India રશિયા અને અમેરિકા વચ્ચે ચાલી રહેલી ખેંચતાણ અને તેમાં ભારતની ભૂમિકાને લઈને હાલમાં એક મહત્વપૂર્ણ સમાચાર સામે આવ્યા છે. રશિયાએ અમેરિકાના તે દાવાને સદંતર ફગાવી દીધો છે જેમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે ભારત રશિયા પાસેથી કાચું તેલ ખરીદવાનું બંધ કરી દેશે. રશિયન વિદેશ મંત્રાલયે સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું છે કે ભારત તેની ઉર્જા જરૂરિયાતો માટે રશિયા પર નિર્ભર છે અને તેલ ખરીદવાની તેની સ્થિતિમાં કોઈ ફેરફાર થયો હોય તેવા કોઈ સંકેત તેમને મળ્યા નથી. રશિયાના મતે, આ વેપાર બંને દેશો માટે ફાયદાકારક છે અને તે વૈશ્વિક ઉર્જા બજારમાં સ્થિરતા લાવવાનું કામ કરે છે.
આ વિવાદની શરૂઆત ત્યારે થઈ જ્યારે અમેરિકી વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયોએ એવો દાવો કર્યો હતો કે ભારત રશિયન તેલની ખરીદી રોકવા માટે સહમત થઈ ગયું છે. આ નિવેદન વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ વચ્ચે થયેલી ટેલિફોનિક વાતચીત બાદ આવ્યું હતું. નોંધનીય છે કે આ વાતચીત બાદ અમેરિકાએ ભારતીય વસ્તુઓ પરના ટેરિફ 50 ટકાથી ઘટાડીને 18 ટકા કરવાની જાહેરાત કરી હતી. આ ટેરિફમાં એ 25 ટકાના ચાર્જનો પણ સમાવેશ થતો હતો જે ટ્રમ્પે ગયા વર્ષે ઓગસ્ટમાં ભારત દ્વારા રશિયન તેલ ખરીદવાને કારણે લાદ્યો હતો.
રશિયન વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા મારિયા ઝાખારોવાએ અમેરિકી પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયોના દાવા પર આકરા પ્રહારો કર્યા છે. તેમણે કહ્યું કે અમેરિકા જે રીતે સ્વતંત્ર દેશોને આદેશ આપવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે, તેમાં કંઈ નવું નથી. ઝાખારોવાએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે ભારત સાથેનો હાઈડ્રોકાર્બનનો વેપાર બંને દેશોના હિતમાં છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કિંમતોને અંકુશમાં રાખવામાં મદદરૂપ થાય છે. રશિયાએ અગાઉ પણ આરોપ લગાવ્યો હતો કે અમેરિકા પ્રતિબંધો અને દબાણની નીતિ દ્વારા ભારત જેવા દેશોને રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદતા અટકાવવા માંગે છે.
બીજી તરફ, ભારત આ આખા મામલે ખૂબ જ સાવચેતીભર્યું વલણ અપનાવી રહ્યું છે. ભારતે હજુ સુધી સત્તાવાર રીતે અમેરિકાના આ દાવાની પુષ્ટિ કરી નથી કે ન તો તેનો ઈન્કાર કર્યો છે. ભારત સરકારે હંમેશા એ વાત પર ભાર મૂક્યો છે કે તેની ઉર્જા ખરીદીના નિર્ણયો માત્ર અને માત્ર ‘રાષ્ટ્રીય હિત’ (National Interest) ને ધ્યાનમાં રાખીને જ લેવામાં આવશે. ભારત માટે રશિયા પાસેથી સસ્તું તેલ ખરીદવું એ અર્થતંત્રને મજબૂત રાખવા માટે ખૂબ જ જરૂરી છે, જ્યારે અમેરિકા સાથેના વ્યાપારી સંબંધો સુધારવા પણ તેટલા જ મહત્વના છે. આવી સ્થિતિમાં, ભારત કેવી રીતે સંતુલન જાળવે છે તે જોવું રસપ્રદ રહેશે.
