પાકિસ્તાને બાંગ્લાદેશનો રસ્તો રોક્યો! રૂપપુર ન્યુક્લિયર પ્લાન્ટ માટે આવી રહેલું કાર્ગો વિમાન અટવાયું
છેલ્લા કેટલાક સમયથી પાકિસ્તાન અને બાંગ્લાદેશ વચ્ચેના રાજદ્વારી સંબંધોમાં સુધારો અને નિકટતાના અહેવાલો સામે આવી રહ્યા હતા, પરંતુ જમીની હકીકત કંઈક અલગ જ ચિત્ર રજૂ કરે છે. પાકિસ્તાને ફરી એકવાર એવું પગલું ભર્યું છે જેનાથી બાંગ્લાદેશને ભારે મોટો આંચકો લાગ્યો છે. બાંગ્લાદેશના મહત્વાકાંક્ષી ‘રૂપપુર ન્યુક્લિયર પાવર પ્લાન્ટ’ (Rooppur Nuclear Power Plant) માટે આવી રહેલો ન્યુક્લિયર ફ્યુઅલ (યુરેનિયમ) નો અત્યંત મહત્વપૂર્ણ જથ્થો પાકિસ્તાનના કારણે અટવાઈ ગયો છે.
પાકિસ્તાન દ્વારા પોતાના એરસ્પેસ (Airspace Clearance) નો ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી ન આપવામાં આવતા, યુરેનિયમ લઈને આવી રહેલું કાર્ગો વિમાન નિર્ધારિત સમયે બાંગ્લાદેશ પહોંચી શક્યું નથી. આ ઘટનાક્રમે બંને દેશો વચ્ચેના રાજદ્વારી વર્તુળોમાં એક નવો વિવાદ ઊભો કર્યો છે.
શું છે સમગ્ર મામલો?
અહેવાલ મુજબ, બાંગ્લાદેશના વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી મંત્રી ફકીર મહબૂબ અનામે આ સમગ્ર ઘટનાક્રમની પુષ્ટિ કરી છે.
તેમણે જણાવ્યું હતું કે રૂપપુર ન્યુક્લિયર પાવર પ્લાન્ટ માટે યુરેનિયમ લઈને આવતા વિશેષ કાર્ગો વિમાનને 24 સપ્ટેમ્બરના રોજ બાંગ્લાદેશ પહોંચવાનું હતું. જોકે, જ્યારે વિમાને પાકિસ્તાની એરસ્પેસમાંથી પસાર થવાની મંજૂરી માંગી, ત્યારે પાકિસ્તાને તેને એરસ્પેસ ક્લિયરન્સ આપવાનો સ્પષ્ટ ઇનકાર કરી દીધો અથવા તેમાં ટાળમટોળ કરી.
પાકિસ્તાની એરસ્પેસનો ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી ન મળવાને કારણે વિમાને પોતાનો રૂટ બદલવો પડ્યો અથવા તેની ફ્લાઈટ સ્થગિત કરવી પડી. પરિણામે, અણુ બળતણનો આ મહત્વપૂર્ણ જથ્થો સમયસર ઢાકા ઉતરી શક્યો નહીં.
એરસ્પેસ ક્લિયરન્સ ન આપવા પાછળનું રહસ્ય અકબંધ
બાંગ્લાદેશી અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, પાકિસ્તાને આખરે કયા કારણોસર આ કાર્ગો વિમાનને પોતાના હવાઈ ક્ષેત્રમાંથી પસાર થવાની મંજૂરી ન આપી, તેનું કોઈ સ્પષ્ટ કારણ સામે આવ્યું નથી.
બાંગ્લાદેશના વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી મંત્રાલયના સંયુક્ત સચિવ શેખ મોહમ્મદ તૌહિદુલ ઈસ્લામે જણાવ્યું હતું કે યુરેનિયમનું સ્વાગત કરવા અને તેને સુરક્ષિત સ્થળે પહોંચાડવા માટે ઢાકા એરપોર્ટ પર તમામ જરૂરી તૈયારીઓ પૂર્ણ કરી લેવામાં આવી હતી. સંબંધિત વિભાગોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ અને સુરક્ષા દળો વિમાનના ઉતરાણની રાહ જોઈ રહ્યા હતા.
