શું ડાયાબિટીસમાં ચોખા સંપૂર્ણપણે બંધ કરવા પડે?
ભારતીય પરિવારોમાં દૈનિક ભોજનમાં ભાત (ચોખા) હંમેશાથી એક મુખ્ય ખોરાક રહ્યો છે. પરંતુ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ડાયાબિટીસ (મધુપ્રમેય) જેવા રોગો પ્રત્યે જાગૃતિ વધતા લોકોએ પોતાની ખાનપાનની આદતોમાં બદલાવ કરવાનું શરૂ કર્યું છે. ઘણા લોકો સફેદ ભાત ખાવાનું બંધ કરીને તેના બદલે રાગી, જુવાર કે અન્ય નાના અનાજ (મિલેટ્સ) તરફ વળી રહ્યા છે.
સામાન્ય રીતે એવું માનવામાં આવે છે કે રાગી કે અન્ય મિલેટ્સ ખાવાથી ડાયાબિટીસ તરત જ કાબૂમાં આવી જાય છે. જો કે, સ્વાસ્થ્ય નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે માત્ર અનાજ બદલી નાખવાથી ડાયાબિટીસ સંપૂર્ણપણે નિયંત્રિત થતો નથી. આ અંગે પ્રખ્યાત ડાયાબિટીસ નિષ્ણાત ડૉ. વી. મોહને સોશિયલ મીડિયા પર એક વિડિયો શેર કરીને ડાયાબિટીસના આહાર વિશેની અનેક પ્રચલિત ગેરસમજોને દૂર કરી છે.
ચોખા અને રાગી: બંનેમાં કાર્બોહાઇડ્રેટ્સનું પ્રમાણ છે
ડૉ. વી. મોહને સ્પષ્ટતા કરતા જણાવ્યું છે કે ચોખા, ઘઉં, રાગી અને અન્ય તમામ પ્રકારની બાજરી મૂળભૂત રીતે કાર્બોહાઇડ્રેટ યુક્ત ખોરાક છે. ફક્ત એટલા માટે કે તમે એક અનાજને છોડીને બીજા અનાજને વધુ હેલ્ધી માનીને પસંદ કરો છો, તેનો અર્થ એ નથી કે તે વાનગી ડાયાબિટીસ માટે સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત બની જાય છે.
રાગી સ્વાસ્થ્ય માટે ખૂબ જ પૌષ્ટિક છે અને તેમાં કેલ્શિયમ તથા ફાઇબર ભરપૂર માત્રામાં હોય છે, પરંતુ તેમાં પણ કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ તો રહેલા જ છે. તેથી, માત્ર રાગી ખાવાથી લોહીમાં ગ્લુકોઝનું સ્તર (Blood Sugar Level) વધતું અટકાવી શકાતું નથી. તમે દિવસ દરમિયાન કયા પ્રકારનો ખોરાક લો છો અને તેની સાથે થાળીમાં અન્ય કઈ ચીજવસ્તુઓનો સમાવેશ કરો છો, તે તમામ બાબતો તમારા બ્લડ શુગર પર સીધી અસર કરે છે.
હેલ્ધી પ્લેટ રેશિયો: થાળીમાં ખોરાકનું પ્રમાણ કેવી રીતે ગોઠવવું?
ડૉ. વી. મોહનના મતે, તમે થાળીમાં કયા અનાજ ખાઓ છો તેના કરતાં તે વધુ મહત્વનું છે કે દરેક ખાદ્ય જૂથ (Food Group) માંથી તમે કેટલા પ્રમાણમાં ખોરાક ગ્રહો છો. મોટાભાગના ભારતીયોની આદત હોય છે કે તેઓ પોતાની થાળીનો મોટો ભાગ માત્ર ભાત અથવા રોટલીથી ભરી દે છે. સામાન્ય રીતે આપણે આપણા ભોજનમાંથી મળતી કેલરીના ૬૫ થી ૭૦ ટકા હિસ્સો માત્ર કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ દ્વારા મેળવીએ છીએ, જેને બદલવાની તાતી જરૂર છે.
ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે તેમણે એક આદર્શ પ્લેટ રેશિયો સૂચવ્યો છે:
અડધી થાળી (50%): થાળીનો અડધો ભાગ સ્ટાર્ચ વગરના તાજા શાકભાજી અને પાંદડાવાળા લીલા શાકભાજીથી ભરેલો હોવો જોઈએ.
એક ક્વાર્ટર (25%): થાળીનો એક ચોથો ભાગ પ્રોટીનયુક્ત ખોરાક જેમ કે કઠોળ, દાળ, પનીર, માછલી, ઈંડા અથવા લીન મીટનો હોવો જોઈએ.
બાકીનો ક્વાર્ટર (25%): બાકીના ચોથા ભાગમાં તમે ભાત, ચપાતી, રાગી કે અન્ય બાજરીની વાનગીઓનો સમાવેશ કરી શકો છો.
શું ડાયાબિટીસના દર્દીઓએ ભાત ખાવાનું છોડી દેવું જોઈએ?
ઘણા લોકો એવું માની લે છે કે ડાયાબિટીસ થાય એટલે ભાત અથવા રોટલી ખાવાનું બિલકુલ બંધ કરી દેવું પડે. પરંતુ ડૉક્ટરોના જણાવ્યા મુજબ, ડાયાબિટીસ નિયંત્રણનો અર્થ એ નથી કે તમારે તમારા મનપસંદ પરંપરાગત ખોરાકનો કાયમ માટે ત્યાગ કરવો પડે.
મહત્વની બાબત એ છે કે તમે જે પણ ખોરાક ખાઓ છો તેના પ્રમાણ (Portion Control) ને નિયંત્રિત કરો. જો તમે યોગ્ય માપમાં અને યોગ્ય સંતુલિત આહાર (Balanced Diet) પદ્ધતિ અપનાવો, તો ડાયાબિટીસ હોવા છતાં સ્વસ્થ અને ખુશહાલ જીવન જીવી શકાય છે. ખોરાકમાં કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ ઘટાડીને પ્રોટીન અને ફાઇબરનું પ્રમાણ વધારવું એ જ ડાયાબિટીસ સામે લડવાની સૌથી સાચી ચાવી છે.
