મહિલાઓ સાવધાન! 14 વર્ષ પછી PCOS નું નામ બદલાયું, જાણો શું છે આ નવી બીમારી PMOS અને તેના લક્ષણો
દુનિયાભરમાં દર 8 માંથી 1 મહિલા એક એવી હોર્મોનલ સમસ્યાથી પીડાય છે જે તેમના જીવનને અનેક રીતે અસર કરે છે. અત્યાર સુધી આપણે તેને PCOS (પોલીસીસ્ટિક ઓવરી સિન્ડ્રોમ) તરીકે ઓળખતા હતા. પરંતુ, હવે તબીબી નિષ્ણાતો અને સંશોધકોએ આ નામ બદલીને ‘પોલીએન્ડોક્રાઈન મેટાબોલિક ઓવેરિયન સિન્ડ્રોમ’ (PMOS) રાખવાનો નિર્ણય કર્યો છે.
આ ફેરફાર માત્ર નામ પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ તેની પાછળ તબીબી સારવારમાં સુધારો લાવવાનો અને લોકોમાં ફેલાયેલી ગેરસમજ દૂર કરવાનો મોટો આશય છે.
કેમ બદલવું પડ્યું વર્ષો જૂનું નામ?
‘એન્ડોક્રાઈન સોસાયટી’ અને વિશ્વભરના વૈજ્ઞાનિકોનું માનવું છે કે જૂનું નામ ‘PCOS’ વાસ્તવમાં આ બીમારીનું ખોટું ચિત્ર રજૂ કરતું હતું. ‘પોલીસીસ્ટિક’ શબ્દ સાંભળતા જ લોકોના મનમાં એવો ખ્યાલ આવતો કે અંડાશય (Ovary) માં અનેક ‘સિસ્ટ’ એટલે કે ગાંઠો હશે. હકીકતમાં, આ કોઈ ગાંઠો નથી પરંતુ નાની ફોલીકલ્સ (Follicles) છે.
લેન્સેટ (The Lancet) આર્ટિકલના લેખક અને યુનિવર્સિટી ઓફ કોલોરાડોના નિષ્ણાત ડૉ. મેલાની ક્રી જણાવે છે કે, “ઓવરીમાં કોઈ ગાંઠો હોતી જ નથી, તેથી જૂનું નામ ખૂબ જ મૂંઝવણભર્યું હતું. નવું નામ વધુ વ્યાપક અને સચોટ છે, જે દર્દીઓને વધુ સારી સારવાર પૂરી પાડવામાં મદદરૂપ થશે.” લગભગ 14 વર્ષના લાંબા સંશોધન અને દર્દીઓ સાથેની ચર્ચા બાદ આ ઐતિહાસિક નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે.
PMOS વાસ્તવમાં શું છે?
PMOS એ માત્ર અંડાશય કે ગર્ભાશયની સમસ્યા નથી, પરંતુ તે એક જટિલ એન્ડોક્રાઈન (હોર્મોનલ) અને મેટાબોલિક ડિસઓર્ડર છે. આ સ્થિતિમાં હોર્મોન્સમાં થતા ફેરફારોને કારણે મહિલાના વજન, માનસિક સ્વાસ્થ્ય, ત્વચા અને પ્રજનન ક્ષમતા પર સીધી અસર પડે છે.
યુનિવર્સિટી ઓફ મિનેસોટાના ડૉ. સારા હુટ્ટોના જણાવ્યા અનુસાર, આ બીમારી ‘મેટાબોલિક સિન્ડ્રોમ’ સાથે ગાઢ રીતે જોડાયેલી છે. આનો અર્થ એ છે કે PMOS થી પીડિત મહિલાઓમાં ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસ, હૃદયરોગ અને સ્ટ્રોક આવવાનું જોખમ અનેકગણું વધી જાય છે.
શું છે PMOS ના લક્ષણો?
આ બીમારીના લક્ષણો દરેક મહિલામાં અલગ-અલગ હોઈ શકે છે, જેના કારણે ડોક્ટરો માટે તેનું નિદાન કરવું ક્યારેક પડકારજનક બની જાય છે. મુખ્ય લક્ષણો નીચે મુજબ છે:
-
અનિયમિત માસિક ધર્મ: પીરિયડ્સ સમયસર ન આવવા અથવા ખૂબ જ મોડા આવવા.
-
એન્ડ્રોજન હોર્મોનનો વધારો: શરીરમાં ‘એન્ડ્રોજન’ (પુરૂષ હોર્મોન) નું પ્રમાણ વધવાને કારણે ચહેરા અથવા છાતી પર વધુ પડતા વાળ ઉગવા, માથાના વાળ પાતળા થવા અને ગંભીર ખીલની સમસ્યા થવી.
-
વજન વધવું: મેટાબોલિઝમ ધીમું પડવાને કારણે અચાનક વજન વધવું અને તેને ઘટાડવામાં મુશ્કેલી પડવી.
-
માનસિક સ્વાસ્થ્ય: હોર્મોનલ અસંતુલનને કારણે ચિંતા (Anxiety) અને હતાશા (Depression) જેવી સમસ્યાઓ થવી.
કિશોરવસ્થામાં આનું નિદાન કરતી વખતે ખાસ ધ્યાન રાખવામાં આવે છે. ડૉ. ક્રીના જણાવ્યા મુજબ, જો કોઈ કિશોરીને અનિયમિત પીરિયડ્સની સાથે શરીરમાં એન્ડ્રોજનનું પ્રમાણ વધુ હોય (જેમ કે લોહીના રિપોર્ટમાં અથવા ચહેરા પર વધુ પડતા વાળ દ્વારા ખબર પડે), તો તેને PMOS હોઈ શકે છે.
શું આ બીમારીના કોઈ ચોક્કસ કારણો છે?
ક્લેવલેન્ડ ક્લિનિકના રિપોર્ટ મુજબ, હજુ સુધી આ બીમારીનું કોઈ એક ચોક્કસ કારણ જાણી શકાયું નથી. જોકે, સંશોધનો સૂચવે છે કે આનુવંશિકતા (Genetics) અને સ્થૂળતા (Obesity) આમાં મોટી ભૂમિકા ભજવે છે. જો પરિવારમાં અન્ય કોઈ મહિલાને આ સમસ્યા હોય, તો બીજી મહિલાઓને થવાની શક્યતા વધી જાય છે.
નવા નામથી સારવારમાં શું ફેરફાર આવશે?
નામ બદલાવાથી ડોક્ટરોનું ધ્યાન હવે માત્ર અંડાશય પર જ નહીં, પરંતુ દર્દીના એકંદર મેટાબોલિક સ્વાસ્થ્ય પર પણ રહેશે. આનાથી ડાયાબિટીસ અને હૃદયરોગ જેવા લાંબા ગાળાના જોખમોને વહેલા ઓળખી શકાશે અને યોગ્ય સારવાર શરૂ કરી શકાશે.
