ટ્રમ્પ ચીનની મુલાકાત પૂરી કરી પરત ફર્યા: શી જિનપિંગ સાથેની બેઠકને ‘G-2’ ગણાવી
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ ચીનની પોતાની મહત્વપૂર્ણ સત્તાવાર મુલાકાત પૂર્ણ કરીને શુક્રવારે સાંજે વોશિંગ્ટન પરત ફર્યા છે. સ્વદેશ પરત ફર્યા બાદ તેમણે ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ સાથેની પોતાની મુલાકાત અને ચર્ચાઓને દુનિયાના “બે મહાન દેશો” ના નેતાઓ વચ્ચેની ઐતિહાસિક બેઠક ગણાવી હતી. ટ્રમ્પનું વિમાન શુક્રવારે સાંજે અમેરિકાની રાજધાની વોશિંગ્ટનના સરહદી વિસ્તાર મેરીલેન્ડમાં આવેલા ‘જોઇન્ટ બેઝ એન્ડ્રુઝ’ પર લેન્ડ થયું હતું. ચીનથી પરત ફરતી વખતે અલાસ્કાના એન્કોરેજ ખાતે તેમના વિમાનમાં ઇંધણ ભરવા માટે એક ટૂંકો વિરામ લેવામાં આવ્યો હતો.
અમેરિકા પરત ફરતાની સાથે જ ટ્રમ્પે દાવો કર્યો હતો કે તેઓ ચીન સાથે ઘણા મોટા અને મહત્વપૂર્ણ વ્યાપારી કરારો કરીને આવ્યા છે. આ કરારોમાં ચીન દ્વારા અમેરિકાની અગ્રણી કંપની બોઇંગ (Boeing) પાસેથી ૨૦૦ વિમાનો ખરીદવાની ડીલ સામેલ છે, જેમાં ભવિષ્યમાં બીજા ૭૫૦ વિમાનો ખરીદવાનું આશ્વાસન પણ આપવામાં આવ્યું છે. આ ઉપરાંત અમેરિકાના કૃષિ ક્ષેત્ર (Agriculture Sector) ને મોટો ફાયદો કરાવતા અનેક વેપાર કરારો પર પણ મહોર મારવામાં આવી છે.
બેઠકને ‘G-2’ નું નવું નામ આપ્યું
ગુરૂવારે ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ સાથે મુલાકાત કર્યા બાદ ફોક્સ ન્યૂઝને આપેલા એક ખાસ ઇન્ટરવ્યુમાં રાષ્ટ્રપ્રમુખ ટ્રમ્પે જણાવ્યું હતું કે, “આ દુનિયાના બે સૌથી શક્તિશાળી અને મહાન દેશોની મુલાકાત છે. હું આને ‘G-2’ (ગ્રુપ ઓફ ટુ) કહું છું. હા, આ સાચે જ G-2 છે. મને પૂરો વિશ્વાસ છે કે આ બેઠક ઇતિહાસની એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ક્ષણ તરીકે નોંધાશે.”
એક અહેવાલ અનુસાર, ટ્રમ્પના આ નિવેદને ચીનને વૈશ્વિક સ્તરે અમેરિકાની સમકક્ષ લાવીને ઊભું કરી દીધું છે. રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ પોતાની આ આંતરરાષ્ટ્રીય મુલાકાત દ્વારા બરાબર આ જ હાંસલ કરવા માંગતા હતા. અહેવાલમાં ઉમેરવામાં આવ્યું છે કે, “બે દિવસ સુધી ચાલેલી આ બેઠકો, ચીન દ્વારા કરવામાં આવેલું ભવ્ય સ્વાગત અને વિશ્વના બે સૌથી શક્તિશાળી પુરુષો વચ્ચે પરસ્પર જોવા મળેલી મિત્રતા તેમજ આદરની ભાવનાએ એક નવું ભૌગોલિક-રાજકીય સમીકરણ (Geopolitical Dynamic) પ્રદર્શિત કર્યું છે. ચીન લાંબા સમયથી આ પ્રકારના સન્માનની ઝંખના રાખતું હતું, જ્યારે અત્યાર સુધીના અમેરિકાના શાસકો આનો વિરોધ કરતા આવ્યા હતા.”
