સવારે પેશાબમાં દેખાય છે ફીણ? કિડની ડેમેજના હોઈ શકે છે સંકેત, આ 5 લક્ષણોને ભૂલથી પણ નજરઅંદાજ ન કરતા
આપણા શરીરમાં કિડની ખૂબ જ મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. કિડની લોહીને ફિલ્ટર કરીને શરીરમાંથી ઝેરી તત્ત્વો અને વધારાનું પાણી બહાર કાઢે છે. આ ઉપરાંત શરીરમાં મીઠું, પોટેશિયમ અને અન્ય જરૂરી મિનરલ્સનું સંતુલન જાળવવામાં પણ મદદ કરે છે. પરંતુ આજકાલ ડાયાબિટીસ, હાઈ બ્લડ પ્રેશર અને ખરાબ જીવનશૈલીને કારણે કિડની સંબંધિત બીમારીઓનું જોખમ વધી રહ્યું છે.
સૌથી ચિંતાજનક બાબત એ છે કે કિડનીની બીમારી શરૂઆતના તબક્કામાં ઘણીવાર કોઈ ખાસ લક્ષણો બતાવતી નથી. પરિણામે લોકોને તેની જાણ ત્યારે થાય છે જ્યારે કિડનીને નોંધપાત્ર નુકસાન થઈ ચૂક્યું હોય છે. જોકે, શરીરમાં દેખાતા કેટલાક નાના ફેરફારો કિડનીની તકલીફ તરફ સંકેત આપી શકે છે. ચાલો જાણીએ કિડની ડેમેજના પાંચ મહત્ત્વપૂર્ણ લક્ષણો વિશે.
1. સવારે ચહેરા અને આંખોની આસપાસ સોજો
જો સવારે ઊઠ્યા પછી તમારા ચહેરા પર ખાસ કરીને આંખોની આસપાસ સોજો જોવા મળે છે, તો તેને હંમેશાં સામાન્ય થાક માનીને અવગણવો નહીં. કિડની યોગ્ય રીતે કામ ન કરતી હોય તો શરીરમાં વધારાનું પાણી અને મીઠું જમા થઈ શકે છે. તેના કારણે ચહેરા, હાથ, પગ અને ઘૂંટીઓમાં સોજો જોવા મળી શકે છે. ખાસ કરીને સોજો વારંવાર આવતો હોય તો ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી છે.
2. પેશાબમાં વારંવાર ફીણ દેખાવું
કિડનીની સમસ્યાનું એક સંભવિત લક્ષણ ફીણવાળો પેશાબ પણ છે. જો પેશાબ કરતી વખતે વારંવાર વધારે ફીણ અથવા નાના બબલ્સ દેખાય અને તે ઝડપથી ગાયબ ન થાય, તો સાવધાન રહેવું જોઈએ.
સામાન્ય રીતે કિડની લોહીમાં રહેલા જરૂરી પ્રોટીનને શરીરમાં જાળવી રાખે છે. પરંતુ કિડનીના ફિલ્ટરને નુકસાન થાય ત્યારે પેશાબમાં પ્રોટીન બહાર નીકળવા લાગે છે. આ સ્થિતિને મેડિકલ ભાષામાં ‘પ્રોટીન્યુરિયા’ કહેવામાં આવે છે. જોકે, દરેક વખતે ફીણવાળો પેશાબ કિડનીની બીમારીનું લક્ષણ હોય એવું નથી. પેશાબ ઝડપથી આવવો અથવા શરીરમાં પાણીની કમી હોવાને કારણે પણ આવું થઈ શકે છે.
3. ત્વચા પર વધારે ખંજવાળ અને સૂકાપો
જો તમારી ત્વચા વારંવાર સૂકી રહેતી હોય અને શરીરમાં સતત ખંજવાળ આવતી હોય, તો તેની પાછળ કિડનીની સમસ્યા પણ જવાબદાર હોઈ શકે છે. કિડનીની કાર્યક્ષમતા ઘટે ત્યારે શરીરમાં કચરાના પદાર્થો અને ખનિજોના સંતુલનમાં ફેરફાર થઈ શકે છે. ખાસ કરીને ગંભીર કિડની રોગમાં ત્વચા પર વધારે ખંજવાળ અનુભવાય છે.
