પરમાણુ ખતરો કે માત્ર ‘પીઆર સ્ટન્ટ’? ઇરાનના ૪૪૦ કિલો યુરેનિયમ પાછળનું અસલી રહસ્ય ટ્રમ્પે બેઇજિંગમાં ખોલ્યું
વૈશ્વિક રાજનીતિમાં ક્યારેક એવા ખુલાસા થાય છે જે આખી દુનિયાને ચોંકાવી દે છે. હાલમાં અમેરિકા અને ઇરાન વચ્ચે પરમાણુ કરારને લઈને ભારે ખેંચતાણ ચાલી રહી છે. અમેરિકા કોઈપણ ભોગે ઇરાન પાસે રહેલું ૪૪૦ કિલો સંવર્ધિત યુરેનિયમ (Enriched Uranium) મેળવવા માંગે છે, જ્યારે ઇરાન તે આપવા બિલકુલ તૈયાર નથી. આ દરમિયાન ચીનની રાજધાની બેઇજિંગથી એક એવા સમાચાર આવ્યા છે, જેણે આ આખા વિવાદનો ચહેરો બદલી નાખ્યો છે.
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે બેઇજિંગમાં એક મોટો અને સનસનાટીભર્યો ખુલાસો કર્યો છે. ટ્રમ્પનું કહેવું છે કે ઇરાન પાસે જે યુરેનિયમ છે તેનાથી અમેરિકાને કોઈ ખતરો નથી અને ઇરાન ચાહવા છતાં પણ તેમાંથી પરમાણુ હથિયાર બનાવી શકે તેમ નથી. તેમ છતાં અમેરિકા આ યુરેનિયમ માંગી રહ્યું છે, કારણ કે ટ્રમ્પ તેનો ઉપયોગ પબ્લિક રિલેશન્સ એટલે કે ‘જનસંપર્ક’ (PR) માટે કરવા માંગે છે! તેઓ દુનિયાને એ બતાવવા માંગે છે કે અમેરિકાએ વિશ્વને એક બહુ મોટા પરમાણુ યુદ્ધના ખતરામાંથી બચાવી લીધું છે.
“ઇરાનનું યુરેનિયમ સુરક્ષા માટે ખતરો નથી” – ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ
બેઇજિંગમાં જ્યારે પત્રકારોએ રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પને સીધો સવાલ પૂછ્યો કે, જો ઇરાનના યુરેનિયમથી કોઈ ભય નથી તો પછી અમેરિકા તેને મેળવવા માટે આટલી જીદ કેમ કરી રહ્યું છે? આના જવાબમાં ટ્રમ્પે પોતાની આગવી શૈલીમાં સ્પષ્ટ કર્યું કે, આ બધી કવાયત વૈશ્વિક સ્તરે અમેરિકાની શાખ મજબૂત કરવા માટે છે.
એક ઈન્ટરવ્યુ દરમિયાન ટ્રમ્પે સ્વીકાર્યું કે, “ઇરાનની દરેક ગતિવિધિ પર અમારી કડક નજર છે. તેના ભંડારમાં રહેલું યુરેનિયમ આપણી રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે કોઈ મોટો પડકાર નથી. અમે પહેલાથી જ અમારા શક્તિશાળી બી-૨ બોમ્બર (B-2 Bomber) વિમાનોની મદદથી તે પરમાણુ સામગ્રીને જમીનમાં એટલી ઊંડે દબાવી દીધી છે કે ઇરાન પોતે પણ હવે તેને બહાર કાઢી શકે તેમ નથી. પરંતુ અમે ઇચ્છીએ છીએ કે તે સત્તાવાર રીતે અમેરિકાને સોંપવામાં આવે.” ટ્રમ્પે વધુમાં ઉમેર્યું કે તેમની એકમાત્ર ઈચ્છા એ છે કે ઇરાન ક્યારેય પરમાણુ સંપન્ન દેશ ન બને અને આ માટે જ તેમણે આ ખાસ ઓપરેશન શરૂ કર્યું છે, પરંતુ હવે આ કરારને લઈને તેમનો ધીરજ ખૂટી રહ્યો છે.
વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયોની ચેતવણી: “યુદ્ધના ખર્ચ તરફ ન જુઓ”
બીજી તરફ, આ મામલે અમેરિકાના વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયોએ પણ એક ન્યૂઝ ચેનલને આપેલા ઈન્ટરવ્યુમાં અત્યંત આક્રમક વલણ અપનાવ્યું છે. તેમણે અમેરિકાની આ જિદ્દ પાછળ આર્થિક કરતાં વ્યૂહાત્મક કારણો વધુ જવાબદાર હોવાનું જણાવ્યું હતું.
