ક્રેડિટ કાર્ડ બંધ કરતાં પહેલાં જાણી લો આ મહત્વના નિયમો, નહીં તો લેવો પડી શકે છે મોટો આર્થિક ફટકો

પરંતુ, આવો નિર્ણય લેતા પહેલાં તેનાથી તમારા સિબિલ સ્કોર (CIBIL Score) અને ભવિષ્યમાં હોમ લોન કે પર્સનલ લોન મળવાની શક્યતાઓ પર શું અસર પડી શકે છે, તે સમજવું ખૂબ જ જરૂરી છે. ઉતાવળમાં લેવાયેલો એક નાનો નિર્ણય તમારી ક્રેડિટ પ્રોફાઇલ બગાડી શકે છે.

ક્રેડિટ કાર્ડ બંધ કરવાથી CIBIL સ્કોર પર શા માટે નકારાત્મક અસર પડે છે?

તમારો ક્રેડિટ સ્કોર માત્ર એક બાબત પર નિર્ભર નથી હોતો. તેમાં તમે સમયસર ભરેલા બિલ, તમારી કુલ ક્રેડિટ લિમિટ, ક્રેડિટ યુટિલાઇઝેશન રેશિયો (કુલ મર્યાદામાંથી વાપરેલી રકમની ટકાવારી), અને તમારી ક્રેડિટ હિસ્ટ્રી કેટલી જૂની છે – આ તમામ બાબતો મહત્વનો ભાગ ભજવે છે.

નાણાકીય નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, જ્યારે તમે તમારું જૂનું ક્રેડિટ કાર્ડ બંધ કરો છો, ત્યારે તમારી કુલ ઉપલબ્ધ ક્રેડિટ લિમિટ ઘટી જાય છે. પરંતુ જો તમારું બાકી બિલ (Outstanding Amount) પહેલા જેટલું જ રહે, તો તમારો ક્રેડિટ યુટિલાઇઝેશન રેશિયો (CUR) અચાનક વધી જાય છે. બેંકો અને નાણાકીય સંસ્થાઓની નજરમાં ઊંચો ક્રેડિટ યુટિલાઇઝેશન રેશિયો એવું દર્શાવે છે કે તમે નાણાકીય રીતે ક્રેડિટ પર વધુ નિર્ભર છો, જે ક્રેડિટ પ્રોફાઇલ માટે સારું ગણાતું નથી.

ઉદાહરણ દ્વારા સમજો ક્રેડિટ યુટિલાઇઝેશનનું આ ગણિત

ધારો કે તમારી પાસે રહેલા તમામ ક્રેડિટ કાર્ડની કુલ લિમિટ મળી ₹3 લાખ છે, અને તમે દર મહિને સરેરાશ ₹60,000 નો ખર્ચ કરો છો. આ સ્થિતિમાં તમારો ક્રેડિટ યુટિલાઇઝેશન રેશિયો 20% રહેશે (જે 30% ની આદર્શ મર્યાદાથી નીચે હોવાથી ખૂબ જ ઉત્તમ ગણાય છે).

હવે માની લો કે તમે ₹1 લાખની લિમિટ ધરાવતું એક કાર્ડ વાપરવાનું બંધ કરીને તેને કાયમ માટે કેન્સલ કરાવો છો. આનાથી તમારી કુલ લિમિટ ઘટીને ₹2 લાખ થઈ જશે. પરંતુ જો તમારો માસિક ખર્ચ એ જ ₹60,000 રહેશે, તો હવે તમારો ક્રેડિટ યુટિલાઇઝેશન વધીને સીધો 30% થઈ જશે. જો ખર્ચ થોડો પણ વધશે તો આ રેશિયો 30% ને પાર કરી જશે, જેના કારણે તમારો CIBIL સ્કોર અચાનક નીચે ગબડી શકે છે.

જૂની ક્રેડિટ હિસ્ટ્રીનું મહત્વ શા માટે વધારે છે?

તમારી પાસે રહેલું વર્ષો જૂનું ક્રેડિટ કાર્ડ તમારા નાણાકીય રેકોર્ડનો સૌથી મજબૂત આધાર હોય છે. લાંબો અને શિસ્તબદ્ધ ક્રેડિટ રેકોર્ડ એ બતાવે છે કે તમે વર્ષોથી જવાબદારીપૂર્વક પૈસાની લેવડ-દેવડ કરી રહ્યા છો.

જ્યારે તમે તમારું સૌથી જૂનું કાર્ડ બંધ કરો છો, ત્યારે તમારી સરેરાશ ક્રેડિટ હિસ્ટ્રીનો સમયગાળો (Length of Credit History) ઘટી જાય છે. આનાથી બેંકોને તમારા ભૂતકાળના નાણાકીય વ્યવહારનું મૂલ્યાંકન કરવામાં મુશ્કેલી પડે છે.

