સરકારી કર્મચારીઓની ચાંદી! શું ગ્રેચ્યુઇટીની લિમિટ ₹૨૫ લાખથી વધીને સીધી ₹૭૫ લાખ થશે? જાણો નવું ગણિત
દેશભરના લાખો કેન્દ્રીય અને રાજ્ય સરકારના કર્મચારીઓ તેમજ પેન્શનરો માટે આગામી ૮મું પગાર પંચ (8th Pay Commission) ભારે આશા અને ઉત્સુકતા લઈને આવ્યું છે. હાલના સમયમાં નવા પગાર પંચના અમલીકરણ અને તેની આસપાસની નાણાકીય જોગવાઈઓ નક્કી કરવા માટે વિવિધ સ્તરે મહત્વપૂર્ણ બેઠકોનો દોર ચાલી રહ્યો છે. કર્મચારી સંગઠનો દેશના જુદા જુદા ભાગોમાં પંચના સભ્યો સાથે મળીને પોતાની પડતર માંગણીઓ રજૂ કરી રહ્યા છે.
આ વખતે કર્મચારીઓની સૌથી મોટી અને મુખ્ય માંગણી નિવૃત્તિ પછી મળતા ગ્રેચ્યુઇટી (Gratuity) ના લાભોમાં ઐતિહાસિક વધારો કરવાની છે. વિવિધ યુનિયનો દ્વારા ગ્રેચ્યુઇટીની મહત્તમ મર્યાદા વર્તમાન ૨૫ લાખ રૂપિયાથી સીધી વધારીને ૭૫ લાખ રૂપિયા સુધી કરવાની વકીલાત કરવામાં આવી રહી છે.
સરકારી કર્મચારીઓ માટે નિવૃત્તિ પછીનું જીવન આર્થિક રીતે સુરક્ષિત રહે તે માટે ગ્રેચ્યુઇટી એક મહત્વનું ભંડોળ સાબિત થાય છે. હાલમાં દેશમાં ૮મા પગાર પંચની રચના અને તેના કાયદાઓ ઘડવા માટે સઘન મંથન ચાલી રહ્યું છે. સરકારી કર્મચારી જૂથો અને પેન્શનર એસોસિએશનો દ્વારા રજૂ કરાયેલા પ્રસ્તાવો જો સ્વીકારવામાં આવે, તો નિવૃત્તિ સમયે મળતી એકમુશ્ત રકમમાં બમ્પર વધારો જોવા મળી શકે છે.
ગ્રેચ્યુઇટી મર્યાદા ૭૫ લાખ રૂપિયા કરવાની માંગ કેમ ઉઠી?
૭મા પગાર પંચ હેઠળ હાલમાં ગ્રેચ્યુઇટીની મહત્તમ મર્યાદા ૨૫ લાખ રૂપિયા નિર્ધારિત છે. જો કે, કર્મચારી પ્રતિનિધિઓ અને ‘નેશનલ કાઉન્સિલ – જેસીએમ’ (NC-JCM) સ્ટાફ સાઇડ દ્વારા આ મર્યાદાને વધારીને ૭૫ લાખ રૂપિયા કરવાની સખત માંગ કરવામાં આવી છે. બીજી તરફ, ભારતીય રેલ્વે ટેકનિકલ સુપરવાઇઝર્સ એસોસિએશને આ મર્યાદા ઓછામાં ઓછી ૫૦ લાખ રૂપિયા કરવા જણાવ્યું છે.
યુનિયનોની દલીલ છે કે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં વધેલી ભયંકર મોંઘવારી (ફુગાવા) ના કારણે પૈસાનું વાસ્તવિક મૂલ્ય ઘટ્યું છે. આથી, લાંબા સમય સુધી દેશની સેવા કરનારા કર્મચારીઓ માટે જૂની મર્યાદા નાણાકીય અન્યાય સમાન છે. આ ઉપરાંત નિવૃત્ત અને વરિષ્ઠ નાગરિક કલ્યાણ સોસાયટીએ જૂની પેન્શન યોજના (OPS), નવી પેન્શન યોજના (NPS) અને યુનિફાઇડ પેન્શન સ્કીમ (UPS) વચ્ચે સમાનતા લાવવાની સાથે નિવૃત્તિના દિવસે જ સમયસર ચુકવણી થાય તેવી માંગ પણ દોહરાવી છે.
વર્તમાન ફોર્મ્યુલા વિરુદ્ધ સૂચિત નવી ગણતરી
કર્મચારીઓ માત્ર મર્યાદા વધારવાની જ નહીં, પરંતુ ગ્રેચ્યુઇટી ગણવાની મૂળભૂત રીતમાં પણ મોટો ફેરફાર ઈચ્છી રહ્યા છે.
-
વર્તમાન સિસ્ટમ: હાલના નિયમ પ્રમાણે, કર્મચારીએ પૂર્ણ કરેલા દર છ મહિનાના સેવા ગાળા માટે તેના છેલ્લા મૂળ પગાર અને મોંઘવારી ભથ્થા (DA) ના ચોથા ભાગ (૧/૪) જેટલી રકમ ગ્રેચ્યુઇટી તરીકે ગણાય છે, જેની મહત્તમ લિમિટ કુલ પગારના ૧૬.૫ ગણાથી વધુ ન હોઈ શકે.
-
સૂચિત નવી સિસ્ટમ: સ્ટાફ યુનિયનો ઈચ્છે છે કે આ ફોર્મ્યુલા સુધારીને દર છ મહિનાની સેવા સામે અડધા મહિનાનો (૧/૨) મૂળ પગાર અને ડીએ ગણવામાં આવે. વધુમાં, મહિનાના ૩૦ દિવસને બદલે ૨૫ કાર્યકારી દિવસોના આધારે દૈનિક વેતનની આકારણી થવી જોઈએ.
યુનિયનોનું કહેવું છે કે કુલ પગારના ૧૬.૫ ગણાની મર્યાદાને કાં તો સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરવી જોઈએ અથવા તેમાં ધરખમ વધારો કરવો જોઈએ, કારણ કે આ મર્યાદા ઉચ્ચ હોદ્દા પરથી નિવૃત્ત થતા અધિકારીઓ અને વધુ સેવાકાળ ધરાવતા કર્મચારીઓના કાયદેસરના આર્થિક હક પર કાતર ફેરવે છે.
કેન્દ્ર સરકારનું વલણ અને આગામી ચિત્ર
વર્ષ ૨૦૨૬ ના મધ્ય સુધીમાં આ ચર્ચાઓ બહુ નિર્ણાયક તબક્કે પહોંચી ગઈ છે. જો કે કેન્દ્ર સરકારે હજુ સુધી સત્તાવાર રીતે આ તમામ માંગણીઓ સ્વીકારવા અંગે કોઈ લીલી ઝંડી આપી નથી, પરંતુ આંતરિક સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર નાણાં મંત્રાલય કર્મચારીઓની નિવૃત્તિ સુરક્ષા વધારવા માટે આ પ્રસ્તાવોની સકારાત્મક સમીક્ષા કરી રહ્યું છે. જો સરકાર આમાંથી આંશિક માંગણીઓ પણ સ્વીકારી લેશે, તો મધ્યમ વર્ગના સરકારી પરિવારો માટે નિવૃત્તિ પછીનું ભવિષ્ય સુવર્ણ બની જશે.