રુબિયોએ વિરોધ કરનારાઓને સવાલ કર્યો કે, “તમે અત્યારે માત્ર ૧૦૦ કે ૨૦૦ અબજ ડોલરના યુદ્ધના ખર્ચને જોઈ રહ્યા છો, પરંતુ જરા એ વિચારો કે જો ઇરાન એકવાર પરમાણુ હથિયાર બનાવવામાં સફળ થઈ ગયું, તો પછી દુનિયાની કોઈ તાકાત તેને રોકી નહીં શકે. જો ઇરાન પરમાણુ શક્તિ બની જશે, તો શું ભવિષ્યમાં હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) પરથી તેનો કબજો કોઈ હટાવી શકશે? શું ત્યારે સમગ્ર મધ્ય-પૂર્વ (Middle East) સુરક્ષિત રહી શકશે?” રુબિયોના મતે, ઇરાનને અત્યારે જ અટકાવવું એ ભવિષ્યની મોટી તબાહી રોકવા માટે અનિવાર્ય છે.
૧૪ મુદ્દાઓનો પ્રસ્તાવ અને અમેરિકા-ઇરાન વચ્ચે ફસાયેલો પેચ
અમેરિકાએ ઇરાન સામે પરમાણુ કરાર માટે જે ૧૪ મુદ્દાઓનો પ્રસ્તાવ (14-Point Proposal) મૂક્યો છે, તેમાં આ ૪૪૦ કિલો યુરેનિયમનો મુદ્દો જ સૌથી મોટી અડચણ બનેલો છે. બંને દેશો આ મુદ્દે પોતપોતાની શરતો પર અડી ગયા છે:
ઇરાનનું વલણ: ઇરાનનું કહેવું છે કે તે પોતાના યુરેનિયમના ભંડારને તેહરાન (ઇરાનની રાજધાની) માં જ પાતળું (Dilute) એટલે કે બિનહાનિકારક કરવા તૈયાર છે. જો જરૂર પડશે તો તે પોતાના યુરેનિયમનો અમુક હિસ્સો કોઈ ત્રીજા તટસ્થ દેશમાં શિફ્ટ કરવા પણ રાજી છે.
અમેરિકાની માંગ: અમેરિકા આ બંને શરતો નકારી ચૂક્યું છે. વ્હાઇટ હાઉસનું સ્પષ્ટ કહેવું છે કે ઇરાને આખો જથ્થો અમેરિકાની કસ્ટડીમાં સોંપવો પડશે.
ઇરાન કોઈ પણ સંજોગોમાં પોતાનું યુરેનિયમ અમેરિકાના હાથમાં આપવા માંગતું નથી, કારણ કે તેને ડર છે કે એકવાર આ સામગ્રી હાથમાંથી ગઈ એટલે અમેરિકા તેના પર વધુ આકરા પ્રતિબંધો લાદી દેશે અથવા તેને નબળું પાડી દેશે.
પીઆર (Public Relations) ની રમત અને વૈશ્વિક રાજનીતિ
ટ્રમ્પના આ નિવેદને સાબિત કર્યું છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચાલતા મોટા વિવાદો ઘણીવાર વાસ્તવિક ખતરા કરતાં ‘પબ્લિક ઈમેજ’ મજબૂત કરવા માટે વધુ ખેલાતા હોય છે. ટ્રમ્પ પ્રશાસન આ યુરેનિયમ જપ્ત કરીને પોતાના દેશના નાગરિકો અને વૈશ્વિક મીડિયા સામે એક એવા મસીહા તરીકે રજૂ થવા માંગે છે, જેણે દુનિયાને ત્રીજા વિશ્વયુદ્ધ તરફ જતી બચાવી લીધી.
અમેરિકામાં પણ આગામી સમયમાં આ આંતરરાષ્ટ્રીય નીતિઓની સીધી અસર ત્યાંની સ્થાનિક રાજનીતિ પર પડવાની છે. ઇરાન પાસેથી આટલી મોટી જીત મેળવવી એ ટ્રમ્પ માટે એક બહુ મોટું રાજકીય હથિયાર સાબિત થઈ શકે છે. જો કે, ઇરાનની મક્કમતા જોતા એવું લાગે છે કે આ વિવાદ હજુ લાંબો ચાલશે અને મધ્ય-પૂર્વના દેશોમાં તણાવ ઓછો થવાના સંકેતો હાલ દેખાઈ રહ્યા નથી.