તાઇવાન મુદ્દે ટ્રમ્પનું મોટું નિવેદન
ચીન અને તાઇવાન વચ્ચે ચાલી રહેલા ભારે તણાવ વચ્ચે ટ્રમ્પે ફોક્સ ન્યૂઝ સાથેની વાતચીતમાં જણાવ્યું હતું કે શી જિનપિંગ સાથેના તેમના સંબંધો ખૂબ જ મજબૂત અને મહત્વપૂર્ણ છે. તેમણે સંકેત આપ્યો હતો કે જ્યાં સુધી તેઓ અમેરિકાના રાષ્ટ્રપ્રમુખ પદ પર રહેશે, ત્યાં સુધી ચીન કદાચ તાઇવાન વિરુદ્ધ કોઈ આક્રમક લશ્કરી પગલું નહીં ભરે.
ટ્રમ્પે પોતાના આગવા અંદાજમાં કહ્યું, “આ કોઈ કબજો લેવાની વાત નથી. ચીન બસ એટલું જ ઈચ્છે છે કે આ જગ્યા (તાઇવાન) – આપણે તેને અત્યારે એક જગ્યા કહીશું કારણ કે કોઈ જાણી શકતું નથી કે તેની વ્યાખ્યા કેવી રીતે કરવી – પરંતુ ચીન નથી ઈચ્છતું કે તે સંપૂર્ણપણે સ્વતંત્ર જાહેર થાય. મને નથી લાગતું કે હું અહીં (સત્તા પર) હોઈશ ત્યાં સુધી ચીન કઈં પણ કરશે. પરંતુ પ્રામાણિકતાથી કહું તો, જ્યારે હું અહીં નહીં હોઉં, ત્યારે કદાચ તેઓ તાઇવાન પર કાર્યવાહી કરી શકે છે.” તેમણે ઉમેર્યું કે, “હું ઈચ્છું છું કે ચીન અત્યારે આ મામલે શાંત રહે. આપણે કોઈ યુદ્ધ નથી જોઈતું, અને જો પરિસ્થિતિ અત્યારે જેવી છે તેવી જ રહેશે, તો મને લાગે છે કે ચીન પણ તેનાથી સંતુષ્ટ રહેશે.” આ સાથે જ ટ્રમ્પે જાહેરાત કરી હતી કે તેમણે ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગને આગામી સપ્ટેમ્બર મહિનામાં વોશિંગ્ટનની મુલાકાત લેવા માટે સત્તાવાર આમંત્રણ આપ્યું છે.
વૈશ્વિક નિષ્ણાતો અને રાજદ્વારીઓનો અભિપ્રાય
રાષ્ટ્રપતિ જો બાઇડનના શાસનકાળ દરમિયાન નેશનલ સિક્યોરિટી કાઉન્સિલમાં ચીનના ડાયરેક્ટર તરીકે સેવા આપી ચૂકેલા જુલિયન ગેવિર્ટ્ઝે આ મુલાકાત અંગે જણાવ્યું કે, “શી જિનપિંગે એ કરી બતાવ્યું છે જેના માટે ચીનના નેતાઓ દાયકાઓથી પ્રયાસ કરી રહ્યા હતા – તેઓ એક અમેરિકન રાષ્ટ્રપ્રમુખને બેઇજિંગમાં એક બરાબરીના અને નિર્વિવાદ સમકક્ષ નેતા તરીકે લાવવામાં સફળ રહ્યા છે. શી જિનપિંગે આ મુલાકાતના ભવ્ય આયોજનનો ઉપયોગ દુનિયાને એ સ્પષ્ટ સંદેશ આપવા માટે કર્યો છે કે ચીન અને અમેરિકા હવે વિશ્વની બે સૌથી પ્રભાવશાળી અને સમાન સુપરપાવર સત્તાઓ છે. હવે અહીંથી પાછા વળવાનો કોઈ રસ્તો નથી.”
