Nepal population crisis: ‘ત્રણ બાળકો’ નીતિથી ઘટતી વસ્તીને રોકવાનો પ્રયાસ
Nepal population crisis: જ્યારે આખું વિશ્વ વધુ પડતી વસ્તી સાથે ઝઝૂમી રહ્યું છે, ત્યારે ભારત અને ચીન વચ્ચે સ્થિત નાનો હિમાલયી દેશ નેપાળ એક વિપરીત સંકટનો સામનો કરી રહ્યો છે: ઘટતી વસ્તીનો ભય. એક સમયે ‘ઓછા બાળકો’ માટે અપીલ કરતી સરકાર હવે નાગરિકોને ‘ઓછામાં ઓછા ત્રણ બાળકો’ પેદા કરવા માટે ખુલ્લેઆમ વિનંતી કરી રહી છે. વડા પ્રધાન કેપી શર્મા ઓલીએ તાજેતરમાં આને રાષ્ટ્રીય નીતિ તરીકે જાહેર કરીને ચેતવણી આપી હતી કે જો આ વલણને રોકવામાં નહીં આવે તો દેશનું ભવિષ્ય ‘ઉજ્જડ’ થઈ શકે છે.
નેપાળની વર્તમાન વસ્તી લગભગ 2.97 કરોડ છે, જેમાંથી 82% હિન્દુ વસ્તી છે. જો કે, સરકારી આંકડા ચિંતાજનક ચિત્ર રજૂ કરે છે.
જન્મ દર અને પ્રજનન દરમાં ઘટાડો:
નેપાળનો જન્મ દર, જે 2022 માં 19.6 હતો, તે 2025 માં ઘટીને 17 થઈ ગયો છે. આનો અર્થ એ છે કે દર વર્ષે ઓછા નવજાત શિશુઓ જન્મી રહ્યા છે. આ સાથે, પ્રજનન દર પણ ઝડપથી ઘટ્યો છે. સ્ટેટિસ્ટાના ડેટા અનુસાર, 2013 માં તે 2.36 હતું, જે 2023 સુધીમાં ઘટીને 1.98 થઈ ગયું અને 2025 સુધીમાં તે ઘટીને 1.8 થવાની ધારણા છે.
લગ્ન અને માતાપિતા પ્રત્યે યુવાનોનો ખચકાટ:
વડાપ્રધાન ઓલીએ આ પરિસ્થિતિ પર ચિંતા વ્યક્ત કરી છે અને કહ્યું છે કે ‘ઓછા બાળકો’ ના આહ્વાન પછી લોકો ‘શૂન્ય’ પર આવી ગયા છે, અને યુવાનો હવે લગ્ન કરવા કે બાળકો પેદા કરવા માંગતા નથી.
નવી નીતિ અને શક્ય કાયદો:
આ વસ્તી વિષયક પડકારનો સામનો કરવા માટે, નેપાળ સરકારે સ્પષ્ટ નીતિ લાગુ કરી છે:
- લગ્નની લઘુત્તમ ઉંમર 20 વર્ષ નક્કી કરવામાં આવી છે.
- 30 વર્ષની ઉંમર સુધીમાં લગ્ન કરવાની સલાહ આપવામાં આવી રહી છે.
- દરેક પરિવારને ત્રણ બાળકો પેદા કરવાનું સૂચન કરવામાં આવી રહ્યું છે.
વડાપ્રધાન ઓલીએ એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જો નાગરિકો સ્વેચ્છાએ આ નીતિનું પાલન નહીં કરે, તો સરકાર તેને કાયદો બનાવવાનું વિચારશે. તેમનું માનવું છે કે ‘સંસ્કૃતિને જીવંત રાખવા માટે જન્મ દર સંતુલિત કરવો અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.’
નેપાળ માટે, આ ફક્ત એક નીતિ નથી, પરંતુ વધતી જતી ‘મૌન’ સામે દેશનો છેલ્લો પ્રયાસ છે. હવે એ જોવું રસપ્રદ રહેશે કે આ નવી વ્યૂહરચના નેપાળના યુવાનોને લગ્ન અને પરિવાર તરફ વાળવામાં સફળ થાય છે કે પછી દેશનું ભવિષ્ય ખરેખર ‘ખાલી’ રહેશે.
