કોણ હતા અબુ-બિલાલ અલ-મિનુકી? યુએસ અને નાઇજીરિયાના સંયુક્ત ઓપરેશનમાં માર્યો ગયેલો ISISનો ગ્લોબલ નંબર-2
વૈશ્વિક સ્તરે આતંકવાદ સામે ચાલી રહેલી લડાઈમાં તાજેતરમાં એક બહુ મોટી સફળતા મળી છે. દુનિયાના સૌથી ખૂંખાર આતંકવાદી સંગઠનોમાંના એક એવા ઇસ્લામિક સ્ટેટ (ISIS)ના વૈશ્વિક કમાન્ડ સ્ટ્રક્ચરને મોટો ફટકો પડ્યો છે. અમેરિકા (US) અને નાઇજીરિયાના સુરક્ષા દળોએ એક અત્યંત ગુપ્ત અને સંયુક્ત સૈન્ય ઓપરેશન હાથ ધરીને ISISના વૈશ્વિક સ્તરે બીજા ક્રમના સૌથી મોટા લીડર (Global Number Two) અબુ-બિલાલ અલ-મિનુકીને ઠાર કર્યો છે. આ ઓપરેશન આફ્રિકા ખંડમાં સક્રિય આતંકવાદી નેટવર્કને તોડવા માટે અત્યાર સુધીનું સૌથી મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવી રહ્યું છે.
અબુ-બિલાલ અલ-મિનુકી કોણ હતા?
અબુ-બિલાલ અલ-મિનુકી, જે આતંકવાદી સંગઠન ISISના આંતરરાષ્ટ્રીય નેટવર્કમાં બીજા ક્રમનું સર્વોચ્ચ સ્થાન ધરાવતા હતા, તેમનું અસલી અથવા અન્ય પ્રચલિત નામ ‘અબુ બક્ર ઇબ્ન મુહમ્મદ ઇબ્ન અલી અલ-મૈનુકી’ પણ હતું. તેઓ લાંબા સમયથી વૈશ્વિક સુરક્ષા એજન્સીઓના રડાર પર હતા. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે આતંકવાદી ગતિવિધિઓ પર નજર રાખતી સંસ્થા ‘કાઉન્ટર એક્સ્ટ્રીમિઝમ પ્રોજેક્ટ’ (Counter Extremism Project) ના એક અહેવાલ અનુસાર, અલ-મિનુકી માત્ર એક સામાન્ય કમાન્ડર નહોતા, પરંતુ તેઓ સમગ્ર આફ્રિકા ખંડમાં આઈએસઆઈએસના વિસ્તરણ અને આતંકી હુમલાઓના મુખ્ય માસ્ટરમાઇન્ડ હતા.
આફ્રિકાના સાહેલ (Sahel) ક્ષેત્રમાં મજબૂત પકડ
અલ-મિનુકીનું મુખ્ય કાર્યક્ષેત્ર આફ્રિકાનો ‘સાહેલ ક્ષેત્ર’ (Sahel Region) હતું. ભૌગોલિક દ્રષ્ટિએ આ ક્ષેત્ર ખૂબ જ સંવેદનશીલ અને વિશાળ છે. આ એક અર્ધ-શુષ્ક સંક્રમણકાલીન વિસ્તાર છે જે આફ્રિકા ખંડમાં એટલાન્ટિક મહાસાગરથી શરૂ થઈને રેડ સી (લાલ સમુદ્ર) સુધી આશરે ૫,૯૦૦ કિલોમીટરના વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. આ પ્રદેશ ઉત્તરમાં આવેલા સૂકા સહારા રણને દક્ષિણના ભેજવાળા સુદાનિયન સવાન્નાહના મેદાનોથી અલગ કરે છે.
આ વિશાળ વિસ્તાર પશ્ચિમથી પૂર્વ આફ્રિકા સુધીના લગભગ ૧૨ દેશોને આવરી લે છે. તેના મુખ્ય ભાગમાં સેનેગલ, મોરિટાનિયા, માલી, બુર્કિના ફાસો, નાઇજર, નાઇજીરિયા, ચાડ અને સુદાન જેવા દેશોનો સમાવેશ થાય છે. જ્યારે તેના વિસ્તૃત ભાગમાં ગેમ્બિયા, ગિની, કેમેરૂન અને એરિટ્રિયા જેવા દેશો પણ આવે છે. અલ-મિનુકીએ આ ભૌગોલિક પરિસ્થિતિનો ફાયદો ઉઠાવીને આ તમામ દેશોમાં આતંકવાદી સ્લીપર સેલ અને ટ્રેનિંગ કેમ્પનું આખું નેટવર્ક ઊભું કર્યું હતું.
