ભારત-UK વચ્ચે મુક્ત વ્યાપાર કરાર લાગુ, ખેડૂતોને મળશે ગ્લોબલ માર્કેટ!
ભારત અને બ્રિટન વચ્ચે થયેલા ‘વ્યાપક આર્થિક અને વ્યાપાર કરાર’ (CETA) એ દેશના કૃષિ જગતમાં નવી આશાઓનું મોજું પેદા કર્યું છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં થયેલો આ કરાર માત્ર કાગળ પરની એક વ્યાપારી ડીલ નથી, પરંતુ તે કરોડો ભારતીય ખેડૂતો માટે એક એવી તક છે જે લાંબા સમયથી વૈશ્વિક બજારોમાં પોતાની પકડ બનાવવાનું સપનું જોઈ રહ્યા હતા.
પરંતુ, શું આ કરાર ખરેખર ખેડૂતોની આવક બમણી કરવાનું માધ્યમ બનશે? ચાલો, તેને થોડું ઊંડાણપૂર્વક અને સરળ ભાષામાં સમજીએ.
બ્રિટનનું બજાર અને ભારતીય કૃષિ માટે સુવર્ણ તક
બ્રિટન એક એવો દેશ છે જે દર વર્ષે લગભગ 90 અબજ ડોલર એટલે કે 7.5 લાખ કરોડ રૂપિયાથી વધુના કૃષિ અને પ્રોસેસ્ડ ફૂડ ઉત્પાદનોની આયાત કરે છે. અત્યાર સુધી ભારતીય ઉત્પાદનોએ ત્યાં પોતાની જગ્યા બનાવવા માટે અનેક પ્રકારની સીમા શુલ્ક (ડ્યુટી) ચૂકવવી પડતી હતી. પરંતુ આ કરાર પછી, ભારતીય કૃષિ ઉત્પાદનોને બ્રિટનના બજારમાં ‘ડ્યુટી-ફ્રી’ એન્ટ્રી મળશે.
તેનો સીધો અર્થ એ છે કે ભારતીય સામાન હવે બ્રિટનના બજારમાં સસ્તો અને વધુ સ્પર્ધાત્મક બનશે. ખાસ કરીને મહારાષ્ટ્રની તાજી દ્રાક્ષ, ડુંગળી અને મિશ્ર શાકભાજી જેવા ઉત્પાદનોને ત્યાં ખૂબ જ માંગ રહેશે. આ ઉપરાંત, બેકરીની વસ્તુઓ (જેમ કે કેક, પેસ્ટ્રી અને બ્રેડ), સોસ, કુદરતી મધ અને નટ્સની નિકાસમાં પણ મોટો ઉછાળો આવવાની અપેક્ષા છે. હવે આપણા નિકાસકારો વિયેતનામ કે અન્ય દેશોની તુલનામાં બ્રિટનના બજારમાં વધુ મજબૂતી સાથે ઊભા રહી શકશે.
કયા રાજ્યોને થશે સૌથી વધુ ફાયદો?
આ ડીલનો લાભ અમુક પસંદગીના રાજ્યોમાં કેન્દ્રિત રહેવાની શક્યતા છે, જે પહેલેથી જ કૃષિ નિકાસમાં અગ્રેસર છે. મહારાષ્ટ્ર, ગુજરાત, આંધ્ર પ્રદેશ, તમિલનાડુ અને પંજાબના કૃષિ નિકાસ કેન્દ્રો (એગ્રી-એક્સપોર્ટ ક્લસ્ટર્સ) માટે આ એક મોટો બૂસ્ટ છે.
આ કરારની અસર માત્ર બંદરો સુધી મર્યાદિત રહેશે નહીં. તેનાથી ગ્રામીણ ભારતમાં રોજગારીની નવી તકો ખુલશે. જ્યારે નિકાસ વધશે, ત્યારે ખેડૂત ઉત્પાદક સંગઠનો (FPOs), પેકહાઉસ, ફૂડ પ્રોસેસિંગ એકમો અને લોજિસ્ટિક્સના ક્ષેત્રમાં કામ વધશે. આ ચેઈન રિએક્શન સીધી રીતે ગ્રામીણ અર્થતંત્રને સશક્ત બનાવવાનું કામ કરશે.
ખેડૂતોના હિતો સાથે કોઈ સમજૂતી નહીં
અવારનવાર મુક્ત વ્યાપાર કરારના નામથી નાના ખેડૂતો ડરતા હોય છે કે ક્યાંક બહારનો સસ્તો સામાન તેમના નફાને ખતમ ન કરી નાખે. પરંતુ આ કરારમાં ભારત સરકારે ‘સુરક્ષા ચક્ર’નું પૂરું ધ્યાન રાખ્યું છે.
સરકારે આપણા ડેરી ક્ષેત્ર (દૂધ, પનીર, ઘી, માખણ) અને અનાજને આ કરારના દાયરામાંથી સંપૂર્ણપણે બહાર રાખ્યા છે. સાથે જ, ખાદ્ય તેલ, સફરજન, દાડમ, અનાનસ અને સંતરા જેવા સંવેદનશીલ ફળો, અને ટામેટા, લસણ, કોબીજ, વટાણા જેવી શાકભાજી પણ સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત છે. આ ઉપરાંત, ચિકન, પોર્ક, ઈંડા, ચોખા અને ખાંડને પણ કોઈપણ પ્રકારની છૂટથી દૂર રાખવામાં આવ્યા છે જેથી દેશની ખાદ્ય સુરક્ષા અને ગ્રામીણ અર્થતંત્ર પર કોઈ આંચ ન આવે.
આત્મનિર્ભર ભારત તરફ એક ડગલું
આ કરાર ‘આત્મનિર્ભર ભારત’ ની એ વિચારસરણીને બળ આપે છે, જ્યાં આપણે વૈશ્વિક બજારમાં માત્ર કાચા માલના સપ્લાયર નહીં, પરંતુ વેલ્યુ-એડેડ ઉત્પાદનોના મુખ્ય નિકાસકાર બનીને ઉભરીએ. તે માત્ર આપણી નિકાસને વધારશે નહીં, પરંતુ સમગ્ર વિશ્વમાં ભારતીય કૃષિની શાખ (બ્રાન્ડ વેલ્યુ) ને પણ મજબૂત કરશે.
રાહ હજુ લાંબી છે
નિઃશંકપણે, આ કરાર એક સીમાચિહ્નરૂપ છે, પરંતુ સાચો પડકાર હવે શરૂ થાય છે. આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણો મુજબ ઉત્પાદનોની ગુણવત્તા જાળવી રાખવી, પેકેજિંગને આધુનિક બનાવવું અને સમયસર લોજિસ્ટિક્સની વ્યવસ્થા કરવી—આ એવી બાબતો છે જેનાથી આપણા ખેડૂત ભાઈ-બહેનોને તેમની આવકને સાચા અર્થમાં બમણી કરવામાં મદદ મળશે.
જો આપણે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરની ગુણવત્તા પર ખરા ઉતરીએ, તો બ્રિટનના 90 અબજ ડોલરના આ બજારમાં ભારતનો હિસ્સો આવનારા વર્ષોમાં ભારતીય ખેડૂતોના જીવનમાં મોટો સકારાત્મક બદલાવ લાવી શકે છે. આ કરાર માત્ર વ્યાપારનો રસ્તો નથી, પરંતુ લાખો પરિવારોના સપનાઓને ઉડાન ભરવા માટેનું એક મંચ છે.
