ગોળ કે ખાંડ? ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે કયો વિકલ્પ છે વધુ સુરક્ષિત
આજના સમયમાં હેલ્થ-કોન્શિયસ (સ્વાસ્થ્ય પ્રત્યે જાગૃત) લોકોમાં ખાંડના વિકલ્પો શોધવાની એક નવી હોડ જામી છે. જ્યારે પણ મીઠાશની વાત આવે છે, ત્યારે મોટાભાગના લોકો સફેદ ખાંડને ‘ઝેર’ માનીને તેના સ્થાને ગોળનો ઉપયોગ કરવાનું શરૂ કરી દે છે. ખાસ કરીને ડાયાબિટીસના દર્દીઓમાં આ એક બહુ સામાન્ય ગેરસમજ ઘર કરી ગઈ છે કે ખાંડ હાનિકારક છે, પણ જો તેના બદલે ચા કે મીઠાઈમાં ગોળ નાખવામાં આવે તો બ્લડ સુગર પર તેની કોઈ ખાસ નકારાત્મક અસર થતી નથી. પરંતુ શું આ વાત વૈજ્ઞાનિક રીતે સાચી છે? તબીબી નિષ્ણાતોના મતે, આ એક એવું સતત ચાલતું જૂઠ છે જે ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે અત્યંત જોખમી સાબિત થઈ શકે છે.
આપણા રસોડામાં ગળપણ માટે વર્ષોથી ખાંડ અને ગોળ બંનેનો ઉપયોગ થતો આવ્યો છે. આયુર્વેદમાં ગોળને અનેક ગુણોથી ભરપૂર માનવામાં આવ્યો છે, જેના કારણે લોકો એવું માની લે છે કે તે ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે પણ અમૃત સમાન છે. પરંતુ આધુનિક તબીબી વિજ્ઞાન અને લેબોરેટરી નિષ્ણાતો આ બાબતે તદ્દન અલગ અને ચોંકાવનારો મત ધરાવે છે.
સ્ત્રોત એક જ, પણ બનાવટ અલગ
સૌથી પહેલા એ સમજવું જરૂરી છે કે સફેદ ખાંડ અને દેશી ગોળ બંનેનો મૂળ સ્ત્રોત એક જ છે, એટલે કે બંને શેરડીના રસમાંથી જ બને છે. બંને વચ્ચેનો ખરો તફાવત માત્ર તેમની પ્રોસેસિંગ એટલે કે શુદ્ધિકરણની પ્રક્રિયામાં છે. સફેદ ખાંડ બનાવતી વખતે તેને મશીનોમાં ભારે રિફાઇનિંગ અને સ્ફટિકીકરણ (ક્રિસ્ટલાઈઝેશન) ની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થવું પડે છે. આ પ્રોસેસ દરમિયાન તેમાં રહેલા તમામ કુદરતી ખનિજો સંપૂર્ણપણે નાશ પામે છે. બીજી તરફ, ગોળ બનાવવામાં બહુ ઓછી પ્રોસેસિંગ થાય છે. તેને ઓર્ગેનિક પદ્ધતિથી ઉકાળીને ઘટ્ટ કરવામાં આવે છે, જેના કારણે તેમાં આયર્ન, મેગ્નેશિયમ, કેલ્શિયમ, ઝીંક, ફોસ્ફરસ અને પોટેશિયમ જેવા શરીર માટે જરૂરી મિનરલ્સ અને એન્ટીઑકિસડન્ટો સુરક્ષિત રહે છે.
પોષણ અને બ્લડ સુગર: બે તદ્દન અલગ બાબતો
મેડિકલ એક્સપર્ટ્સ સ્પષ્ટ કરે છે કે કોઈ વસ્તુમાં પોષક તત્વો હોવા અને તે લોહીમાં સુગરનું સ્તર વધારે છે કે નહીં, આ બંને તદ્દન અલગ વાતો છે. ગોળમાં ચોક્કસપણે ખાંડ કરતાં વધુ વિટામિન્સ અને ખનિજો છે, પરંતુ જ્યારે વાત તેમાં રહેલી મીઠાશ કે ગ્લુકોઝની આવે છે, ત્યારે ગોળમાં પણ ખાંડ જેટલું જ સુક્રોઝ હોય છે. તેનો અર્થ એ થયો કે ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે પોષણના નામે ગોળનું બેફામ સેવન કરવું પોતાની નાજુક તબિયત સાથે ચેડાં કરવા બરાબર છે.
લોહીમાં સુગર વધવાની સ્પીડ પાછળનું વિજ્ઞાન
લોકો ઘણીવાર દલીલ કરે છે કે ખાંડ ખાવાથી સુગર લેવલ તરત જ શૂટ-અપ (ઝડપી વધારો) થઈ જાય છે, જ્યારે ગોળ ખાવાથી એવું થતું નથી. આ વાત પાછળ એક વૈજ્ઞાનિક સત્ય છુપાયેલું છે. સફેદ ખાંડ શરીરમાં જતાની સાથે જ બહુ ઝડપથી લોહીમાં શોષાઈ જાય છે, જે ગ્લુકોઝના સ્તરમાં તાત્કાલિક ઉછાળો લાવે છે. તેનાથી વિપરીત, ગોળમાં રહેલા સુક્રોઝની રાસાયણિક રચના થોડી જટિલ હોય છે. તેને તૂટીને પચવામાં અને શરીરમાં શોષાવવામાં થોડો વધુ સમય લાગે છે.
આથી, જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ ગોળ ખાય છે, ત્યારે તેનું બ્લડ સુગર લેવલ કદાચ તે જ મિનિટે નહીં વધે, પરંતુ થોડા કલાકો પછી તે ચોક્કસપણે વધી જશે. પરિણામે, એવું માની લેવું તદ્દન ખોટું છે કે ગોળ ડાયાબિટીસમાં સંપૂર્ણ સુરક્ષિત છે.
કેલરીનું ગણિત અને અંતિમ તારણ
જો આપણે કેલરીની સરખામણી કરીએ તો ૧૦ ગ્રામ ખાંડ અને ૧૦ ગ્રામ ગોળમાં લગભગ સરખી જ કેલરી હોય છે. પરંતુ ખાંડને તબીબો ‘એમ્પ્ટી કેલરી’ (ખાલી કેલરી) કહે છે કારણ કે તે શરીરને માત્ર ઊર્જા આપે છે, કોઈ પોષણ નહીં. જ્યારે ગોળ તેટલી જ કેલરી સાથે થોડા પોષક તત્વો પણ આપે છે. ડાયાબિટીસ ન હોય તેવા સામાન્ય લોકો માટે ખાંડના સ્થાને ગોળ ખાવો એ ચોક્કસપણે સારો અને હેલ્ધી ઓપ્શન છે, પરંતુ જેઓ ઓલરેડી હાઈ બ્લડ સુગરની સમસ્યાનો સામનો કરી રહ્યા છે, તેમણે ગોળ, ખાંડ કે મધ – આ તમામ પ્રકારની મીઠાશથી યોગ્ય અંતર જાળવવું જોઈએ અથવા પોતાના ડોક્ટરની સલાહ લીધા પછી જ બહુ મર્યાદિત માત્રામાં તેનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ.
