ફેફસાં પોતે જ કરે છે પોતાની સફાઈ! જાણો ફેફસાંની કાર્યક્ષમતા વધારવા માટે ડૉક્ટરોની ખાસ સલાહ
આજના સમયમાં વધતું જતું પ્રદૂષણ અને ધૂમ્રપાન જેવી હાનિકારક આદતો આપણા ફેફસાં (Lungs) ની કાર્યક્ષમતા પર ગંભીર અસર કરી રહી છે. ઘણીવાર સોશિયલ મીડિયા પર ‘લંગ્સ ડિટોક્સ’ કરવા માટે વિવિધ ચા કે પ્રોડક્ટ્સના દાવા કરવામાં આવે છે, પરંતુ શું ખરેખર ફેફસાંને ડિટોક્સ કરી શકાય છે?
નિષ્ણાતોના મતે અને મેડિકલ સાયન્સ મુજબ, ફેફસાંને કોઈ ખાસ ડ્રિંક કે દવા વડે ડિટોક્સ કરવાનો કોઈ પુરાવો નથી. જોકે, ફેફસાંમાં પોતાની જાતે જ સાફ થવાની અદભૂત ક્ષમતા હોય છે. જો આપણે કેટલીક સારી આદતો કેળવીએ, તો ફેફસાંની તંદુરસ્તી ચોક્કસપણે જાળવી શકાય છે.
શું ફેફસાં ડિટોક્સ થઈ શકે? નિષ્ણાતોનો મત
મેક્સ હોસ્પિટલના પલ્મોનોલોજી વિભાગના સીનિયર ડાયરેક્ટર ડૉ. હેમંત કાલરા જણાવે છે કે, બજારમાં મળતી કોઈ પણ ડિટોક્સ પ્રોડક્ટ ફેફસાંને અંદરથી સાફ કરી શકતી નથી. ફેફસાં એક એવી સિસ્ટમ છે જે કુદરતી રીતે પોતાની સફાઈ કરે છે. જો તમે હાનિકારક તત્વોનો સંપર્ક ઘટાડો, તો ફેફસાં આપમેળે ‘હીલ’ થવા લાગે છે.
ફેફસાંને હેલ્ધી રાખવા માટે ધૂમ્રપાન છોડવું અનિવાર્ય
ફેફસાંને નુકસાન પહોંચાડતું સૌથી મોટું પરિબળ સ્મોકિંગ છે. ધૂમ્રપાન કરવાથી ફેફસાંમાં સોજો આવે છે અને શ્વસનનળીઓ સાંકડી થઈ જાય છે. જો તમે ધૂમ્રપાન છોડી દો છો, તો થોડા જ સમયમાં ફેફસાં પોતાની ક્ષમતા સુધારવાનું શરૂ કરે છે. લાંબા ગાળે ફેફસાંની દીવાલો પર જામેલો કચરો કુદરતી રીતે સાફ થવા લાગે છે અને શ્વાસ લેવામાં સરળતા રહે છે.
વાયુ પ્રદૂષણથી બચવું પણ એટલું જ જરૂરી
ખરાબ એર ક્વોલિટી (AQI) આજે સ્મોકિંગ જેટલું જ નુકસાન કરી રહી છે. હવામાં રહેલા સૂક્ષ્મ કણો શ્વાસ દ્વારા ફેફસાંમાં ઊંડે સુધી પહોંચે છે, જેનાથી ફેફસાંમાં ઈન્ફેક્શન કે સોજો આવી શકે છે. પ્રદૂષણથી બચવા માટે નીચેની બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ:
-
જ્યારે પ્રદૂષણનું સ્તર ઊંચું હોય ત્યારે સવારની સહેલગાહ ટાળવી અને ઘરની અંદર જ કસરત કરવી.
-
ધૂળ-માટીવાળા વિસ્તારોમાં જતી વખતે હંમેશા N-95 માસ્કનો ઉપયોગ કરવો.
-
દિવસના અંતે અથવા જરૂર જણાય ત્યારે વરાળ (Steam) લેવી, જે શ્વસન માર્ગને ભેજવાળો અને સાફ રાખવામાં મદદ કરે છે.
કસરત અને યોગ દ્વારા ફેફસાંની ક્ષમતા વધારો
ફેફસાંને મજબૂત બનાવવાનો શ્રેષ્ઠ રસ્તો શારીરિક સક્રિયતા છે. રોજિંદી 30 મિનિટની વોક (ચાલવું) અથવા જોગિંગ ફેફસાંની ઓક્સિજન લેવાની ક્ષમતામાં વધારો કરે છે.
-
પ્રાણાયામ અને યોગ: કપાલભાતી અને અનુલોમ-વિલોમ જેવા યોગાભ્યાસ ફેફસાંની ઊંડાઈ સુધી ઓક્સિજન પહોંચાડવામાં મદદરૂપ થાય છે.
-
ડીપ બ્રીધિંગ: દિવસમાં થોડીવાર ઊંડા શ્વાસ લેવાની પ્રેક્ટિસ કરવાથી ફેફસાંના નીચેના હિસ્સા સુધી હવા પહોંચે છે, જે સામાન્ય રીતે ઓછી વપરાતી હોય છે.
ખોરાક અને જીવનશૈલી
ફેફસાંની રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધારવા માટે એન્ટી-ઓક્સિડન્ટ્સથી ભરપૂર ખોરાક લેવો જોઈએ. તમારા ડાયેટમાં લીલા પાંદડાવાળા શાકભાજી, ફળો (જેમ કે સફરજન, બેરીઝ) અને હળદરવાળા દૂધનો સમાવેશ કરવો જોઈએ. પૂરતા પ્રમાણમાં પાણી પીવાથી ફેફસાંની અંદરની શ્લેષ્મ ત્વચા (Mucus membrane) પાતળી રહે છે, જેનાથી ફેફસાં સરળતાથી કચરો બહાર કાઢી શકે છે.
