જંતર-મંતર પર જંગ: શું નેશનલ કોન્ફરન્સની દિલ્હી રેલી કાશ્મીરની રાજનીતિમાં નવો વળાંક લાવશે?
જમ્મુ અને કાશ્મીરની રાજનીતિ ફરી એકવાર ગરમાઈ છે. જમ્મુ અને કાશ્મીર નેશનલ કોન્ફરન્સ (NC) એ ૨૦ જુલાઈએ નવી દિલ્હીના જંતર-મંતર ખાતે એક વિશાળ વિરોધ પ્રદર્શન કરવાની જાહેરાત કરી છે, જેણે દેશની રાજધાનીથી લઈને શ્રીનગર સુધીના રાજકીય માહોલમાં ગરમાવો લાવી દીધો છે. આ રેલીનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય જમ્મુ અને કાશ્મીર માટે ‘પૂર્ણ રાજ્યનો દરજ્જો’ (Statehood) પુનઃસ્થાપિત કરવાની માંગણી કરવાનો છે. જોકે, આ આયોજનને મંજૂરી મળવી હજુ બાકી છે, તેમ છતાં નેશનલ કોન્ફરન્સે આક્રમક વલણ અપનાવ્યું છે.
મંજૂરી મળે કે ન મળે, રેલી તો થશે જ!
જમ્મુ અને કાશ્મીરના મુખ્યમંત્રી અને નેશનલ કોન્ફરન્સના ઉપાધ્યક્ષ ઉમર અબ્દુલ્લાએ શ્રીનગરમાં પત્રકારો સાથે વાત કરતા સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, “પક્ષના તમામ નેતાઓને ૧૯ જુલાઈએ દિલ્હી પહોંચવા સૂચના આપવામાં આવી છે.” તેમણે આત્મવિશ્વાસ સાથે ઉમેર્યું કે, “આ રેલી કોઈપણ સંજોગોમાં થશે, પછી ભલે આપણને મંજૂરી મળે કે ન મળે.” તાજેતરમાં જ પક્ષના વરિષ્ઠ નેતા શેખ મુસ્તફા કમલના નિધન છતાં, પાર્ટીએ કાર્યક્રમમાં કોઈ ફેરફાર કર્યો નથી. ઉમર અબ્દુલ્લાએ આડકતરી રીતે સંકેત આપ્યો છે કે જો વહીવટીતંત્ર દ્વારા અવરોધો ઉભા કરવામાં આવશે, તો પક્ષ પાસે આગળનો પ્લાન તૈયાર છે.
નેશનલ કોન્ફરન્સમાં આંતરિક તિરાડ?
રેલીના આયોજન વચ્ચે પક્ષની અંદરનો વિખવાદ પણ બહાર આવી રહ્યો છે. પાર્ટીના જ સાંસદ આગા રહૂલ્લાએ આ રેલીમાં ભાગ લેવાનો સ્પષ્ટ ઇનકાર કરી દીધો છે. રહૂલ્લા અને ઉમર અબ્દુલ્લા વચ્ચેના તાજેતરના સંબંધોમાં જોવા મળેલી તંગદિલી આ રેલીના બહાને વધુ સ્પષ્ટ થઈ છે.
આગા રહૂલ્લાનું માનવું છે કે તેમનો જનાદેશ કલમ ૩૭૦ અને ૩૫-A ની પુનઃસ્થાપના માટે લડવાનો છે, નહીં કે માત્ર રાજ્યનો દરજ્જો મેળવવાનો. તેમણે આરોપ લગાવ્યો છે કે ઉમર અબ્દુલ્લાની આ માંગણી ભાજપના એજન્ડા સાથે મેળ ખાય છે અને તે માત્ર રાજકીય પ્રતિષ્ઠા મેળવવા માટેનું સાધન છે. આ આંતરિક મતભેદો નેશનલ કોન્ફરન્સના આ આંદોલનની વિશ્વસનીયતા પર પ્રશ્નચિહ્ન ઉભા કરી રહ્યા છે.
ભાજપનો વળતો પ્રહાર: શાસન પર સવાલો
બીજી તરફ, ભાજપે આ વિરોધ પ્રદર્શનને એક ‘રાજકીય ડ્રામા’ ગણાવ્યો છે. ભાજપના પ્રદેશ નેતા અને વિરોધ પક્ષના નેતા સુનીલ શર્માએ આરોપ લગાવ્યો છે કે રાજ્ય સરકાર પોતાની વહીવટી નિષ્ફળતા અને ભ્રષ્ટાચારને છુપાવવા માટે જંતર-મંતર પર આ પ્રદર્શન કરી રહી છે.