એશિયા સોસાયટીના સિનિયર ફેલો જોન ડેલુરીના જણાવ્યા અનુસાર, ટ્રમ્પના ચીન અને ત્યાંના લોકો પ્રત્યેના આ સકારાત્મક અને મિત્રતાપૂર્ણ નિવેદનોને ચીનના સરકારી મીડિયા (State-Controlled Media) દ્વારા ખૂબ જ મોટા પાયે પ્રસારિત કરવામાં આવી રહ્યા છે. આનાથી ચીનની જનતામાં એવો સંદેશ જઈ રહ્યો છે કે “અમારા સંબંધો અમેરિકનો સાથે હવે પહેલા કરતાં ઘણા સારા થઈ રહ્યા છે.”
બીજી તરફ, બાઇડન પ્રશાસન દરમિયાન ચીનમાં અમેરિકાના રાજદૂત રહી ચૂકેલા આર. નિકોલસ બર્ન્સે આ મુલાકાતની ટીકા કરતા કહ્યું કે, “એ વાત સમજી શકાય તેવી છે કે ટ્રમ્પ શી જિનપિંગ સાથે નમ્રતાથી પેશ આવવા માંગતા હતા, પરંતુ અમેરિકન રાષ્ટ્રપ્રમુખનો આ અતિશય પ્રશંસાત્મક અભિગમ વાસ્તવમાં ટ્રમ્પ અને ખુદ અમેરિકાની સ્થિતિને નબળી પાડે છે. શી જિનપિંગે તાઇવાનના મુદ્દે ટ્રમ્પને ચેતવણી આપવામાં સહેજ પણ સંકોચ ન રાખ્યો, તો ટ્રમ્પે પણ આપણી ચિંતાઓ વિશે ચીન સામે એટલી જ સ્પષ્ટતાથી વાત કરવી જોઈતી હતી.”
આ વર્ષે યોજાનારી આગામી બેઠકો
ચાલુ વર્ષ દરમિયાન ટ્રમ્પ અને શી જિનપિંગ વચ્ચે હજુ ઓછામાં ઓછી ત્રણ વખત મુલાકાત થવાની સંભાવના છે, જે બંને દેશોના ભવિષ્યના સંબંધો નક્કી કરશે:
સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬: શી જિનપિંગ અમેરિકાના આમંત્રણ પર વ્હાઇટ હાઉસ (White House) ની મુલાકાતે આવી શકે છે.
નવેમ્બર ૨૦૨૬: એશિયા-પેસિફિક ઇકોનોમિક કોઓપરેશન (APEC) ની બેઠક માટે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ ચીનના શેનઝેન શહેરની મુલાકાત લે તેવી શક્યતા છે.
ડિસેમ્બર ૨૦૨૬: મિયામીમાં યોજાનારી G-20 સમિટમાં ભાગ લેવા માટે શી જિનપિંગ ફરી એકવાર અમેરિકા આવી શકે છે.
બાઇડન સરકારમાં ચીન અને તાઇવાન મામલાના ભૂતપૂર્વ ડેપ્યુટી સિનિયર ડાયરેક્ટર રશ દોશીએ આ શિખર સંમેલન પર ટિપ્પણી કરતા કહ્યું કે, “આ એક એવી સમિટ હતી જે વાસ્તવિક ઉકેલો કરતાં માત્ર પ્રતીકો (Symbolism) પર વધુ આધારિત હતી. આમાં વર્ષો જૂની સમસ્યાઓનો કાયમી ઉકેલ લાવવાને બદલે માત્ર વર્તમાન મુશ્કેલીઓનું સંચાલન (Managing Problems) કરવા પર જ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું.” જ્યારે પૂર્વ ડેપ્યુટી સેક્રેટરી ઓફ સ્ટેટ કર્ટ કેમ્પબેલે જણાવ્યું હતું કે, બંને નેતાઓ જે રીતે ભવિષ્ય વિશે વાત કરી રહ્યા છે તે દર્શાવે છે કે આ એક લાંબી પ્રક્રિયાનો ભાગ છે જે આ આખા વર્ષ દરમિયાન આપણને જોવા મળશે.
