અમેરિકા-ઈરાન યુદ્ધની આશંકા અને ક્રૂડ ઓઈલની બજારમાં તેજીઃ ભારતીય ઓઈલ કંપનીઓએ સામાન્ય જનતાને આપી મોટી રાહત
આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ (Geopolitical Tensions) ચરમસીમાએ પહોંચ્યો છે. ખાસ કરીને અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે તાજેતરમાં થયેલા લશ્કરી હુમલા અને યુદ્ધ જેવી પરિસ્થિતિને કારણે વૈશ્વિક ઉર્જા બજાર ખૂબ જ અશાંત બન્યું છે. કાચા તેલ (ક્રૂડ ઓઈલ) ના ભાવો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સતત વધી રહ્યા છે, જેના કારણે ભારત જેવા વિશાળ આયાતકાર દેશ પર મોંઘવારીનું જોખમ વધી ગયું છે. જો કે, ભારતના ગ્રાહકો માટે આજે એક મોટી રાહતની વાત સામે આવી છે. સરકારી તેલ કંપનીઓ (OMCs) દ્વારા દરરોજ સવારે ૬ વાગ્યે જાહેર કરવામાં આવતા દરો અનુસાર, દેશભરમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના છૂટક ભાવોમાં આજે પણ કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી. વૈશ્વિક કટોકટી વચ્ચે સ્થાનિક ભાવો સ્થિર રાખવાનો આ નિર્ણય સામાન્ય જનતા માટે આશીર્વાદરૂપ સાબિત થયો છે.
દેશના મુખ્ય શહેરોમાં ઇંધણના વર્તમાન ભાવોની સ્થિતિ
ભારતના જુદા-જુદા રાજ્યો અને શહેરોમાં સ્થાનિક વેરા (VAT) અને પરિવહન ખર્ચના કારણે પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવો અલગ-અલગ જોવા મળે છે. દેશની રાજધાની દિલ્હીમાં પેટ્રોલનો ભાવ પ્રતિ લિટર ૧૦૨.૧૨ રૂપિયા અને ડીઝલનો ભાવ પ્રતિ લિટર ૯૫.૨૦ રૂપિયા પર સ્થિર છે. દિલ્હીને અડીને આવેલા ઉત્તર પ્રદેશના ગાઝિયાબાદ શહેરમાં આજે એક લિટર પેટ્રોલ ૧૦૧.૮૮ રૂપિયા અને ડીઝલ ૯反.૩૬ રૂપિયાના ભાવે વેચાઈ રહ્યું છે.
અન્ય મહાનગરોની વાત કરીએ તો, દેશની આર્થિક રાજધાની મુંબઈમાં પેટ્રોલનો ભાવ પ્રતિ લિટર ૧૧૧.૨૧ રૂપિયા અને ડીઝલનો ભાવ ૯૭.૮૩ રૂપિયા છે, જે અન્ય મેટ્રો શહેરોની સરખામણીએ ઘણો વધારે છે. પશ્ચિમ બંગાળના કોલકાતામાં પેટ્રોલનો ભાવ ૧૧૩.૫૧ રૂપિયા અને ડીઝલ ૯૯.૮૨ રૂપિયા પ્રતિ લિટર છે. કર્ણાટકની રાજધાની બેંગલુરુમાં પેટ્રોલ ૧૧૦.૯૩ રૂપિયા અને ડીઝલ ૯૮.૮૦ રૂપિયાના ભાવે ઉપલબ્ધ છે. તમિલનાડુના ચેન્નાઈમાં પેટ્રોલ ૧૦૭.૭૭ રૂપિયા અને ડીઝલ ૯૯.૫૫ રૂપિયા પ્રતિ લિટરે સ્થિર છે. બિહારના પટનામાં પેટ્રોલનો ભાવ ૧૧૩.૩૫ રૂપિયા અને ડીઝલ ૯૯.૩૬ રૂપિયા છે. પહાડી વિસ્તાર એવા લેહમાં પેટ્રોલ ૧૦૯.৮૧ રૂપિયા અને ડીઝલ ૯૭.૯૨ રૂપિયામાં મળી રહ્યું છે. દક્ષિણ ભારતના હૈદરાબાદમાં પેટ્રોલનો ભાવ સૌથી વધુ એટલે કે ૧૧.૬૯ રૂપિયા અને ડીઝલ ૧૦૩.૮૨ રૂપિયા પ્રતિ લિટર છે, જ્યારે પૂર્વ ભારતના કોહિમામાં પેટ્રોલ ૧૦૪.૩૯ રૂપિયા અને ડીઝલ ૯૫.૯૧ રૂપિયા પ્રતિ લિટરના ભાવે વેચાઈ રહ્યું છે.
આજથી ટેક્સ માળખામાં સરકારનો મોટો ફેરફાર
ભલે સ્થાનિક બજારમાં સામાન્ય ગ્રાહકો માટે પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ બદલાયા નથી, પરંતુ કેન્દ્ર સરકારે તેલ કંપનીઓ માટે નિકાસ (Export) ના સ્તરે કર માળખામાં મોટો ફેરફાર કર્યો છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના લશ્કરી સંઘર્ષને કારણે ઊભી થયેલી અસાધારણ પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને સરકારે આજથી પેટ્રોલિયમ પેદાશોની નિકાસ પર લાદવામાં આવતા વિન્ડફોલ ટેક્સ (Windfall Tax) માં સુધારો કર્યો છે.
સરકારે સ્થાનિક સ્તરે ઇંધણનો પુરવઠો જાળવી રાખવા માટે ડીઝલની નિકાસ પરનો ટેક્સ જે પહેલા ૮.૫ રૂપિયા પ્રતિ લિટર હતો, તે વધારીને હવે ૧૫.૫ રૂપિયા પ્રતિ લિટર કરી દીધો છે. આ આકરા વધારાને કારણે દેશની અંદર ડીઝલની અછત સર્જાશે નહીં. આ જ રીતે, હવાઈ જહાજોમાં વપરાતા ઇંધણ એટલે કે એટીએફ (Air Turbine Fuel) પરનો નિકાસ ટેક્સ પણ ૭.૫ રૂપિયા પ્રતિ લિટરથી વધારીને ૧૪. ૫ રૂપિયા પ્રતિ લિટર કરવામાં આવ્યો છે. જો કે, બીજી તરફ પેટ્રોલની નિકાસ કરતા વેપારીઓને મોટી રાહત આપતા સરકારે તેના પરની નિકાસ ડ્યુટી ૪ રૂપિયા પ્રતિ લિટરથી ઘટાડીને ૨.૫ રૂપિયા પ્રતિ લિટર કરી દીધી છે. આ નીતિગત ફેરફારો દર્શાવે છે કે સરકાર આંતરરાષ્ટ્રીય કટોકટી વચ્ચે દેશના આર્થિક હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે કેટલી સજાગ છે.
