યુદ્ધ અને એલ્ નીનોનો બેવડો માર! ભારતીય અર્થતંત્ર માટે આગામી દિવસો કેવા રહેશે?
વૈશ્વિક સ્તરે ચાલી રહેલી રાજકીય અને ભૌગોલિક અસ્થિરતાની અસર હવે દુનિયાના સૌથી ઝડપથી વિકસતા ભારતીય અર્થતંત્ર પર પણ સ્પષ્ટપણે જોવા મળી રહી છે. રેટિંગ એજન્સી ‘ઇન્ડિયા રેટિંગ્સ એન્ડ રિસર્ચ’ (Ind-Ra) દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા તાજેતરના અહેવાલ મુજબ, ચાલુ નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ (FY27) માં ભારતનો જીડીપી (GDP) વૃદ્ધિ દર ઘટીને ૬.૮ ટકા રહેવાની શક્યતા છે.
ગયા નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ (FY26) માં દેશે નોંધાવેલા ૭.૬ ટકાના ઉત્કૃષ્ટ વિકાસ દરની સરખામણીએ આ વખતે થોડો ધીમો સુધારો જોવા મળશે. આ મંદી પાછળ મુખ્યત્વે પશ્ચિમ એશિયામાં વધી રહેલી તંગદિલી, કાચા તેલના ભાવમાં અસ્થિરતા, ભારતીય રૂપિયાનું ધોવાણ અને કૃષિ ક્ષેત્ર પર ‘એલ્ નીનો’ (El Nino) ની સંભવિત માઠી અસર જવાબદાર માનવામાં આવી રહી છે.
અગાઉના અંદાજ કરતાં મામૂલી સુધારો: રિઝર્વ બેંક અને Ind-Ra ની ગણતરીઓ
જોકે, એક સકારાત્મક પાસું એ પણ છે કે Ind-Ra દ્વારા મે માસમાં ૬.૭ ટકા ગ્રોથનો જે અંદાજ મુકાયો હતો, તેના કરતાં ઓગસ્ટના આ નવા અહેવાલમાં ૦.૧ ટકાનો થોડો વધારો કરીને તેને ૬.૮ ટકા કરવામાં આવ્યો છે.
આ અગાઉ, દેશની સર્વોચ્ચ બેંક રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) એ પણ ભારતીય અર્થતંત્રની મજબૂત આંતરિક સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને પોતાના ગ્રોથ રેટના અંદાજને ૬.૬ ટકાથી વધારીને ૬.૭ ટકા કર્યો હતો. આંકડાઓ દર્શાવે છે કે વૈશ્વિક વિપરીત પરિસ્થિતિઓ હોવા છતાં, ભારતીય અર્થતંત્ર પોતાની આંતરિક મજબૂતીના જોરે અન્ય દેશોની સરખામણીએ વધુ સ્થિરતા બતાવી રહ્યું છે.
ત્રિમાસિક ગ્રોથ રેટ: કોણે શું અંદાજ લગાવ્યો?
દેશના આર્થિક વિકાસના દરને વધુ વિગતવાર સમજીએ તો, ચાલુ નાણાકીય વર્ષના ચારેય ત્રિમાસિક (Quarterly) સમયગાળા માટે Ind-Ra અને RBI ના અંદાજો આ મુજબ છે:
| ત્રિમાસિક સમયગાળો (FY27) | Ind-Ra નો અંદાજ | RBI નો અંદાજ |
| પ્રથમ ત્રિમાસિક (એપ્રિલ – જૂન) | ૬.૯% | ૭.૦% |
| બીજું ત્રિમાસિક (જુલાઈ – સપ્ટેમ્બર) | ૬.૬% | ૬.૪% |
| ત્રીજું ત્રિમાસિક (ઓક્ટોબર – ડિસેમ્બર) | ૬.૭% | ૬.૫% |
| ચોથું ત્રિમાસિક (જાન્યુઆરી – માર્ચ) | ૬.૯% | ૬.૮% |
બંને સંસ્થાઓના આંકડા દર્શાવે છે કે વર્ષના મધ્યમાં આર્થિક ગતિવિધિઓ થોડી ધીમી રહેશે, પરંતુ વર્ષના અંત સુધીમાં તેમાં ફરીથી ઝડપી સુધારો જોવા મળશે.
કયા મુખ્ય પરિબળો જીડીપી વૃદ્ધિ દરને અસર કરશે?
