દિલ્હીના જંતર-મંતર પર અનામત અને UGCના નવા નિયમો સામે બિન-અનામત વર્ગોનો મહાવિરોધ: ‘જનરલ સેના’ અને ‘કરણી સેના’ સહિત અનેક સંગઠનો વિરોધમાં જોડાયા
દેશની રાજધાની દિલ્હીમાં આવેલા ઐતિહાસિક જંતર-મંતર ખાતે શુક્રવારે ભારે રાજકીય અને સામાજિક ગરમાવો જોવા મળ્યો હતો. દેશમાં વર્તમાન જાતિ આધારિત અનામત પ્રણાલી, યુનિવર્સિટી ગ્રાન્ટ્સ કમિશન (UGC) ના નવા સમાનતા નિયમો અને SC/ST અત્યાચાર નિવારણ કાયદાના કથિત દુરુપયોગ સામે બિન-અનામત (સામાન્ય) વર્ગો દ્વારા એક વિશાળ વિરોધ પ્રદર્શન યોજવામાં આવ્યું હતું. ‘અનામત સુધારણા આંદોલન’ ના નેજા હેઠળ આયોજિત આ મહાસંમેલનમાં દિલ્હી, રાજસ્થાન અને ઉત્તર ભારતમાંથી હજારો લોકો ઉમટી પડ્યા હતા.
આ વિરોધ પ્રદર્શનમાં ‘જનરલ સેના’, ‘ચાણક્ય સેના’, અને ‘કરણી સેના’ જેવા જાણીતા સંગઠનોએ સક્રિય ભાગ લીધો હતો. પ્રદર્શનકારીઓએ અનામત વ્યવસ્થામાં તાત્કાલિક સુધારા કરવાની માંગ સાથે સૂત્રોચ્ચાર કર્યા હતા અને UGC દ્વારા લાવવામાં આવેલા નવા નિયમો પર ગંભીર આક્ષેપો કર્યા હતા.
ધાર્મિક નારા અને હનુમાન ચાલીસાના પાઠ વચ્ચે પ્રદર્શન
જંતર-મંતર ખાતે સવારથી જ વિરોધ પ્રદર્શનની પરવાનગીને લઈને થોડી મૂંઝવણ અને અસ્પષ્ટતા પ્રવર્તી રહી હતી, પરંતુ તેમ છતાં દેશના ખૂણે-ખૂણેથી લોકો સ્થળ પર પહોંચવાનું શરૂ થઈ ગયું હતું. આંદોલન દરમિયાન અનોખો માહોલ જોવા મળ્યો હતો; પ્રદર્શનકારીઓએ વિરોધ વ્યક્ત કરવા માટે હનુમાન ચાલીસાનું પઠન કર્યું હતું અને ધાર્મિક તેમજ સામાજિક એકતાના સૂત્રોચ્ચાર કર્યા હતા.
આંદોલનકારીઓએ ખાસ કરીને SC/ST એક્ટના દુરુપયોગનો મુદ્દો જોરશોરથી ઉઠાવ્યો હતો. તેમણે માંગ કરી હતી કે આ કાયદા હેઠળ નિર્દોષ લોકોને ફસાવવામાં ન આવે અને સરકાર તેના દુરુપયોગને રોકવા માટે ચોક્કસ કાયદાકીય સુધારા કરે.
દિલ્હી પોલીસ અને પેરામિલિટરી ફોર્સનો ચુસ્ત બંદોબસ્ત
હજારોની સંખ્યામાં ભીડ એકઠી થવાની શક્યતાને ધ્યાનમાં રાખીને દિલ્હી પોલીસ સંપૂર્ણપણે એલર્ટ મોડ પર હતી. જંતર-મંતરની આસપાસના તમામ રસ્તાઓ પર મજબૂત બેરિકેડ્સ ગોઠવી દેવામાં આવ્યા હતા. સુવિધાઓ અને શાંતિ જાળવવા માટે દિલ્હી પોલીસ ઉપરાંત રેપિડ એક્શન ફોર્સ (RAF) અને ઈન્ડો-તિબેટિયન બોર્ડર પોલીસ (ITBP) ના જવાનોને સ્થળ પર તૈનાત કરવામાં આવ્યા હતા.
ચુસ્ત સુરક્ષા છતાં આંદોલનકારીઓ પોતાના વલણ પર અડગ રહ્યા હતા. સોશિયલ મીડિયા પર પણ આ આંદોલનની ભારે ચર્ચા જાગી હતી. લોકોએ ટિપ્પણી કરી હતી કે આ ભીડ એ વાતનો પુરાવા છે કે સામાન્ય વર્ગના મુદ્દાઓ હવે ઉપેક્ષિત રહી શકે તેમ નથી.
‘આ સ્વયંભૂ આંદોલન છે, કોઈ પેઇડ ભીડ નથી’: આયોજકો
સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર સ્પષ્ટતા કરતા ‘રિઝર્વેશન હટાવો આંદોલન’ ના પ્રતિનિધિઓએ જણાવ્યું હતું કે આ વિરોધ પ્રદર્શનને કોઈ રાજકીય પક્ષ, બિઝનેસ હાઉસ કે વિદેશી એજન્સીઓ તરફથી ભંડોળ મળ્યું નથી. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે, “જંતર-મંતર પર એકત્ર થયેલા લોકો પોતાના ભવિષ્ય અને દેશના બંધારણીય ન્યાય માટે આવ્યા છે. આ કોઈ પેઇડ (પૈસા આપીને લાવેલી) ભીડ નથી, પરંતુ સિસ્ટમમાં સમાનતા લાવવા માંગતા નાગરિકોનો અવાજ છે.”
#WATCH दिल्ली: दिल्ली पुलिस और रैपिड एक्शन फोर्स जंतर-मंतर पहुँची, जहाँ जाति-आधारित आरक्षण के विरोध में बड़ी संख्या में लोग जमा हुए हैं। pic.twitter.com/F4UxH4bTCL
— ANI_HindiNews (@AHindinews) August 21, 2026
સરકાર સમક્ષ મુખ્ય માંગણીઓ અને ‘ક્રીમી લેયર’ મુદ્દે સવાલો
આંદોલનકારીઓએ કેન્દ્ર સરકાર સમક્ષ કેટલીક પ્રમુખ માંગણીઓ રજૂ કરી છે:
૧. શ્વેતપત્ર (White Paper): સરકારે દેશમાં હાલની અનામત વ્યવસ્થા અને તેનાથી થયેલા આર્થિક-સામાજિક લાભો અંગે એક વિગતવાર શ્વેતપત્ર બહાર પાડવું જોઈએ.
૨. ક્રીમી લેયર (Creamy Layer) નું અમલીકરણ: સર્વોચ્ચ અદાલત દ્વારા ‘ક્વોટાની અંદર ક્વોટા’ અને ક્રીમી લેયર મુદ્દે કરાયેલી ટિપ્પણીઓનો ઉલ્લેખ કરતા પ્રદર્શનકારીઓએ સવાલ ઉઠાવ્યો હતો કે સરકાર SC/ST અનામતમાં ક્રીમી લેયરનો સિદ્ધાંત કેમ લાગુ નથી કરતી?
૩. UGC ના નિયમોમાં સુધારો: ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓમાં સમાનતાના નામે બિન-અનામત વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ કે શિક્ષકો પ્રત્યે કોઈ પક્ષપાત ન થાય તેવી સ્પષ્ટતાની માંગ કરાઈ હતી.
