ભારતના એનર્જી સેક્ટરમાં ટેસ્લાનો ધડાકો: મેગાપેક અને પાવરવોલ ટેકનોલોજી બદલી નાખશે વીજળીનું ગણિત.
દુનિયાના સૌથી અમીર વ્યક્તિ એલોન મસ્ક હવે માત્ર ઈલેક્ટ્રિક કાર સુધી મર્યાદિત રહેવા માંગતા નથી. તેમની કંપની ટેસ્લા હવે ભારતને એક વિશાળ ‘એનર્જી હબ’માં બદલવાની તૈયારી કરી રહી છે. તાજેતરના અહેવાલો મુજબ, ટેસ્લા ભારતના ઝડપથી વિકસતા એનર્જી સ્ટોરેજ સેક્ટરમાં એન્ટ્રી કરવાનું પ્લાનિંગ કરી રહી છે. આ પગલું દેશની વધતી જતી વીજળીની જરૂરિયાત અને રિન્યુએબલ એનર્જી મિશન સાથે સીધું જોડાયેલું છે. જો આ યોજના સફળ થશે, તો ભારત વિશ્વ માટે એક મોટા ‘પાવર બેંક’ તરીકે ઉભરી શકે છે.
EV પછી હવે એનર્જી માર્કેટ પર ટેસ્લાની નજર
ટેસ્લાએ ભારતમાં ઇલેક્ટ્રિક વ્હીકલ (EV) માર્કેટમાં એન્ટ્રી કરી લીધી છે, પરંતુ હવે કંપની પોતાનો ફોકસ બદલતી હોય તેમ જણાય છે. અત્યારે ભારતમાં EV નું વેચાણ અમુક અંશે મર્યાદિત છે, તેથી કંપની એનર્જી સેક્ટરમાં મોટી તક જોઈ રહી છે. ટેસ્લાના કરિયર પોર્ટલ પર નવી જોબ પોસ્ટિંગ્સથી સ્પષ્ટ થયું છે કે કંપની ભારતમાં સોલર અને બેટરી સ્ટોરેજ બિઝનેસને મોટા પાયે વધારવા માંગે છે. આ પગલું દર્શાવે છે કે ટેસ્લા માત્ર એક કાર કંપની તરીકે જ નહીં, પરંતુ એક સંપૂર્ણ ‘એનર્જી સોલ્યુશન’ કંપની તરીકે ભારતમાં પોતાની ઓળખ બનાવવા માંગે છે.
Megapack અને Powerwall: ભારતનું પાવર ગણિત બદલશે
ટેસ્લા ભારતમાં તેના બે સૌથી શક્તિશાળી પ્રોડક્ટ્સ – મેગાપેક (Megapack) અને પાવરવોલ (Powerwall) પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી શકે છે.
-
મેગાપેક: આ વિશાળ બેટરી સિસ્ટમ મોટા પાવર ગ્રીડ અને ઇન્ડસ્ટ્રીયલ પ્રોજેક્ટ્સ માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવી છે. તે આખા શહેર કે ફેક્ટરીની વીજળીની જરૂરિયાતને સ્ટોર કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
-
પાવરવોલ: આ પ્રોડક્ટ ખાસ કરીને ઘરો માટે છે. તે સોલર પેનલ દ્વારા પેદા થતી વધારાની વીજળીને સ્ટોર કરે છે, જેથી રાત્રે અથવા પાવર કટ દરમિયાન તેનો ઉપયોગ કરી શકાય.
આ સિસ્ટમ્સ વીજળીની અછત અને સપ્લાયમાં થતા ઉતાર-ચઢાવની સમસ્યાને જડમૂળથી દૂર કરી શકે છે. જ્યારે ગ્રીડમાં વીજળી વધુ હોય ત્યારે તેને સ્ટોર કરી લેવી અને જ્યારે માંગ વધુ હોય ત્યારે તેનો ઉપયોગ કરવો, એ જ ભવિષ્યની ઊર્જા વ્યવસ્થાની ચાવી છે.
