટ, મતદાર ઓળખપત્ર (Voter ID), ડ્રાઇવિંગ લાયસન્સ અથવા જન્મ તારીખ જેવી માહિતી નાખો.
૪. જો તમારી પાસે ઓળખના પુરાવા ન હોય, તો તમે સરનામાના આધારે પણ સર્ચ કરી શકો છો. અત્યારે ૩૦ થી વધુ બેંકો આ પોર્ટલ સાથે જોડાયેલી છે.
પૈસા પાછા મેળવવા માટે શું કરવું? (ક્લેમ પ્રોસેસ)
UDGAM પોર્ટલ પરથી તમને એ ખબર પડશે કે કઈ બેંકમાં તમારા પૈસા છે. તે પછીની પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
-
બેંકની મુલાકાત લો: તમારે જે તે બેંકની કોઈ પણ શાખામાં જવું પડશે. તે જરૂરી નથી કે જે શાખામાં તમારું ખાતું હતું ત્યાં જ જવું.
-
જરૂરી દસ્તાવેજો: ક્લેમ ફોર્મની સાથે તમારે તમારા KYC દસ્તાવેજો (જેમ કે [આધાર કાર્ડ – Redacted], પાસપોર્ટ, મતદાર આઈડી) સાથે રાખવા પડશે.
-
વેરિફિકેશન: બેંક તમારા દસ્તાવેજોની ચકાસણી કરશે. જો ડિપોઝિટ પર વ્યાજ મળવાપાત્ર હશે, તો બેંક તે ગણીને તમારી મૂળ રકમ સાથે પરત કરશે.
શું કોઈ સમય મર્યાદા છે?
ઘણા લોકોને પ્રશ્ન થાય છે કે શું આ રકમ પાછી મેળવવા માટે કોઈ સમય મર્યાદા છે? જવાબ છે – ના. તમારી રકમ ભલે DEA ફંડમાં ટ્રાન્સફર થઈ ગઈ હોય, તમે ગમે ત્યારે તેનો દાવો કરી શકો છો. આમાં કોઈ પણ પ્રકારની સમય મર્યાદા નથી.
RBI ગ્રાહકોને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે જિલ્લા સ્તરે વિશેષ જાગૃતિ અને ક્લેમ કેમ્પ પણ યોજે છે. ખાસ કરીને ઓક્ટોબરથી ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ દરમિયાન આવા કેમ્પ દ્વારા લોકોને તેમની ભુલાઈ ગયેલી સંપત્તિ પાછી મેળવવામાં મદદ કરવામાં આવી રહી છે.
ગ્રાહકો માટે કેટલીક સલાહ
તમારા પૈસા ક્યારેય ‘બિનવારસી’ ન બને તે માટે નીચેની બાબતોનું ધ્યાન રાખો:
-
તમારા જૂના બેંક ખાતાઓને નિયમિત તપાસતા રહો.
-
ખાતામાં નોમિની (Nominee) નું નામ અવશ્ય નોંધાવો.
-
તમારા KYC દસ્તાવેજો સમયસર અપડેટ કરતા રહો.
ડિજિટલ યુગમાં હવે પૈસા પાછા મેળવવા ખૂબ જ સરળ બની ગયા છે. જો તમને જરા પણ શંકા હોય કે કોઈ જૂની બેંકમાં તમારા પૈસા પડ્યા હોઈ શકે છે, તો આજે જ UDGAM પોર્ટલ પર તપાસ કરો. તમારી મહેનતની કમાણી તમારા સુધી પહોંચવી એ તમારો અધિકાર છે.