જો સામાન્ય ક્રીમ કે મોઇશ્ચરાઇઝર લગાવ્યા પછી પણ ખંજવાળમાં રાહત ન મળે, તો તપાસ કરાવવી યોગ્ય છે.
4. સતત થાક અને ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં મુશ્કેલી
પૂરતી ઊંઘ લીધા પછી પણ જો તમને આખો દિવસ થાક અને નબળાઈ અનુભવાય છે, તો આ સમસ્યાને અવગણશો નહીં. કિડનીની કાર્યક્ષમતા ઘટવાથી શરીરમાં ઝેરી પદાર્થો જમા થઈ શકે છે. ઉપરાંત કિડની દ્વારા લાલ રક્તકણોના નિર્માણમાં મદદરૂપ હોર્મોનનું ઉત્પાદન પ્રભાવિત થઈ શકે છે, જેના કારણે એનિમિયા થવાનું જોખમ રહે છે.
આવી સ્થિતિમાં વ્યક્તિને સતત થાક, ચક્કર, એકાગ્રતામાં ઘટાડો અને ઊંઘની સમસ્યા થઈ શકે છે.
5. મોંમાંથી દુર્ગંધ આવવી
જો નિયમિત બ્રશ કરવા છતાં મોંમાંથી સતત દુર્ગંધ આવતી હોય અથવા શ્વાસમાં એમોનિયા જેવી ગંધ અનુભવાતી હોય, તો તેની તપાસ કરાવવી જોઈએ. ગંભીર કિડની રોગમાં લોહીમાં યુરિયા અને અન્ય કચરાના પદાર્થો વધી શકે છે. તેના કારણે શ્વાસમાં અલગ પ્રકારની ગંધ આવી શકે છે. જોકે, મોંની દુર્ગંધનાં અન્ય કારણો પણ હોઈ શકે છે.
કિડનીને સ્વસ્થ રાખવા શું કરવું?
કિડનીની તંદુરસ્તી જાળવવા માટે કેટલીક બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે.
- પૂરતા પ્રમાણમાં પાણી પીવું, પરંતુ હૃદય કે કિડનીની બીમારી હોય તો ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ જ પ્રવાહી લેવું.
- ડાયાબિટીસ અને બ્લડ પ્રેશરને નિયંત્રણમાં રાખવું.
- ખોરાકમાં મીઠાનું પ્રમાણ ઘટાડવું.
- નિયમિત કસરત કરવી અને વજન નિયંત્રણમાં રાખવું.
- ડૉક્ટરની સલાહ વગર પેઇનકિલર દવાઓનો લાંબા સમય સુધી ઉપયોગ ન કરવો.
- ડાયાબિટીસ, હાઈ બ્લડ પ્રેશર અથવા કિડની રોગનો પારિવારિક ઇતિહાસ હોય તો નિયમિત તપાસ કરાવવી.
કિડનીની તપાસ ક્યારે કરાવવી?
જો ઉપર જણાવેલ લક્ષણો વારંવાર જોવા મળે તો ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરો. કિડનીની સ્થિતિ જાણવા માટે યુરિન ટેસ્ટ, યુરિન એલ્બ્યુમિન-ક્રિએટિનિન રેશિયો (UACR) અને લોહીમાં ક્રિએટિનિનની તપાસ (eGFR) કરાવવામાં આવી શકે છે.
યાદ રાખો, કિડનીની બીમારી શરૂઆતમાં પકડાઈ જાય તો તેની પ્રગતિ ધીમી કરવામાં ઘણી મદદ મળી શકે છે. તેથી શરીર આપતા સંકેતોને અવગણવાને બદલે સમયસર તપાસ કરાવવી એ જ સમજદારી છે.
