મધ્ય પૂર્વમાં યુદ્ધવિરામ માટે ભારતની મધ્યસ્થી અનિવાર્ય? ઈઝરાયેલી રાજદૂતે ઈરાન સામે મૂકી ‘પરમાણુ મુક્તિ’ની શરત
પશ્ચિમ એશિયામાં ૨૮ ફેબ્રુઆરીથી શરૂ થયેલું યુદ્ધ હવે તેના નિર્ણાયક તબક્કે પહોંચ્યું છે. આ દરમિયાન ભારતમાં ઈઝરાયેલના રાજદૂત રુવેન અઝારે એક મહત્વપૂર્ણ નિવેદન આપીને વૈશ્વિક રાજકારણમાં ગરમાવો લાવી દીધો છે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ઈઝરાયેલ શાંતિનો વિરોધી નથી, પરંતુ ‘છેતરામણી શાંતિ’ સ્વીકારશે નહીં. યુદ્ધવિરામ માટે ઈરાને પોતાના સૈન્ય માળખા અને પ્રોક્સી ગ્રુપ્સના ટેકાને સંપૂર્ણપણે નેસ્તનાબૂદ કરવો પડશે.
યુદ્ધવિરામ માટેની ૩ મુખ્ય શરતો
રુવેન અઝારે ઈરાન સામે ત્રણ કડક શરતો રજૂ કરી છે, જેનું પાલન કર્યા વિના ઈઝરાયેલ પીછેહઠ નહીં કરે: ૧. પરમાણુ કાર્યક્રમનો ત્યાગ: ઈરાને તેનું યુરેનિયમ સંવર્ધન તાત્કાલિક બંધ કરવું પડશે. ૨. મિસાઈલ ટેકનોલોજીનો નાશ: બેલિસ્ટિક મિસાઈલ કાર્યક્રમ જે સીધો ઈઝરાયેલના અસ્તિત્વ માટે ખતરો છે, તેને તોડી પાડવો પડશે. ૩. આતંકી જૂથોને સહાય બંધ: હિઝબુલ્લાહ, હુથી અને હમાસ જેવા સંગઠનોને મળતું નાણાકીય અને શસ્ત્ર સપ્લાય કાયમ માટે અટકાવવું પડશે.
પશ્ચિમ એશિયામાં ભારતની ભૂમિકા
રાજદૂત અઝારે પશ્ચિમ એશિયામાં ભારતની ભૂમિકાને અત્યંત પ્રભાવશાળી ગણાવી છે. તેમણે કહ્યું, “ભારત આ ક્ષેત્રમાં સંતુલન જાળવવામાં અને શાંતિ સ્થાપવા માટે મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે.” ભારતની ઈરાન અને ઈઝરાયેલ બંને સાથેની મજબૂત મિત્રતા આ સંકટમાં મધ્યસ્થી તરીકે કામ કરી શકે છે. વડાપ્રધાન મોદી અને અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ વચ્ચેની તાજેતરની વાતચીત પણ આ દિશામાં એક મોટું ડગલું માનવામાં આવે છે.
ઈરાની નેતૃત્વ અને શાસન પરિવર્તન
ઈરાનની આંતરિક પરિસ્થિતિ અંગે વાત કરતા અઝારે દાવો કર્યો હતો કે, ઈરાની જનતા પોતે જ વર્તમાન સરકારથી કંટાળી ગઈ છે. તેમણે ગંભીર ચેતવણી આપતા કહ્યું કે, “મોજતબા ખામેની (ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતાના પુત્ર) ને કોઈ પણ પ્રકારની પ્રતિરક્ષા (Immunity) નથી. ઈરાનમાં સત્તા પરિવર્તન એ હવે માત્ર સમયની વાત છે.” તેમના મતે ઈરાન અત્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે એકલું પડી ગયું છે.
ઈઝરાયેલની વર્તમાન સ્થિતિ: ૨૦ નાગરિકોના મોત
ઈઝરાયેલની સંરક્ષણ પ્રણાલી (Iron Dome) મજબૂત હોવા છતાં, ઈરાની મિસાઈલ હુમલાઓમાં અત્યાર સુધીમાં ૨૦ નિર્દોષ લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા છે અને ૧૦૦ થી વધુ લોકો ઘાયલ થયા છે. અઝારે જણાવ્યું કે, ઈઝરાયેલના લોકો હજુ પણ સુરક્ષા માટે બંકરોમાં આશ્રય લઈ રહ્યા છે. ઈઝરાયેલ આ લડાઈને તેના અસ્તિત્વની લડાઈ ગણાવી રહ્યું છે.
રુવેન અઝારનું આ નિવેદન સૂચવે છે કે ઈઝરાયેલ નરમ પડવાના મૂડમાં નથી. ભારતની ‘સોફ્ટ પાવર’ ડિપ્લોમેસી અને અમેરિકાની સૈન્ય શક્તિ વચ્ચે ઈરાને હવે નક્કી કરવાનું છે કે તે વિનાશનો રસ્તો પસંદ કરશે કે પરમાણુ મુક્ત શાંતિનો. આવનારા થોડા દિવસો મધ્ય પૂર્વના ઇતિહાસ માટે અત્યંત નિર્ણાયક સાબિત થશે.