આર્થિક અહેવાલમાં મુખ્યત્વે ચાર એવા મહત્વના પરિબળો દર્શાવવામાં આવ્યા છે જે ભારતીય અર્થતંત્રની સ્પીડ લિમિટ નક્કી કરશે:
૧. કાચા તેલના ભાવ અને પશ્ચિમ એશિયાનું સંકટ
પશ્ચિમ એશિયા (મિડલ ઈસ્ટ) માં ચાલુ અશાંતિના કારણે ઇંધણના પુરવઠા પર જોખમ તોળાઈ રહ્યું છે. Ind-Ra ના ચીફ ઇકોનોમિસ્ટ દેવેન્દ્ર પંતના જણાવ્યા મુજબ, ચાલુ નાણાકીય વર્ષના જૂન ક્વાર્ટરમાં ભારતીય ક્રૂડ બાસ્કેટની સરેરાશ કિંમત ઔપચારિક રીતે $૧૦૧.૩૧ પ્રતિ બેરલ રહી હતી અને એપ્રિલ-જુલાઈ ૨૦૨૬ દરમિયાન તે સરેરાશ $૯૬.૪૯ પ્રતિ બેરલ હતી. જોકે, એજન્સીએ આખા વર્ષ માટે સરેરાશ કિંમત $૮૫ પ્રતિ બેરલ રહેવાનો અંદાજ મૂક્યો છે (જે મે ૨૦૨૬ ના $૯૫ ના અંદાજ કરતાં ઓછો છે). કાચા તેલની કિંમતમાં ઘટાડો ભારત માટે કરંટ એકાઉન્ટ ડેફિસિટ (CAD) ઘટાડવામાં મદદરૂપ બને છે.
૨. એલ્ નીનો અને ખાદ્ય મોંઘવારીનું જોખમ
જો કાચા તેલના ભાવ નીચા રહે તો પણ આર્થિક રાહતનો પૂરો લાભ ભારતને ન મળે તેવી સ્થિતિ છે. તેનું મુખ્ય કારણ હવામાનમાં ફેરફાર એટલે કે ‘એલ્ નીનો’ છે. જો એલ્ નીનોના કારણે ચોમાસું નબળું પડે, તો કૃષિ ઉત્પાદન પર અસર પડશે જેનાથી શાકભાજી અને અનાજ જેવા ખાદ્યપદાર્થોના ભાવ વધશે. રિટેલ ફુગાવો (રિટેલ ઇન્ફ્લેશન) જે ગયા વર્ષે મામૂલી ૨ ટકા હતો, તે આ વર્ષે વધીને ૪.૯ ટકા થવાની ધારણા છે.
૩. રૂપિયાનું ધોવાણ અને વિદેશી મૂડીરોકાણ
ચાલુ નાણાકીય વર્ષમાં ડોલર સામે ભારતીય રૂપિયો નબળો પડીને સરેરાશ ₹૯૩.૯૮ ની સપાટીએ પહોંચી શકે છે, જે વાર્ષિક ધોરણે ૬.૪ ટકાનો ઘટાડો દર્શાવે છે. આમ છતાં, વિદેશી ચલણ નોન-રેસિડેન્ટ (FCNR B) અને એક્સટર્નલ કોમર્શિયલ બોરોઇંગ્સ (ECBs) દ્વારા દેશમાં લગભગ $૭૦ અબજ (70 Billion Dollars) નું મૂડીરોકાણ આવવાની શક્યતા છે, જે ફોરેક્સ રિઝર્વને ટેકો આપશે.
૪. ચાલુ ખાતાની ખોટ અને રાજકોષીય પડકારો
દેશની ચાલુ ખાતાની ખોટ (Current Account Deficit – CAD) ગયા વર્ષના ૦.૬ ટકાથી વધીને જીડીપીના ૧.૫ ટકા સુધી પહોંચવાની ધારણા છે. આ સિવાય સરકાર માટે ૪.૩ ટકાના રાજકોષીય ખાધ (Fiscal Deficit) ના ટાર્ગેટને પહોંચી વળવું પડકારજનક બનશે. એલપીજી ગૅસ સિલિન્ડર અને ખાતર (Fertilisers) પર આપવામાં આવતી સબસિડીનું ભારણ સરકાર પર રહેશે. ડાયરેક્ટ ટેક્સ અને નોન-ટેક્સ આવક મજબૂત રહેશે, પરંતુ ઇનડાયરેક્ટ ટેક્સ (GST વગેરે) નું કલેક્શન ચિંતાનો વિષય બની શકે છે.
સામાન્ય નાગરિકો અને બિઝનેસ પર આની શું અસર પડશે?
મોંઘવારીનો માર: ખાદ્ય પદાર્થો અને ઇંધણની કિંમતોમાં અસ્થિરતાના કારણે સામાન્ય ગૃહિણીઓનું બજેટ ખોરવાઈ શકે છે.
લોન અને વ્યાજદર: ફુગાવો ૪.૯ ટકા જેટલો ઊંચો રહેવાની શક્યતા હોવાથી રિઝર્વ બેંક વ્યાજદરમાં તાત્કાલિક મોટા કાપ મૂકે તેવી શક્યતા ઓછી છે, જેથી હોમ લોન કે ઓટો લોનના EMI ઊંચા રહી શકે છે.
આયાત-નિકાસ: નબળા રૂપિયાના કારણે વિદેશથી વસ્તુઓ મગાવવી (આયાત કરવી) મોંઘી બનશે, જોકે નિકાસકારોને તેનો આંશિક લાભ મળી શકે છે.