ત્યારે જ રશિયાની સ્ટેટ એટોમિક એનર્જી કોર્પોરેશન ‘રોસાટોમ’ (Rosatom) ના સંપર્ક અધિકારીએ બાંગ્લાદેશી પક્ષને જાણ કરી હતી કે એરસ્પેસ ક્લિયરન્સ ન મળવાને કારણે વિમાન ટેક-ઓફ કરી શક્યું નથી અને હવે સમગ્ર શિડ્યુલ ફરીથી નક્કી કરવું પડશે.
જોકે, રોસાટોમ તરફથી અધિકૃત રીતે સીધા કોઈ દેશનું નામ લેવાનું ટાળવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ બાંગ્લાદેશી મંત્રીઓએ સ્પષ્ટ કરી દીધું કે આ અડચણ પાકિસ્તાન તરફથી આવી છે. હવે રશિયાએ આશ્વાસન આપ્યું છે કે યુરેનિયમનો આ જથ્થો ઓક્ટોબરના પ્રથમ અઠવાડિયા સુધીમાં બાંગ્લાદેશ પહોંચાડી દેવામાં આવશે.
રૂપપુર ન્યુક્લિયર પાવર પ્લાન્ટ બાંગ્લાદેશ માટે કેમ ખાસ છે?
રૂપપુર ન્યુક્લિયર પાવર પ્લાન્ટ બાંગ્લાદેશનો પહેલો પરમાણુ ઉર્જા પ્લાન્ટ છે, જે દેશની ભવિષ્યની વીજળીની જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
સ્થાન: આ પાવર પ્લાન્ટ બાંગ્લાદેશના પાબના જિલ્લાના ઈશ્વરડી ઉપજિલ્લા અંતર્ગત પાકશી યુનિયનમાં પદ્મા નદીના કિનારે આવેલા રૂપપુર ગામમાં નિર્માણ પામી રહ્યો છે.
ટેકનિકલ સહયોગ: આનું નિર્માણ રશિયાની પ્રખ્યાત ન્યુક્લિયર એજન્સી ‘રોસાટોમ’ ની અદ્યતન ટેકનોલોજીની મદદથી કરવામાં આવી રહ્યું છે, જ્યારે તેની દેખરેખ ‘બાંગ્લાદેશ એટોમિક એનર્જી કમિશન’ કરી રહ્યું છે.
ક્ષમતા: આ પ્રોજેક્ટમાં થર્ડ જનરેશન (Generation III+) ના બે VVER-1200 રિયરેક્ટર્સ સામેલ છે. બંને યુનિટ કાર્યરત થયા પછી આ પ્લાન્ટની કુલ ઉત્પાદન ક્ષમતા 2,400 મેગાવોટ (MW) બેઝલોડ વીજળી ઉત્પન્ન કરવાની હશે.
રાજદ્વારી મોરચે બાંગ્લાદેશ માટે સબક
બાંગ્લાદેશમાં સત્તાપરિવર્તન અને રાજકીય ઉથલપાથલ પછી નવી સરકાર હેઠળ પાકિસ્તાન સાથેના સંબંધો સુધારવાના પ્રયાસો કરવામાં આવી રહ્યા હતા. એવા સમયે જ્યારે બાંગ્લાદેશ પોતાના પ્રથમ ન્યુક્લિયર પ્લાન્ટને કાર્યરત કરવાના આરે ઊભું છે, ત્યારે પાકિસ્તાન દ્વારા આ પ્રકારનો અડંગો નાખવો એ બાંગ્લાદેશી પ્રશાસન માટે એક મોટો પાઠ માનવામાં આવે છે.
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે દક્ષિણ એશિયાઈ ક્ષેત્રમાં આવી હરકતો માત્ર દ્વિપક્ષીય સંબંધોને જ અસર નથી કરતી, પરંતુ ઉર્જા સુરક્ષા જેવા સંવેદનશીલ અને મહત્વાકાંક્ષી પ્રોજેક્ટ્સમાં બિનજરૂરી વિલંબનું કારણ પણ બને છે.
