અમેરિકા-ઈરાન શાંતિ કરારની નવી આશા: મધ્ય પૂર્વમાં શું બદલાશે?
મધ્ય પૂર્વના અસ્થિર રાજકીય વાતાવરણમાં એક આશાનું કિરણ દેખાઈ રહ્યું છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે શાંતિ કરારની શક્યતાઓ વધી છે. તાજેતરમાં ઈરાનના વિદેશ પ્રધાન અબ્બાસ અરાઘચીએ એક ઇન્ટરવ્યૂમાં અને સોશિયલ મીડિયા પર જે રીતે વલણ દર્શાવ્યું છે, અને યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે તેને ફરીથી પોસ્ટ (રીપોસ્ટ) કર્યું છે, તે બંને દેશો વચ્ચેના સંવાદના નવા યુગના સંકેત આપે છે. આ કરાર માત્ર બે દેશો વચ્ચેનો સોદો નથી, પરંતુ સમગ્ર મધ્ય પૂર્વની શાંતિ માટે એક નિર્ણાયક પગલું બની શકે છે.
કરારનું માળખું અને 60 દિવસની સમયમર્યાદા
અબ્બાસ અરાઘચીએ રાજ્ય સમાચાર એજન્સી IRIB સાથેની વાતચીતમાં શાંતિ વાટાઘાટો માટેની રોડમેપની સ્પષ્ટતા કરી છે. તેમણે જણાવ્યું કે સમગ્ર પ્રક્રિયા બે તબક્કામાં વહેંચાયેલી હશે. પ્રથમ તબક્કે એક ‘પ્રારંભિક કરાર’ પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવશે. આ કરારને અમલમાં લાવવા માટે અમેરિકાને 60 દિવસનો ચોક્કસ સમય આપવામાં આવશે. જો અમેરિકા આ નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં ઈરાનની શરતોનું પાલન કરવામાં નિષ્ફળ જશે, તો ઈરાન માટે કરારના દરવાજા કાયમ માટે બંધ થઈ જશે અને ક્ષેત્રમાં સ્થિતિ જેવી છે તેવી જ યથાવત્ રહેશે. આ નિર્ણયમાં ઈરાનની ‘સુપ્રીમ નેશનલ સિક્યુરિટી કાઉન્સિલ’ની મંજૂરી ફરજિયાત છે.
પરમાણુ મુદ્દો અને યુરેનિયમની સ્થિતિ
પરમાણુ કરાર અંગે ઈરાનનું વલણ અત્યંત સ્પષ્ટ અને આકરૂં છે. અરાઘચીએ સ્પષ્ટ કર્યું કે પરમાણુ વિષય બીજા તબક્કાની ચર્ચાનો વિષય છે. સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે ઈરાન પોતાનું સમૃદ્ધ યુરેનિયમ અન્ય કોઈ દેશને સોંપવા તૈયાર નથી. ઈરાનનો આગ્રહ છે કે પરમાણુ પ્રક્રિયા સાથે સંકળાયેલી તમામ કાર્યવાહી ઈરાનની પોતાની ધરતી પર અને તેના પોતાના નિરીક્ષણ હેઠળ જ કરવામાં આવશે. આ મુદ્દો આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ઘણો સંવેદનશીલ હોવાથી, તેને ખૂબ જ સાવચેતીથી હાથ ધરવામાં આવી રહ્યો છે.
ઈરાનની મહત્વપૂર્ણ શરતો: નૌકાદળ નાકાબંધી અને વળતર
નૌકાદળ નાકાબંધી: ઈરાન માટે સૌથી મોટી શરત યુએસ નૌકાદળ દ્વારા લાદવામાં આવેલી નાકાબંધી હટાવવાની છે. ઈરાનનું કહેવું છે કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં જહાજો પર ટોલ વસૂલવો આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા વિરુદ્ધ છે.
Reuters reports – “Iranian Foreign Minister Abbas Araqchi said on Friday that nuclear talks with the United States would only take place at a later stage and would not proceed unless a proposed interim deal was implemented, state TV reported.
He said the interim deal would… pic.twitter.com/9gsH8rqBTj
— ANI (@ANI) June 12, 2026
સંયુક્ત સંચાલન: હોર્મુઝ સ્ટ્રેટના નિયંત્રણ અંગે ઈરાન અને ઓમાન સંયુક્ત રીતે યોજના બનાવશે, જેથી આ મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગનું સંચાલન બંને દેશોની દેખરેખ હેઠળ રહે.
આર્થિક વળતર: અમેરિકા પરના પ્રતિબંધોને કારણે ઈરાનને જે આર્થિક નુકસાન થયું છે, તેના માટે વળતરની માંગ કરવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત, ઈરાનની જપ્ત કરાયેલી સંપત્તિને મુક્ત કરવાની અને તેને સ્થિર ન રાખવાની શરત પણ મૂકવામાં આવી છે.
દુશ્મનાવટનો અંત: આ કરારનો એક મુખ્ય ભાગ લેબનોન અને હિઝબુલ્લાહના મોરચે ચાલી રહેલા સંઘર્ષોને સંપૂર્ણપણે અટકાવવાનો છે.
The Islamabad Memorandum of Understanding has never been closer. Pending its finalization, the media should refrain from entering speculation about its content.
In line with our responsible and transparent approach, all details will be shared with the public in due course.
— Seyed Abbas Araghchi (@araghchi) June 12, 2026
શું આ સોદો શાંતિ સ્થાપશે?
જો આ શરતો સ્વીકારવામાં આવે, તો તે મધ્ય પૂર્વના ઇતિહાસમાં એક મોટો ફેરફાર લાવશે. ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેના દાયકાઓ જૂના તણાવમાં આ કરાર એક બ્રેક જેવું કામ કરી શકે છે. જો કે, આ કરારનો અમલ કરવો પડકારજનક છે. બંને દેશોમાં આંતરિક રાજકીય વિરોધ અને ભૌગોલિક-રાજકીય સમીકરણો પણ આ સોદાના પરિણામો નક્કી કરશે. 60 દિવસનો સમયગાળો ઘણો ઓછો છે, અને તે દરમિયાન કોઈપણ એક નાની ઘટના સમગ્ર પ્રક્રિયાને પાટા પરથી ઉતારી શકે છે.
