અમેરિકા-ઈરાન સંઘર્ષનો ૫મો સપ્તાહ: “બંને દેશોને અમારા પર ભરોસો છે” – પાકિસ્તાની વિદેશ મંત્રીનો મોટો દાવો.
મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા ભીષણ યુદ્ધના પાંચમા અઠવાડિયે દુનિયાભરની નજર હવે પાકિસ્તાન પર ટકેલી છે. પાકિસ્તાનના વિદેશ મંત્રી ઇશાક ડારે આજે એક વિસ્ફોટક દાવો કરતા જણાવ્યું છે કે, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને ઈરાન બંનેએ પાકિસ્તાનની મધ્યસ્થી ભૂમિકામાં સંપૂર્ણ વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો છે. આ દાવાએ વૈશ્વિક રાજદ્વારી વર્તુળોમાં હલચલ મચાવી દીધી છે, કારણ કે અત્યાર સુધી અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે સીધી વાતચીતનો કોઈ માર્ગ દેખાતો નહોતો.
ઇસ્લામાબાદમાં વિદેશ મંત્રીઓનો જમાવડો
પાકિસ્તાનની રાજધાની ઇસ્લામાબાદ અત્યારે મધ્ય પૂર્વના સંકટને ઉકેલવા માટેનું કેન્દ્ર બન્યું છે. તુર્કી, ઇજિપ્ત અને સાઉદી અરેબિયા ના વિદેશ મંત્રીઓ તાકીદે ઇસ્લામાબાદ પહોંચ્યા છે. આ ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠકનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય યુદ્ધને કારણે વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર પડી રહેલી નકારાત્મક અસરો અને મુસ્લિમ દેશોની એકતા પર ચર્ચા કરવાનો છે. ઇશાક ડારે ભારપૂર્વક કહ્યું કે, “આ યુદ્ધ લાંબુ ખેંચાશે તો તેનાથી માત્ર વિનાશ જ થશે, તે કોઈના હિતમાં નથી.”
શું ખરેખર શાંતિ મંત્રણા શરૂ થશે?
પાકિસ્તાનનો દાવો છે કે આગામી દિવસોમાં ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે વાતચીતનો દોર શરૂ થઈ શકે છે. જોકે, આ વાતચીત સીધી (Direct) હશે કે પાકિસ્તાન દ્વારા સંદેશા વ્યવહાર (Back-channel diplomacy) દ્વારા કરવામાં આવશે તે હજુ સ્પષ્ટ નથી. નોંધનીય છે કે અમેરિકા કે ઈરાન તરફથી હજુ સુધી આ મધ્યસ્થી અંગે કોઈ સત્તાવાર પુષ્ટિ કરવામાં આવી નથી. પરંતુ પાકિસ્તાન છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયાથી “શાંત મુત્સદ્દીગીરી” (Quiet Diplomacy) કરી રહ્યું હોવાનું જણાય છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ અને તેલનું સંકટ
યુદ્ધના પાંચમા અઠવાડિયે સૌથી મોટો પ્રશ્ન ‘હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ’ નો છે. આ જળમાર્ગમાં સર્જાયેલા અવરોધને કારણે વિશ્વભરમાં તેલ અને ગેસની ભારે અછત સર્જાઈ છે. ભારત જેવા દેશોમાં તેલના ભાવ આસમાને પહોંચ્યા છે. પાકિસ્તાન આર્થિક કટોકટીમાંથી પસાર થઈ રહ્યું હોવાથી તેને પણ આ યુદ્ધની માઠી અસર પડી રહી છે, જેના કારણે તે શાંતિ મંત્રણા માટે આટલું સક્રિય બન્યું હોય તેમ જણાય છે.
નેતન્યાહુની લેબનોન પર લશ્કરી કાર્યવાહીની ધમકી
એક તરફ પાકિસ્તાન શાંતિની વાતો કરી રહ્યું છે, ત્યારે બીજી તરફ ઇઝરાયલી વડા પ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂએ લેબનોનમાં વધુ લશ્કરી કાર્યવાહીના સંકેત આપ્યા છે. જો ઇઝરાયેલ લેબનોન પર હુમલો કરે છે, તો આ યુદ્ધ વધુ વકરશે અને ઈરાન પ્રેરિત હિઝબુલ્લાહ પણ તેમાં સીધી રીતે સામેલ થશે. આ સ્થિતિ પાકિસ્તાનના શાંતિ પ્રયાસો માટે મોટો પડકાર બની શકે છે.
ભારત માટે આના સંકેતો
જો પાકિસ્તાન ખરેખર અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે યુદ્ધવિરામ કરાવી શકે, તો તે દક્ષિણ એશિયામાં તેની રાજદ્વારી તાકાત સાબિત કરશે. ભારત માટે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ખુલવો અત્યંત જરૂરી છે, પરંતુ પાકિસ્તાનનો આ દાવો કેટલો સચોટ છે તે આવનારા ૨-૩ દિવસોમાં સ્પષ્ટ થશે.
આજે ૩૦ માર્ચ ૨૦ runner૬ ના રોજ મધ્ય પૂર્વમાં પરિસ્થિતિ અત્યંત ગંભીર અને જોખમી છે. પાકિસ્તાનનો મધ્યસ્થીનો દાવો આશાનું એક નાનું કિરણ છે, પરંતુ નેતન્યાહુના આક્રમક વલણને જોતા આ શાંતિ મંત્રણા કેટલી સફળ થશે તે જોવું રહ્યું.
