પેકેજ્ડ ફૂડનું કડવું સત્ય: 80% પ્રોડક્ટ્સમાં ખાંડ અને કેમિકલ્સનું ઓવરડોઝ, જાણો આપણા સ્વાસ્થ્ય સાથે ખેલાતી રમત
આજનો યુગ ફાસ્ટ લાઈફનો યુગ છે. સવારે વહેલા ઓફિસ જવાની ઉતાવળ હોય કે સાંજે બાળકોની નાની-મોટી ભૂખ સંતોષવાની વાત હોય, આપણી નજર સૌથી પહેલા રસોડાના કબાટમાં પડેલા પેકેજ્ડ ફૂડના પેકેટ પર જાય છે. બિસ્કિટ, ચિપ્સ, ઠંડા પીણાં, ચોકલેટ અને બે મિનિટમાં તૈયાર થઈ જતી નૂડલ્સ કે રેડી-ટુ-ઈટ ભોજન આપણા જીવનનો એક અતૂટ હિસ્સો બની ગયા છે. પરંતુ, શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે ખૂબ જ શોખથી અને સ્વાદના ચસકામાં ખવાતી આ વસ્તુઓ આપણા શરીરને કેટલું મોટું નુકસાન પહોંચાડી રહી છે?
તાજેતરમાં આવેલો એક આંચકાજનક અહેવાલ દેશના પેકેજ્ડ ફૂડ ઉદ્યોગની અંદરની કાળી બાજુનો પર્દાફાશ કરે છે. આ રિપોર્ટ વાંચ્યા પછી કદાચ આગલી વખતે કોઈપણ પેકેટ ખરીદતા પહેલા તમારા હાથ અટકી જશે.
23,000 પ્રોડક્ટ્સ પર રિસર્ચ: રિપોર્ટમાં શું ખુલાસો થયો?
નેટફર્સ્ટ અને તેના કન્ઝ્યૂમર ન્યૂટ્રિશન પ્લેટફોર્મ ‘ટ્રુથઇન’ (TruthIn) દ્વારા તાજેતરમાં એક મોટું અને અત્યંત ઝીણવટભર્યું વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું હતું. આ વિશ્લેષણ સામાન્ય નહોતું, કારણ કે તેમાં અદ્યતન આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ટૂલ્સનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. સંશોધકોએ બજારમાં મળતી 25થી વધુ અલગ-અલગ કેટેગરીની લગભગ 23,000 ફૂડ પ્રોડક્ટ્સના લેબલ અને ઘટકોનો (Ingredients) ઊંડો અભ્યાસ કર્યો.
આ અભ્યાસના જે પરિણામો આવ્યા છે તે દરેક ભારતીય પરિવાર માટે લાલબત્તી સમાન છે. રિપોર્ટ અનુસાર, ભારતમાં વેચાતા 80 ટકાથી વધુ પેકેજ્ડ ફૂડમાં આર્ટિફિશિયલ ફ્લેવર્સ (કૃત્રિમ સ્વાદ), સિન્થેટિક કલર્સ અને ખાંડનું (Sugar) પ્રમાણ નક્કી કરાયેલી તંદુરસ્ત સીમા કરતાં ઘણું વધારે છે. કંપનીઓ ગ્રાહકોને આકર્ષવા માટે સ્વાદ તો ઉત્તમ આપે છે, પરંતુ તેની પાછળ છુપાયેલું કેમિકલ્સનું સામ્રાજ્ય સ્વાસ્થ્યને નષ્ટ કરી રહ્યું છે.
બિસ્કિટ, કોલ્ડ ડ્રિંક્સ અને રેડી-ટુ-ઈટ ભોજનનું ડરામણું સત્ય
ચાલો જરા વિગતવાર સમજીએ કે આપણે રોજબરોજ જે વસ્તુઓ ખાઈએ છીએ, તેમાં વાસ્તવમાં શું ભરેલું છે:
૧. બિસ્કિટ અને કૂકીઝ:
બાળકોના દૂધ સાથે અપાતા કે ચા સાથે લેવાતા 80 ટકાથી વધુ બિસ્કિટમાં માત્ર આર્ટિફિશિયલ ફ્લેવર્સ જ નથી હોતા, પરંતુ તેમાં સૌથી સસ્તા અને સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક એવા પામ ઓઇલ (Palm Oil) નો વ્યાપક ઉપયોગ થાય છે. આ તેલ ધમનીઓમાં બ્લોકેજ ઊભું કરવા માટે જાણીતું છે.
