મિડલ ઈસ્ટમાં શાંતિની આશા: ‘ઈરાન સાથે વાટાઘાટો ઝડપી, અમે રાજદ્વારી માર્ગ અપનાવવા કટિબદ્ધ’ – ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ
વૈશ્વિક સ્તરે ચાલી રહેલી ભૌગોલિક-રાજકીય (Geopolitical) ખેંચતાણ અને પશ્ચિમ એશિયામાં સળગતી યુદ્ધની જ્વાળાઓ વચ્ચે એક બહુ મોટા આશાસ્પદ સમાચાર સામે આવ્યા છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે મંગળવાર, ૨ જૂન ૨૦૨૬ના રોજ એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ દાવો કરતા જણાવ્યું છે કે, તેમને પૂરી આશા છે કે આગામી અઠવાડિયા સુધીમાં ઈરાન સાથે યુદ્ધવિરામ (Ceasefire) અને વ્યૂહાત્મક સમુદ્રી માર્ગ ‘હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ’ ની અવધિ લંબાવવા અંગે એક સત્તાવાર અને નક્કર સમજૂતી થઈ શકે છે. ટ્રમ્પના આ આશાવાદી નિવેદન બાદ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે તેલના બજાર અને વૈશ્વિક સુરક્ષા વ્યવસ્થાને મોટી રાહત મળવાના સંકેતો દેખાઈ રહ્યા છે.
એક વિશેષ મુલાકાતમાં રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે, ઈરાન સાથેની શાંતિ વાટાઘાટો ખૂબ જ ઝડપથી આગળ વધી રહી છે. જોકે, તેમણે ઉમેર્યું હતું કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ સંબંધિત સમજૂતી કરારના અંતિમ દસ્તાવેજોને તેમણે હજી સુધી સત્તાવાર મંજૂરી આપી નથી, પરંતુ તેના પર સકારાત્મક કામ ચાલી રહ્યું છે. ટ્રમ્પે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે અમેરિકા આ ક્ષેત્રમાં તણાવ વધારવા માંગતું નથી અને કોઈપણ વિવાદનો ઉકેલ લાવવા માટે લશ્કરી બળના બદલે રાજદ્વારી (Diplomatic) માર્ગ અપનાવવાનું વધુ પસંદ કરે છે.
મિડલ ઈસ્ટ શાંતિ વાટાઘાટો: વર્તમાન સ્થિતિ અને મુખ્ય પડકારો
હાલમાં અમેરિકા, ઈરાન અને અન્ય સહયોગી સંગઠનો વચ્ચે ચાલી રહેલી આ ગંભીર ચર્ચા અને તેના મુખ્ય પાસાઓની વિગતવાર વિગતો નીચે આપેલા કોષ્ટકમાં પ્રસ્તુત છે:
| વાટાઘાટોના મુખ્ય મુદ્દાઓ | વર્તમાન સ્થિતિ અને તાજા ઘટનાક્રમ | ઉદ્ભવેલા મુખ્ય પડકારો | વૈશ્વિક સ્તરે તેની સંભવિત અસરો |
| ઈરાન સાથે યુદ્ધવિરામ | રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પના મતે આગામી અઠવાડિયા સુધીમાં કરાર થવાની પ્રબળ સંભાવના છે. | તાજેતરમાં જ યુએસ અને ઈરાની સશસ્ત્ર દળોએ એકબીજા પર હુમલો કર્યો હતો, જેનાથી વાટાઘાટો અટકવાનો ભય હતો. | જો કરાર સફળ થાય તો મિડલ ઈસ્ટમાં લાંબા સમયથી ચાલી રહેલી અસ્થિરતાનો અંત આવશે. |
| હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ કરાર | વૈશ્વિક સમુદ્રી વ્યાપાર માટે આ માર્ગ ખુલ્લો રાખવા અને તેની અવધિ લંબાવવા પર મંથન ચાલુ છે. | ટ્રમ્પે હજુ સુધી આ કરારના અંતિમ ડ્રાફ્ટને સત્તાવાર લીલી ઝંડી આપી નથી. | વિશ્વના ત્રીજા ભાગના ક્રૂડ ઓઇલનું પરિવહન આ જ માર્ગે થતું હોવાથી ગ્લોબલ ઇકોનોમી માટે આ કી-ફેક્ટર છે. |
| હિઝબુલ્લાહ-ઇઝરાયલ તણાવ | ટ્રમ્પે ઇઝરાયલી પીએમ નેતન્યાહૂ અને હિઝબુલ્લાહના પ્રતિનિધિઓ સાથે સીધી વાતચીત કરી છે. | લેબનોન સરહદે અગાઉ થયેલો ભારે જાનમાલનો આંચકો અને પરસ્પર અવિશ્વાસની ભાવના. | હિઝબુલ્લાહ ઇઝરાયલ સામે ગોળીબાર બંધ કરવા સંમત થતાં લેબનોન બોર્ડર પર શાંતિ સ્થપાશે. |
તાજેતરની સશસ્ત્ર અથડામણો અને વાટાઘાટો પર જોખમ
આ શાંતિ પ્રક્રિયા જેટલી સરળ દેખાય છે, વાસ્તવિક ધરાતલ પર તે એટલી જ જટિલ છે. હજુ તાજેતરમાં જ યુદ્ધવિરામની ચર્ચા ચાલુ હતી તે દરમિયાન જ અમેરિકી અને ઈરાની સશસ્ત્ર દળો સામસામે આવી ગયા હતા અને બંને પક્ષોએ એકબીજાના ઠેકાણાઓ પર હુમલા કર્યા હતા. આ અણધારી સશસ્ત્ર અથડામણને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય રાજદ્વારીઓ વચ્ચે એવા પ્રશ્નો અને ચિંતાઓ ઊભી થઈ હતી કે શું આ તાજી હિંસા ચાલી રહેલી શાંતિ વાટાઘાટોને સંપૂર્ણપણે બંધ કરી દેશે? અગાઉ એવા અહેવાલો પણ આવ્યા હતા કે આ હુમલાઓથી નારાજ થઈને ઈરાન વાટાઘાટોના ટેબલ પરથી કાયમ માટે પીછેહઠ કરી શકે છે. જોકે, રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પના આજના હકારાત્મક નિવેદને આ તમામ અટકળો અને ચિંતાઓ પર હાલ પૂરતો વિરામ મૂકી દીધો છે.
હિઝબુલ્લાહ અને ઇઝરાયલ મોરચે પણ મોટી પ્રગતિ
સોમવારે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિએ વધુ એક આશ્ચર્યજનક જાહેરાત કરતા જણાવ્યું હતું કે, તેમણે લેબનોનમાં વધી રહેલા સશસ્ત્ર તણાવને ડામવા માટે ઉગ્રવાદી સંગઠન હિઝબુલ્લાહના વરિષ્ઠ પ્રતિનિધિઓ તેમજ ઇઝરાયલના વડા પ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂ સાથે સીધી ટેલિફોનિક વાતચીત કરી છે. ટ્રમ્પે દાવો કર્યો છે કે આ ઉચ્ચ સ્તરીય મધ્યસ્થતા સફળ રહી છે અને હિઝબુલ્લાહના સંગઠનો ઇઝરાયલી સરહદ સામે પોતાના તમામ પ્રકારના ગોળીબાર અને રોકેટ હુમલા તાત્કાલિક અસરથી બંધ કરવા માટે સહમત થયા છે. જો આ દાવો સાચો સાબિત થશે, તો માત્ર ઈરાન જ નહીં પરંતુ સમગ્ર લેબનોન અને ઇઝરાયલ સરહદે પણ હિંસાનો દોર અટકી જશે, જે વૈશ્વિક શાંતિ માટે ૨૦૨૬નું સૌથી મોટું કદમ સાબિત થઈ શકે છે.
