હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ આખરે ખુલશે? મોદી-ટ્રમ્પ વચ્ચેની ઐતિહાસિક વાતચીતથી વિશ્વની ઉર્જા સુરક્ષાને નવું બળ મળ્યું
મંગળવારે રાત્રે જ્યારે આખું વિશ્વ પશ્ચિમ એશિયાના યુદ્ધના સમાચાર પર નજર રાખી રહ્યું હતું, ત્યારે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ વચ્ચે થયેલી લાંબી ટેલિફોનિક વાતચીતે વૈશ્વિક રાજનીતિમાં હલચલ મચાવી દીધી છે. ૨૮ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૨૬ના રોજ ઈરાન-ઈઝરાયેલ સંઘર્ષ ફાટી નીકળ્યા પછી આ બંને નેતાઓ વચ્ચેની આ પહેલી સીધી વાતચીત છે. આ કોલનું મુખ્ય કેન્દ્રબિંદુ ‘હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ’ છે, જે વિશ્વના કુલ તેલ વેપારનો ૨૦% હિસ્સો ધરાવે છે અને હાલમાં યુદ્ધને કારણે લગભગ બંધ જેવી સ્થિતિમાં છે.
પીએમ મોદીનો સ્પષ્ટ સંદેશ: “શાંતિ એ જ એકમાત્ર માર્ગ”
વડાપ્રધાન મોદીએ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘X’ પર આ વાતચીતની પુષ્ટિ કરતા જણાવ્યું હતું કે, “પશ્ચિમ એશિયાની સ્થિતિ પર રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ સાથે અત્યંત ઉપયોગી ચર્ચા થઈ છે. ભારત તણાવ ઓછો કરવા અને વહેલી તકે શાંતિ સ્થાપવાના પક્ષમાં છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ એ વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈન માટે જીવાદોરી સમાન છે અને તેને સુરક્ષિત રાખવો એ સમગ્ર વિશ્વના હિતમાં છે.”
શા માટે આ વાતચીત ભારત માટે નિર્ણાયક છે?
ભારત તેની જરૂરિયાતનું મોટાભાગનું ક્રૂડ ઓઈલ અને ગેસ ખાડી દેશોમાંથી આયાત કરે છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ હોવાને કારણે ન માત્ર ઈંધણના ભાવ આસમાને પહોંચ્યા છે, પરંતુ ખાતરના પુરવઠાને પણ માઠી અસર થઈ છે. જો આ સ્થિતિ લાંબી ચાલે તો ભારતની ખાદ્ય સુરક્ષા અને આગામી વાવણી સીઝન પર મોટો ખતરો મંડાતો હતો. ટ્રમ્પ સાથેની વાતચીત બાદ એવી અપેક્ષા સેવાઈ રહી છે કે અમેરિકા અને ભારત સંયુક્ત રીતે ઈરાન અને ઈઝરાયેલ પર દબાણ વધારીને આ જળમાર્ગને ફરીથી સંપૂર્ણપણે કાર્યરત કરાવશે.
ભારતની બહુપક્ષીય ડિપ્લોમેસી
નોંધનીય છે કે પીએમ મોદી માત્ર અમેરિકા જ નહીં, પરંતુ ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાન અને ઈઝરાયેલના વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહુ સાથે પણ સતત સંપર્કમાં છે. વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે પણ હાલમાં જ ઈરાની રાજદૂત અને અમેરિકી વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયો સાથે મહત્વની બેઠકો કરી છે. ભારતનું વલણ સ્પષ્ટ છે – તે કોઈ પણ પક્ષે લડવા માંગતું નથી, પરંતુ તેના આર્થિક હિતો અને ૧ કરોડ ભારતીયોની સુરક્ષા માટે શાંતિ ઈચ્છે છે.
“ઓપરેશન સંકલ્પ” અને નૌકાદળની સજ્જતા
જ્યારે રાજદ્વારી સ્તરે વાટાઘાટો ચાલી રહી છે, ત્યારે ભારતીય નૌકાદળ ‘ઓપરેશન સંકલ્પ’ હેઠળ પર્સિયન ગલ્ફ અને ઓમાનના અખાતમાં ભારતીય ધ્વજ ધરાવતા વેપારી જહાજોને સુરક્ષા પૂરી પાડી રહી છે. પીએમ મોદી અને ટ્રમ્પ વચ્ચેની આ સંયુક્ત યોજનાથી હવે એવા સંકેતો મળી રહ્યા છે કે ખૂબ જ જલ્દી હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં સુરક્ષિત કોરિડોર બનાવવામાં આવશે, જેથી તેલ અને ગેસનો પુરવઠો ફરી શરૂ થઈ શકે.
મોદી-ટ્રમ્પ વચ્ચેની આ વાતચીત ૨૦૨૨ના રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ જેવી ખાદ્ય અને ઉર્જા કટોકટી રોકવા માટેનું એક મોટું પગલું છે. જો બધું યોજના મુજબ ચાલશે, તો આગામી થોડા દિવસોમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં જહાજોની અવરજવર સામાન્ય થઈ શકે છે, જે મોંઘવારીના મારથી પીડાતા વિશ્વ માટે સૌથી મોટા સમાચાર સાબિત થશે.