૨. ઠંડા પીણાં (Soft Drinks):
ઉનાળામાં ગરમીથી બચવા જે સોફ્ટ ડ્રિંક્સ કે જ્યુસ આપણે ગટગટાવી જઈએ છીએ, તેમાંથી 98 ટકા ઠંડા પીણાંમાં અત્યંત હાનિકારક કૃત્રિમ તત્વો અને કેમિકલ્સ હોવાનું સામે આવ્યું છે. આ ડ્રિંક્સ માત્ર સુગર સિરપ અને કેમિકલનું મિશ્રણ છે, જેમાં પોષણના નામે ઝીરો ટકા અંશ હોય છે.
૩. રેડી-ટુ-ઈટ (તાત્કાલિક તૈયાર થતું ભોજન):
પેકેટ ખોલો, ગરમ પાણી નાખો કે માઇક્રોવેવ કરો અને ભોજન તૈયાર! આ આધુનિક સુવિધા પાછળનું સત્ય એ છે કે 96 ટકા રેડી-ટુ-ઈટ ભોજનમાં આર્ટિફિશિયલ પ્રિઝર્વેટિવ્સ હોય છે અને તેમાંથી 90 ટકા પ્રોડક્ટ્સમાં ખાંડ અને સોડિયમનું (મીઠું) પ્રમાણ ધારાધોરણો કરતાં ક્યાંય વધારે હોય છે.
૪. ચોકલેટ અને મીઠાઈઓ:
બાળકોની ફેવરિટ ચોકલેટ્સ અને બજારમાં મળતી પેકેજ્ડ મીઠાઈઓમાં 80 ટકાથી વધુ માત્ર શુદ્ધ ખાંડ અને અસ્વસ્થ ચરબી (Fat) હોય છે, જે શરીરના મેટાબોલિઝમને સંપૂર્ણપણે ખોરવી નાખે છે.
નિષ્ણાતોની ચેતવણી: કેમિકલ્સની આ રમત કેમ રમાય છે?
ટ્રુથઇનના પ્રખ્યાત એક્સપર્ટ ડૉ. અમન શેખ બશીરના જણાવ્યા અનુસાર, બજારમાં મળતી તમામ બ્રાન્ડ્સમાં એક સરખી અને ખતરનાક પેટર્ન જોવા મળી રહી છે. કંપનીઓ કોઈપણ કેટેગરીનું ફૂડ બનાવે, પણ તેમાં વધારાની ચરબી, વધુ પડતી ખાંડ, અતિશય મીઠું અને આર્ટિફિશિયલ ટેસ્ટ મેકર્સ ઉમેરવાનું ચૂકતી નથી.
સવાલ એ થાય કે કંપનીઓ આવું કેમ કરે છે?
તેના મુખ્ય બે કારણો છે:
પ્રથમ, આ કેમિકલ્સ અને સસ્તા તેલના ઉપયોગથી પ્રોડક્ટનો સ્વાદ એવો બને છે કે ગ્રાહકને તેની લત લાગી જાય છે (Addiction).
બીજું, પ્રિઝર્વેટિવ્સ ઉમેરવાથી પ્રોડક્ટ મહિનાઓ સુધી બગડતી નથી, જેને તકનીકી ભાષામાં ‘શેલ્ફ લાઇફ’ વધારવી કહેવાય છે. કંપનીઓ પોતાના નફા માટે ગ્રાહકોના સ્વાસ્થ્યને દાવ પર લગાવી રહી છે.
આપણી બેદરકારી: લેબલ વાંચીએ છીએ પણ સમજતા નથી!
આ રિપોર્ટમાં ગ્રાહકોની માનસિકતા પર પણ એક ચોંકાવનારો ખુલાસો કરવામાં આવ્યો છે. નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ન્યુટ્રિશન (NIN) ના એક જૂના અભ્યાસને ટાંકીને અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે, ભારતમાં લગભગ 75.4% ગ્રાહકો એવો દાવો કરે છે કે તેઓ સામાન ખરીદતી વખતે ફૂડ પેકેજિંગનું લેબલ વાંચે છે.
