અમેરિકા-ઈરાન શાંતિ વાટાઘાટોમાં પાકિસ્તાની આર્મી ચીફ અસીમ મુનીરનું વર્ચસ્વ: શું ઇસ્લામાબાદ બનશે શાંતિનું કેન્દ્ર?
વૈશ્વિક રાજકારણના આજના જટિલ તબક્કા પર નજર કરીએ તો, પાકિસ્તાનના આર્મી ચીફ ફિલ્ડ માર્શલ અસીમ મુનીર એક એવા વ્યક્તિત્વ તરીકે ઉભરી આવ્યા છે જે અમેરિકા અને ઈરાન જેવા કટ્ટર હરીફો વચ્ચે ‘બ્રિજ’ (સેતુ) સમાન કાર્ય કરી રહ્યા છે. આવતા અઠવાડિયે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો સીઝફાયર (યુદ્ધવિરામ) પૂર્ણ થવા જઈ રહ્યો છે, ત્યારે વોશિંગ્ટન અને તેહરાન બંને માટે મુનીર એક વિશ્વસનીય મધ્યસ્થી બની ગયા છે.
પાકિસ્તાન: શાંતિ વાટાઘાટોનું નવું કેન્દ્ર
તાજેતરમાં ઇસ્લામાબાદમાં યોજાયેલી ૨૧ કલાકની મેરેથોન શાંતિ વાટાઘાટોએ આખા વિશ્વનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. આ બેઠકમાં અમેરિકી ઉપરાષ્ટ્રપતિ જેડી વાન્સ અને ઈરાની સંસદના સ્પીકર ગલિબાફ હાજર રહ્યા હતા. આ વાટાઘાટોમાં કોઈ અંતિમ સમજૂતી ભલે ન થઈ હોય, પરંતુ બંને પક્ષો યુદ્ધવિરામને વધુ બે અઠવાડિયા લંબાવવા પર ગંભીરતાથી વિચાર કરી રહ્યા છે, જેનો શ્રેય સીધો જ અસીમ મુનીરને જાય છે.
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પણ મુનીરની પ્રશંસા કરતા કહ્યું છે કે, “ફિલ્ડ માર્શલ અદ્ભુત રહ્યા છે. પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાન પણ ખૂબ સહયોગી રહ્યા છે. જો ભવિષ્યમાં કોઈ મોટી ડીલ ફાઈનલ થશે, તો હું ચોક્કસપણે ઇસ્લામાબાદ જઈશ.”
ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે સંતુલન
જનરલ મુનીર હાલમાં જ તેહરાનની મુલાકાતે હતા, જ્યાં ઈરાની વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાગચીએ તેમનું ઉમળકાભેર સ્વાગત કર્યું હતું. ઈરાની સત્તાવાળાઓએ શાંતિ સ્થાપવા માટે પાકિસ્તાનના પ્રયાસોના વખાણ કર્યા છે. પાકિસ્તાન માટે આ એક વ્યૂહાત્મક જીત છે કારણ કે તેણે એક તરફ અમેરિકા સાથેના ગાઢ સંબંધો જાળવી રાખ્યા છે અને બીજી તરફ પડોશી દેશ ઈરાન સાથે પણ મજબૂત કડીઓ જોડી છે.
નિષ્ણાતો માને છે કે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ સાથે મુનીરની અંગત નિકટતા પાકિસ્તાનને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે એક નવી ઊંચાઈ પર લઈ ગઈ છે. ટ્રમ્પ મુનીરને તેમના ‘ફેવરિટ ફિલ્ડ માર્શલ’ તરીકે ઓળખાવે છે, જે પાકિસ્તાની સેના પ્રમુખના વધતા પ્રભાવને દર્શાવે છે.
ભારત સાથેનો સંઘર્ષ અને મુનીરનું કદ
એક વર્ષ પહેલા સુધી અસીમ મુનીર આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે એટલા જાણીતા નહોતા. ૨૦૨૨ માં વડાપ્રધાન શહબાઝ શરીફ દ્વારા તેમની પસંદગી કરવામાં આવી હતી. જોકે, ગયા વર્ષે ભારત સાથે થયેલા ટૂંકા સશસ્ત્ર સંઘર્ષ બાદ તેમની પ્રોફાઇલ દેશના નાગરિક નેતાઓ કરતા પણ મોટી થઈ ગઈ.
ભારત સાથેના યુદ્ધવિરામમાં ટ્રમ્પની ભૂમિકાને પાકિસ્તાને ખુલ્લા દિલથી સ્વીકારી અને ટ્રમ્પને નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર માટે નામાંકિત પણ કર્યા હતા. આ ઘટનાક્રમ બાદ મુનીરની વ્હાઇટ હાઉસમાં ખાનગી મુલાકાતો વધી અને સપ્ટેમ્બરમાં તેમણે ઓવલ ઓફિસમાં ટ્રમ્પ સાથે મુલાકાત કરી હતી.
આંતરિક શક્તિનું એકત્રીકરણ
પાકિસ્તાની સંસદે મુનીરની સેવાઓની કદર કરતા તેમને ફિલ્ડ માર્શલનો પ્રતીકાત્મક રેન્ક આપ્યો છે અને આજીવન કોઈ પણ કાયદાકીય કાર્યવાહી સામે રક્ષણ (Immunity) આપ્યું છે. આનાથી પાકિસ્તાનની આંતરિક રાજનીતિ અને રક્ષણ ક્ષેત્રે તેમનું પદ અભેદ્ય બની ગયું છે.
ઇસ્લામાબાદમાં હાલની સ્થિતિ જોતા લાગે છે કે શહેર ફરી એકવાર હાઈ-પ્રોફાઈલ બેઠકો માટે તૈયાર થઈ રહ્યું છે. હોટલો ખાલી કરાવવામાં આવી છે અને કડક સુરક્ષા બંદોબસ્ત ગોઠવવામાં આવ્યો છે. જોકે, દેશમાં પડી રહેલા વીજળીના કાપ એ વાતની યાદ અપાવે છે કે આ યુદ્ધની આર્થિક અસર સામાન્ય જનતા પર કેટલી ગંભીર છે.