ભાજપે માત્ર નિવેદનો જ નહીં, પરંતુ મેદાનમાં પણ ઉતરવાની તૈયારી કરી છે. ૨૦ જુલાઈએ જ કાશ્મીર ખીણમાં ભાજપ દ્વારા વળતી રેલીઓ યોજવામાં આવશે. પાર્ટી કાશ્મીરના લોકોને સાથે લઈને સચિવાલયની બહાર વિરોધ પ્રદર્શન કરશે અને નેશનલ કોન્ફરન્સના “અસમર્થ અને ભ્રષ્ટ” શાસનનો પર્દાફાશ કરવાનો પ્રયાસ કરશે. આને કારણે ૨૦ જુલાઈના દિવસે ખીણમાં ઘર્ષણની સ્થિતિ સર્જાવાની શક્યતા વધી ગઈ છે.
વિશ્લેષકોનું મંતવ્ય: ત્રણ આયામી સંઘર્ષ
રાજકીય વિશ્લેષકો આ આખી ઘટનાને ત્રણ મુખ્ય પાસાઓથી જોઈ રહ્યા છે:
૧. રાષ્ટ્રીય સ્તરે ધ્યાન આકર્ષિત કરવાનો પ્રયાસ: નેશનલ કોન્ફરન્સ પોતાની રાજ્યના દરજ્જાની માંગને દિલ્હી લઈ જઈને રાષ્ટ્રીય સ્તરે ચર્ચાનો વિષય બનાવવા માંગે છે.
૨. પક્ષીય અસ્તિત્વની લડાઈ: પાર્ટીની અંદરના મતભેદો એ દર્શાવે છે કે આ મુદ્દા પર તમામ નેતાઓ એકમત નથી, જે આગામી સમયમાં પક્ષ માટે નબળાઈ સાબિત થઈ શકે છે.
૩. ભાજપની રણનીતિ: ભાજપ આ રેલીને પોકળ અને માત્ર ચૂંટણીલક્ષી ગણાવીને નેશનલ કોન્ફરન્સનો ગ્રાફ ઘટાડવાનો પ્રયત્ન કરી રહ્યો છે.
શું ૨૦ જુલાઈ ‘ફ્લેશપોઈન્ટ’ બનશે?
દિલ્હી પોલીસ જંતર-મંતર પર રેલી માટે પરવાનગી આપશે કે નહીં, તે એક મોટો પ્રશ્ન છે. જો મંજૂરી નહીં મળે અને ઉમર અબ્દુલ્લા ત્યાં પહોંચે છે, તો પોલીસ અને નેશનલ કોન્ફરન્સના કાર્યકરો વચ્ચે ટકરાવ અનિવાર્ય બનશે. બીજી બાજુ, કાશ્મીરમાં ભાજપના વિરોધ પ્રદર્શનો પણ સ્થિતિને તંગ બનાવી શકે છે.
આ રેલી માત્ર એક આંદોલન નથી, પરંતુ તે જમ્મુ અને કાશ્મીરની ભવિષ્યની રાજનીતિની દિશા નક્કી કરનારી ઘટના બની શકે છે. શું આ રેલીથી જનતાનો ટેકો મળશે? કે પછી આંતરિક વિખવાદ અને ભાજપનો વિરોધ તેને નિષ્ફળ બનાવશે? તે જોવું રહ્યું.
રાજકારણમાં મુદ્દાઓ અને વિરોધ પ્રદર્શનનો પોતાનો એક ઇતિહાસ છે. પરંતુ જ્યારે કોઈ આંદોલન તેની પાયાની જરૂરિયાતો કરતાં પક્ષીય અહમ અને વ્યક્તિગત હિતોમાં અટવાઈ જાય છે, ત્યારે તેની ધાર કુઠિત થઈ જાય છે. નેશનલ કોન્ફરન્સ માટે આ રેલી પ્રતિષ્ઠાનો જંગ છે, પરંતુ આ જંગમાં તેમણે પોતાનું ઘર એટલે કે પક્ષીય એકતા જાળવી રાખવી પડશે. કેન્દ્ર સરકારનો નિર્ણય અને કાશ્મીરના લોકોનો પ્રતિભાવ આ આખી કવાયતનું પરિણામ નક્કી કરશે. આગામી દિવસોમાં આ રાજકીય ધમાસણ વધુ ઉગ્ર બને તેવા પૂરા અણસાર છે.