ભારતમાં એનર્જી સ્ટોરેજની વધતી જતી માંગના કારણો
ભારત સરકારે ૨૦૩૦ સુધીમાં ૫૦૦ ગીગાવોટ નોન-ફોસિલ (બિન-અશ્મિભૂત) ઊર્જા ક્ષમતા હાંસલ કરવાનું લક્ષ્ય રાખ્યું છે. આ માટે દેશભરમાં સોલર અને વિન્ડ (પવન) એનર્જી પ્રોજેક્ટ્સ લગાવવામાં આવી રહ્યા છે. પરંતુ આ કુદરતી સ્ત્રોતો સાથે એક મોટી સમસ્યા એ છે કે તેઓ ૨૪ કલાક એકસરખી વીજળી પેદા નથી કરતા (જેમ કે રાત્રે સૂર્ય નથી હોતો).
આ જ કારણ છે કે મોટા પાયે ‘સ્ટોરેજ સિસ્ટમ’ અનિવાર્ય બની જાય છે. ૨૦૨૪ થી દેશમાં સ્ટોરેજ કેપેસિટીમાં જે તેજી જોવા મળી રહી છે, તેને જોતા ટેસ્લા માટે આ બજાર ખૂબ જ ફાયદાકારક સાબિત થઈ શકે છે. જો ભારત તેની રિન્યુએબલ એનર્જીને યોગ્ય રીતે સ્ટોર કરી શકે, તો વીજળીના દરોમાં પણ નોંધપાત્ર ઘટાડો થઈ શકે છે.
અદાણી, ટાટા અને રિલાયન્સ સાથે સીધી ટક્કર
ટેસ્લા માટે ભારતનો રસ્તો સરળ નહીં હોય. અહીં તેનો મુકાબલો ટાટા પાવર, અદાણી ગ્રુપ અને રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ જેવા દિગ્ગજ ખેલાડીઓ સાથે થશે.
-
ટાટા પાવર: સોલર અને ગ્રીડ સ્ટોરેજમાં પહેલેથી જ મજબૂત પકડ ધરાવે છે.
-
અદાણી અને રિલાયન્સ: આ બંને ગ્રુપ્સ ગ્રીન હાઈડ્રોજન અને બેટરી મેન્યુફેક્ચરિંગમાં અબજો ડોલરનું રોકાણ કરી રહ્યા છે.
જોકે, ટેસ્લા પાસે વૈશ્વિક અનુભવ અને અત્યંત એડવાન્સ સોફ્ટવેર ટેકનોલોજીનો ફાયદો છે. ટેસ્લાની બેટરી મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ વિશ્વમાં સર્વશ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે, જે તેને ભારતીય હરીફો સામે એક અલગ ઓળખ અપાવી શકે છે.
એનર્જી સ્ટોરેજ સિસ્ટમ કેવી રીતે કામ કરે છે?
સરળ ભાષામાં સમજીએ તો, એનર્જી સ્ટોરેજ સિસ્ટમ એક મોટા ‘પાવર બેંક’ જેવી છે. જ્યારે સોલર પેનલ કે પવનચક્કી દ્વારા જરૂરિયાત કરતા વધુ વીજળી બને છે, ત્યારે આ સિસ્ટમ તેને કેમિકલ ફોર્મમાં સ્ટોર કરી લે છે. જ્યારે વરસાદ હોય કે રાતનો સમય હોય અને વીજળીનું ઉત્પાદન ઓછું હોય, ત્યારે આ સ્ટોર થયેલી એનર્જીને ફરીથી ઇલેક્ટ્રિસિટીમાં બદલીને ગ્રીડમાં સપ્લાય કરવામાં આવે છે.
ભવિષ્યમાં જ્યારે ભારતની દરેક સોસાયટી અને ફેક્ટરી પાસે પોતાનો પાવર સ્ટોરેજ હશે, ત્યારે દેશની વીજળીની નિર્ભરતા પરંપરાગત કોલસા આધારિત પાવર પ્લાન્ટ્સ પર ઓછી થશે. એલોન મસ્કની ટેસ્લા આ વિઝનને વાસ્તવિકતામાં બદલવા માટે ભારતને એક પરફેક્ટ લોકેશન માની રહી છે.