ISWAP અને લેક ચાડ ડિવિઝનમાં મુખ્ય ભૂમિકા
અલ-મિનુકી ઇસ્લામિક સ્ટેટ પશ્ચિમ આફ્રિકા પ્રાંત એટલે કે ‘ISWAP’ (Islamic State West Africa Province) ના વરિષ્ઠ કમાન્ડર તરીકે ઓપરેટ કરતા હતા. પશ્ચિમ આફ્રિકામાં બોકો હરામ જેવા સંગઠનોના વિભાજન પછી ISWAP એ આ વિસ્તારમાં પોતાનો પ્રભાવ ખૂબ વધારી દીધો છે. મિનુકી અહીંના ‘લેક ચાડ’ (Lake Chad) ડિવિઝનની તમામ સૈન્ય અને આતંકવાદી ગતિવિધિઓનું સીધું સંચાલન કરતા હતા.
તેઓ ISIS ના ‘જનરલ ડિરેક્ટોરેટ ઓફ પ્રોવિન્સિસ’ (GDP) ના વડા તરીકે કાર્યરત હતા, જે સંગઠનની વૈશ્વિક શાખાઓ વચ્ચે તાલમેલ બેસાડવાનું કામ કરે છે. લેક ચાડનો વિસ્તાર નાઇજીરિયા, નાઇજર, ચાડ અને કેમેરૂનની સરહદોને અડે છે, જેના કારણે સુરક્ષા એજન્સીઓ માટે અહીં કાર્યવાહી કરવી મુશ્કેલ હતી. પરંતુ અલ-મિનુકીએ આ દુર્ગમ વિસ્તારને જ પોતાનું હેડક્વાર્ટર બનાવી દીધું હતું અને ત્યાંથી જ આખા આફ્રિકામાં હુમલાઓનું પ્લાનિંગ થતું હતું.
વૈશ્વિક ફંડિંગ અને અમેરિકા દ્વારા પ્રતિબંધ
અલ-મિનુકી માત્ર સૈન્ય ઓપરેશન્સ જ નહીં, પરંતુ ISIS ના આંતરરાષ્ટ્રીય ફાઇનાન્સ નેટવર્કના પણ મુખ્ય સંચાલક હતા. દુનિયાભરમાં ફેલાયેલા આતંકવાદી સેલ (Terror Cells) ને નાણાકીય સહાય પહોંચાડવી, હથિયારો ખરીદવા અને સીરિયા તેમજ ઇરાકથી આવતી આતંકવાદી વિચારધારા અને માર્ગદર્શનને આફ્રિકન લડવૈયાઓ સુધી પહોંચાડવામાં તેમનો રોલ સૌથી મહત્વનો હતો.
તેમની આ ખતરનાક ગતિવિધિઓ અને વૈશ્વિક ફંડિંગ નેટવર્કને ધ્યાનમાં રાખીને, અમેરિકાના વિદેશ મંત્રાલય (US State Department) દ્વારા જૂન ૨૦૨૩ માં તેમને સત્તાવાર રીતે ‘ખાસ નિયુક્ત વૈશ્વિક આતંકવાદી’ (SDGT – Specially Designated Global Terrorist) જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા. ત્યારથી જ અમેરિકાની ઇન્ટેલિજન્સ એજન્સીઓ તેમની પાછળ લાગેલી હતી.
સંયુક્ત ઓપરેશન અને તેનું મહત્વ
નાઇજીરિયન સેના અને યુએસ સ્પેશિયલ ફોર્સિસ દ્વારા કરવામાં આવેલી આ સંયુક્ત કાર્યવાહી આફ્રિકામાં આતંકવાદના ખાતમા માટે એક મોટો ટર્નિંગ પોઇન્ટ સાબિત થઈ શકે છે. ચોક્કસ ગુપ્ત માહિતી (Intelligence) ના આધારે આ ઓપરેશન પાર પાડવામાં આવ્યું હતું, જેમાં અલ-મિનુકીને જીવતો પકડવા અથવા ઠાર મારવાનો આદેશ હતો. સામસામે થયેલા ભારે ગોળીબારમાં આ આતંકી કમાન્ડર માર્યો ગયો હતો.
અલ-મિનુકીના મોતના કારણે હવે પશ્ચિમ આફ્રિકા અને સાહેલ ક્ષેત્રમાં સક્રિય આતંકવાદી જૂથો કમાન્ડર વગરના અને દિશાવિહીન થઈ જશે. ખાસ કરીને તેમનું ફંડિંગ નેટવર્ક તૂટી જવાથી આતંકી સંગઠનો નબળા પડશે. યુએસ અને નાઇજીરિયાના સંરક્ષણ મંત્રાલયે આ ઓપરેશનને વૈશ્વિક સુરક્ષા અને શાંતિ માટે એક બહુ મોટી જીત ગણાવી છે.
