ભારત-અમેરિકા વેપાર દસ્તાવેજમાં 24 કલાકમાં સુધારો: કૃષિ અને ખરીદીની પ્રતિબદ્ધતા અંગેની ભાષા બદલાઈ
ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે પ્રસ્તાવિત વેપાર કરારને લઈને જારી કરાયેલા સત્તાવાર દસ્તાવેજમાં માત્ર 24 કલાકમાં જ મહત્વના ફેરફારો કરવામાં આવ્યા છે. વ્હાઇટ હાઉસ દ્વારા જારી કરવામાં આવેલી સુધારેલી ફેક્ટશીટમાં કૃષિને લગતા કેટલાક ઉલ્લેખો હટાવી દેવામાં આવ્યા છે, જ્યારે 500 અબજ ડોલરની સંભવિત ખરીદી અંગે વપરાયેલી ભાષાને પણ નરમ કરવામાં આવી છે.
આ સુધારાઓને બંને દેશો વચ્ચે ચાલી રહેલી વાતચીત અને સંવેદનશીલ મુદ્દાઓ પરની રાજદ્વારી કવાયત સાથે જોડીને જોવામાં આવી રહ્યા છે.
કઠોળનો ઉલ્લેખ હટાવવામાં આવ્યો
પ્રારંભિક દસ્તાવેજમાં જણાવાયું હતું કે ભારત કેટલાક કૃષિ ઉત્પાદનો પર આયાત ડ્યુટીમાં ઘટાડો કરશે, જેમાં પસંદગીના કઠોળનો પણ ઉલ્લેખ હતો. જોકે, અપડેટ કરેલા સંસ્કરણમાં કઠોળનો ઉલ્લેખ સંપૂર્ણપણે હટાવી દેવામાં આવ્યો છે. સુધારેલી યાદીમાં હવે માત્ર કેટલાક અન્ય કૃષિ અને ઔદ્યોગિક ઉત્પાદનોનો સંદર્ભ છે, જેમ કે ડિસ્ટિલ્ડ ડ્રાઈડ ગ્રેન (DDGs), લાલ જુવાર, ટ્રી નટ્સ, ફળો, સોયાબીન તેલ અને વાઈન તથા સ્પિરિટ્સ.
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે કઠોળનો મુદ્દો ભારત માટે અત્યંત સંવેદનશીલ છે, કારણ કે દેશ માત્ર તેનો મોટો ઉત્પાદક અને ગ્રાહક જ નથી, પરંતુ લાખો ખેડૂતો આ પાક પર નિર્ભર છે.
‘પ્રતિબદ્ધ’ થી ‘ઇરાદા’ સુધી
સુધારેલી ફેક્ટશીટમાં 500 અબજ ડોલરથી વધુના અમેરિકન ઉત્પાદનોની ખરીદી અંગેના શબ્દોમાં પણ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે.
- પહેલા: એવું કહેવામાં આવ્યું હતું કે ભારત આટલી મોટી ખરીદી માટે “પ્રતિબદ્ધ” (Committed) છે.
- હવે: દસ્તાવેજમાં જણાવાયું છે કે ભારત આવી ખરીદીનો “ઇરાદો ધરાવે છે” (Intends to).
આ ઉપરાંત “કૃષિ ઉત્પાદનો” નો સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ પણ હટાવી દેવામાં આવ્યો છે. હવે દસ્તાવેજમાં ઉર્જા, માહિતી અને સંચાર ટેકનોલોજી (ICT), કોલસો અને અન્ય ક્ષેત્રોમાં સંભવિત ખરીદીની વાત કરવામાં આવી છે.
ડિજિટલ ટેક્સ પર પણ બદલાઈ ભાષા
પ્રથમ સંસ્કરણમાં સંકેત આપવામાં આવ્યો હતો કે ભારત ડિજિટલ સેવાઓ પર લાદવામાં આવેલા ટેક્સ (Digital Services Tax) માં ફેરફાર કરશે. પરંતુ નવા દસ્તાવેજમાં આવો કોઈ સ્પષ્ટ દાવો નથી. હવે માત્ર એટલું જ કહેવામાં આવ્યું છે કે બંને દેશો ડિજિટલ વેપાર સાથે જોડાયેલા નિયમો અને માળખા પર વાતચીત ચાલુ રાખશે.
વાતચીત ચાલુ છે
આ ઝડપી સુધારાઓ એ વાતનો સંકેત છે કે વાટાઘાટો હજુ અંતિમ તબક્કે પહોંચી નથી અને ઘણા મુદ્દાઓ પર સહમતિ સાધવાની બાકી છે. રાજદ્વારી સૂત્રોનું કહેવું છે કે વેપાર કરારની ભાષા વારંવાર બદલાતી રહેતી હોય છે અને અંતિમ દસ્તાવેજ જ ઔપચારિક વલણને પ્રતિબિંબિત કરે છે.
હાલમાં બંને દેશો તરફથી સત્તાવાર રીતે જણાવવામાં આવ્યું છે કે વાટાઘાટો રચનાત્મક વાતાવરણમાં ચાલુ છે અને સહિયારા હિતોના આધારે આગળ વધારવામાં આવી રહી છે.