પરંતુ વાસ્તવિકતા તદ્દન અલગ છે. આ 75 ટકામાંથી માત્ર 14.7% લોકો જ એવા છે જેઓ પેકેટની પાછળ આપેલી ‘ઘટકોની સૂચિ’ (Ingredients List) અને ન્યુટ્રિશનલ વેલ્યુને કાળજીપૂર્વક સમજે છે. મોટાભાગના લોકો માત્ર પ્રોડક્ટની કિંમત, એક્સપાયરી ડેટ અથવા આગળના ભાગે લખેલા આકર્ષક દાવાઓ (જેમ કે- ‘લો ફેટ’, ‘વિટામિન યુક્ત’) જોઈને ભરોસો કરી લે છે. ગ્રાહકોની આ જ અજ્ઞાનતા અને બેદરકારીનો લાભ ફૂડ કંપનીઓ ઉઠાવી રહી છે.
ભવિષ્યની પેઢી ખતરામાં: બીમારીઓનું આમંત્રણ
પેકેજ્ડ અને પ્રોસેસ્ડ ફૂડ તરફનો આપણો આ અંધાધૂંધ ક્રેઝ આપણી ભવિષ્યની પેઢી એટલે કે આપણા બાળકોને એક અત્યંત ગંભીર સંકટ તરફ ધકેલી રહ્યો છે. નાની ઉંમરે જ બાળકોમાં સ્થૂળતા (Obesity), નાની ઉંમરે ડાયાબિટીસ (Type-2 Diabetes), હાઈ બ્લડ પ્રેશર અને ફેટી લિવર જેવી સમસ્યાઓ જોવા મળી રહી છે, જે પહેલાના જમાનામાં માત્ર મોટી ઉંમરના લોકોમાં જ દેખાતી હતી. બજારના આ કેમિકલયુક્ત ખોરાકના કારણે હૃદય રોગનું જોખમ પણ નાની ઉંમરે વધી ગયું છે.
ગ્રાહક તરીકે આપણે શું કરવું જોઈએ?
આ પરિસ્થિતિમાંથી બચવા માટે સરકારી નિયમો ક્યારે કડક બનશે તેની રાહ જોવાને બદલે, આપણે પોતે જ જાગૃત થવું પડશે:
લેબલ વાંચવાની આદત પાડો: પેકેટની પાછળ આપેલા ન્યુટ્રિશન ટેબલમાં જુઓ કે ‘Added Sugar’ (ઉમેરેલી ખાંડ), સોડિયમ અને સેચ્યુરેટેડ ફેટનું પ્રમાણ કેટલું છે. જો તે વધારે હોય તો તેવી પ્રોડક્ટનો બાયકોટ કરો.
કુદરતી વિકલ્પો અપનાવો: પેકેજ્ડ જ્યુસ કે કોલ્ડ ડ્રિંક્સના બદલે તાજા ફળો, નાળિયેર પાણી અથવા લીંબુ શરબત પીવાની આદત પાડો. બાળકોને પેકેજ્ડ બિસ્કિટના બદલે ઘરે બનાવેલો પૌષ્ટિક નાસ્તો આપો.
માહિતી જ શક્તિ છે: કોઈ પ્રોડક્ટ પર ‘હેલ્ધી’ લખ્યું હોવા માત્રથી તે હેલ્ધી નથી થઈ જતી. તેના ઘટકો તપાસો. જેમાં પામ ઓઈલ કે હાઈ ફ્રુક્ટોઝ કોર્ન સિરપ (HFCS) હોય, તેનાથી દૂર રહો.
આ રિપોર્ટ આપણા માટે એક જાગૃતિનો સંદેશ છે. આપણે જે ખાઈએ છીએ તે કાં તો આપણને રોગમુક્ત રાખશે અથવા તો રોગી બનાવશે, તેનો નિર્ણય હવે આપણા હાથમાં છે. સ્વાસ્થ્ય એ જ સાચી સંપત્તિ છે, તેથી બજારના આ ચળકાટ પાછળ છુપાયેલા ઝેરને ઓળખો અને સમજદારીપૂર્વક ખરીદી કરો.
