દુકાનદારે પકડાવી દીધી કડક નોટ? ઉતાવળ ન કરો, સેકન્ડોમાં આ રીતે કરો તેની અસલી હોવાની પરખ
આજના સમયમાં ટેકનોલોજી જેટલી આપણી સુવિધા માટે છે, તેટલી જ તે ગુનેગારો માટે પણ હથિયાર બની રહી છે. તાજેતરમાં ગુજરાતમાં સામે આવેલો ‘હાઈ-ટેક’ નકલી નોટનો કિસ્સો આનું જીવતું જાગતું ઉદાહરણ છે. AI (આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ) ટુલ્સની મદદથી આ ગેંગ એવી નોટો છાપતી હતી જે જોતા જરાય નકલી ન લાગે.
RBI ના રિપોર્ટ મુજબ, બજારમાં ₹500 ની નકલી નોટોનું ચલણ વધ્યું છે. આવી સ્થિતિમાં, એક જાગૃત નાગરિક તરીકે તમારી પાસે રહેલી નોટ અસલી છે કે નકલી, તેની પરખ કરવી ખૂબ જ જરૂરી છે. ચાલો જાણીએ RBI દ્વારા બતાવાયેલી કેટલીક સરળ રીતો, જેનાથી તમે સેકન્ડોમાં અસલી નોટ ઓળખી શકશો.
૧. વોટરમાર્કની તપાસ (રોશનીની સામે જુઓ)
અસલી નોટ ઓળખવાની આ સૌથી જૂની અને કારગર રીત છે. નોટની ડાબી બાજુએ જે સફેદ ખાલી જગ્યા દેખાય છે, તેને જ્યારે તમે રોશની (પ્રકાશ) ની સામે ધરશો, ત્યારે તમને ત્યાં મહાત્મા ગાંધીની સ્પષ્ટ તસવીર અને નોટનું મૂલ્ય (દા.ત. 500) લખેલું દેખાશે. નકલી નોટમાં આ વોટરમાર્ક કાં તો હોતો નથી અથવા ખૂબ જ ઝાંખો અને વિચિત્ર દેખાય છે.
૨. સિક્યોરિટી થ્રેડ (ચમકીલો તાર)
નોટની બરાબર વચ્ચે એક ચમકીલી લીલા રંગની પટ્ટી હોય છે.
-
સીધી લાઇન: જ્યારે તમે નોટને પ્રકાશની સામે જુઓ છો, ત્યારે આ તૂટક-તૂટક દેખાતી પટ્ટી એક સીધી લાઇન તરીકે દેખાય છે.
-
લખાણ: આ પટ્ટી પર ધ્યાનથી જોતા ‘ભારત’ અને ‘RBI’ લખેલું વંચાશે.
૩. રંગ બદલતી શાહી (Optical Variable Ink)
અસલી નોટની સૌથી મોટી ઓળખ તેનો રંગ બદલવાનો ગુણ છે. ₹500 કે ₹200 ની નોટમાં વચ્ચે રહેલી સિક્યોરિટી પટ્ટીને જ્યારે તમે થોડી ત્રાંસી કરીને જોશો, ત્યારે તેનો રંગ લીલા (Green) માંથી બદલાઈને વાદળી (Blue) થઈ જશે. જો નોટ નકલી હશે, તો તેનો રંગ ગમે તેટલી ત્રાંસી કરો તો પણ બદલાશે નહીં.
૪. સ્પર્શ દ્વારા ઓળખ (Intaglio Printing)
RBI એ દ્રષ્ટિહીન લોકો માટે નોટ પર કેટલીક વસ્તુઓ ‘ઉપસેલી’ છાપી છે, જેને તમે તમારી આંગળીના ટેરવે સ્પર્શીને અનુભવી શકો છો:
-
મહાત્મા ગાંધીની તસવીર: અસલી નોટમાં ગાંધીજીનો ફોટો ઉપસેલો હોય છે.
-
અશોક સ્તંભ: ડાબી બાજુએ બનેલો અશોક સ્તંભ પણ સ્પર્શતા અલગ તરી આવે છે.
-
બ્લીડ લાઇન્સ (Bleed Lines): નોટની બંને કિનારીઓ પર નાની ત્રાંસી લાઇનો હોય છે. ₹500 ની નોટમાં આવી 5 લાઇનો હોય છે, જે સ્પર્શ કરવાથી તરત અનુભવાય છે.
૫. માઇક્રો લેટરિંગ (ઝીણવટભર્યું લખાણ)
જો તમે નોટને ખૂબ જ નજીકથી અથવા મેગ્નિફાઇંગ ગ્લાસ (બિલોરી કાચ) ની મદદથી જોશો, તો મહાત્મા ગાંધીની તસવીર અને કિનારીની પટ્ટીની વચ્ચે ખૂબ જ બારીક અક્ષરોમાં ‘ભારત’ અને ‘India’ લખેલું જોવા મળશે. નકલી નોટ બનાવનારાઓ આટલી ઝીણવટભરી વિગતો ચોકસાઈથી છાપી શકતા નથી, ત્યાં લખાણ અસ્પષ્ટ અથવા ચેકચાક જેવું દેખાય છે.
૬. સી-થ્રુ રજિસ્ટર (See-through Register)
નોટની ડાબી બાજુએ નીચેના ભાગમાં જ્યાં નોટનું મૂલ્ય (દા.ત. 500) લખેલું હોય છે, ત્યાં એક નાનકડું ફૂલ જેવું માળખું હોય છે. જ્યારે તમે તેને પ્રકાશની સામે જુઓ છો, ત્યારે આરપાર જોતા એ આંકડો (500) આખો પૂરો થયેલો દેખાય છે.
સાવચેતી જ સલામતી છે: જો તમને કોઈ નોટ શંકાસ્પદ લાગે, તો તેને સ્વીકારવાનો ઇનકાર કરો. બેંકમાં જઈને તેની તપાસ કરાવો. નકલી નોટ ચલાવવી એ ગુનો છે, તેથી હંમેશા વ્યવહાર કરતી વખતે ઉપર મુજબના ૪-૫ પોઈન્ટ્સ ઝડપથી ચેક કરી લેવાની આદત પાડો.