મહત્વની સલાહ: જો તમારા જૂના કાર્ડ પર કોઈ વાર્ષિક ફી (Annual Fee) ન લાગતી હોય (એટલે કે તે લાઇફટાઇમ ફ્રી કાર્ડ હોય), તો તેને બંધ કરવાને બદલે દર ૨-૩ મહિને નાના-મોટા રીચાર્જ કે પેટ્રોલ ભરાવવા જેવા નાના વ્યવહારો માટે વાપરતા રહેવું વધુ ડહાપણભર્યું છે.

શું બચત કે ચાલુ બેંક એકાઉન્ટ બંધ કરવાથી પણ સ્કોર બગડશે?

સામાન્ય રીતે સેવિંગ્સ એકાઉન્ટ (Savings Account) કે કરન્ટ એકાઉન્ટ (Current Account) બંધ કરવાથી CIBIL સ્કોર પર કોઈ જ સીધી અસર પડતી નથી, કારણ કે બેંકો આ ખાતાઓની વિગતો ક્રેડિટ બ્યુરોને મોકલતી નથી.

પરંતુ અહીં એક મોટી વ્યવહારુ ભૂલ થઈ શકે છે! જો તમે બંધ કરી રહ્યા છો તે બેંક ખાતા સાથે તમારી કોઈ EMI (જેમ કે હોમ લોન, કાર લોન કે પર્સનલ લોન) અથવા ક્રેડિટ કાર્ડનું ઓટો-ડેબિટ (Auto-Debit) જોડાણ થયેલું હોય, અને તમે ખાતું બંધ કરતા પહેલાં આ ઓટો-ડેબિટ વ્યવસ્થા બીજા ખાતામાં ટ્રાન્સફર ન કરી હોય, તો તમારી લોનનો હપ્તો બાકી રહી જશે.

સમયસર EMI ના ભરાવાને કારણે તમારી પ્રોફાઇલ પર ‘બાકી પેમેન્ટ’ (Missed Payment) નો દાગ લાગી જશે, જે CIBIL સ્કોરને ખૂબ જ ગંભીર નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.

વ્યક્તિએ કેટલા ક્રેડિટ કાર્ડ રાખવા જોઈએ?

સિબિલ સ્કોર મજબૂત રાખવા માટે ક્રેડિટ કાર્ડની કોઈ ચોક્કસ કે મર્યાદિત સંખ્યા નક્કી કરવામાં આવી નથી. મૂળ વાત એ છે કે તમારી પાસે જેટલા પણ કાર્ડ હોય, તમે તેનું સંચાલન કેવી રીતે કરો છો.

જો તમારી પાસે 3 થી 4 કાર્ડ હોય પરંતુ તમે દરેકનું બિલ સમયસર ભરો છો અને લિમિટનો મર્યાદિત ઉપયોગ કરો છો, તો તેનાથી તમારો સ્કોર ઉત્તમ રહેશે. આનાથી વિપરીત, માત્ર એક જ કાર્ડ હોવા છતાં જો તમે દર મહિને લિમિટ પૂરી વાપરી નાખતા હોવ અને પેમેન્ટમાં મોડું કરતા હોવ, તો તમારો સ્કોર ખરાબ થઈ શકે છે.

ક્રેડિટ કાર્ડ બંધ કરતી વખતે આ ભૂલો ક્યારેય ન કરો

૧. સૌથી જૂનું કાર્ડ બંધ કરવું: ક્યારેય પણ તમારું સૌથી પહેલું કે જૂનું કાર્ડ ઉતાવળમાં બંધ ન કરો, કારણ કે તે તમારી લાંબી ક્રેડિટ હિસ્ટ્રીનો આધાર છે.

૨. પૂરેપૂરું બિલ ચૂકવ્યા વગર કાર્ડ બંધ કરવું: કાર્ડ બંધ કરવાની વિનંતી આપતા પહેલાં તેના તમામ બાકી લેણાં, પ્રોસેસિંગ ફી કે વ્યાજની ચૂકવણી કરી દેવી.

૩. ઓટો-ડેબિટ અપડેટ ન કરવું: જૂના કાર્ડ કે ખાતા સાથે જોડાયેલા તમામ બિલિંગ ઓર્ડરને નવા કાર્ડ કે ખાતા પર શિફ્ટ કરી દેવા.

૪. કન્ફર્મેશન લેટર ન લેવો: કાર્ડ કે ખાતું બંધ થયા બાદ બેંક પાસેથી સત્તાવાર ‘No Dues Certificate’ અથવા બંધ થયાનો કન્ફર્મેશન મેઇલ અચૂક મેળવવો.