રિકવરી એજન્ટોની દાદાગીરી હવે નહીં ચાલે: ધમકી કે અપશબ્દો વાપરે તો તુરંત કરો અહીં ફરિયાદ

લોન ના ભરી શકવી એ ગુનો નથી: ગભરાશો નહીં, ગ્રાહકો માટે કાયદામાં છે આ મોટી રાહત

આજના આધુનિક સમયમાં બેંક અથવા વિવિધ ધિરાણ કરતી મોબાઈલ એપ દ્વારા પર્સનલ લોન મેળવવી એ ખૂબ જ આસાન બની ગયું છે. માત્ર થોડી મિનિટોમાં જરૂરી રકમ તમારા બેંક ખાતામાં જમા થઈ જાય છે. પરંતુ ખરી મુશ્કેલી ત્યારે ઊભી થાય છે જ્યારે કોઈ અનિચ્છનીય ઘટના બને, જેમ કે નોકરી છૂટી જવી, વ્યાપારમાં મોટું નુકસાન થવું કે ઘરમાં કોઈ ગંભીર બીમારી આવવી.

આવા સંજોગોમાં દર મહિને ભરાતો લોનનો હપ્તો (EMI) બાઉન્સ થવા લાગે છે. જ્યારે પરિસ્થિતિ વધુ વણસે છે, ત્યારે સામાન્ય માણસના મનમાં સૌથી મોટો ડર એ પેદા થાય છે કે: જો લોન ભરપાઈ નહીં થાય તો શું પોલીસ ઘરે આવશે? શું જેલમાં જવું પડશે?

આ સવાલનો એકદમ સરળ અને સ્પષ્ટ જવાબ છે: ‘ના’. માત્ર આર્થિક મજબૂરીના કારણે લોન ચૂકવવામાં નિષ્ફળ રહેવું એ કોઈ ફોજદારી (Criminal) ગુનો નથી. જો તમારા ઈરાદા સાચા હોય પરંતુ આર્થિક સ્થિતિ બગડવાને કારણે તમે EMI ન ભરી શક્યા હોવ, તો કાયદાકીય રીતે તમને જેલમાં મોકલી શકાય નહીં.

જો ન ભરી શક્યા તો બેંક શું કાનૂની પગલાં લે છે?

જ્યારે તમે સતત લોનના હપ્તા ભરવામાં નિષ્ફળ જાઓ છો, ત્યારે બેંક તાત્કાલિક કોઈ કડક કે આકરાં પગલાં લેતી નથી. સૌપ્રથમ બેંક તરફથી ફોન કૉલ્સ અને મેસેજ દ્વારા પેમેન્ટ યાદ અપાવવામાં આવે છે. જો લાંબા સમય સુધી નાણાં જમા ન થાય, તો બેંક લીગલ નોટિસ મોકલે છે.

ત્યારબાદ બેંક તમારા લોન એકાઉન્ટને “NPA” (Non-Performing Asset) એટલે કે બિન-મેળવતી અસ્કયામત તરીકે વર્ગીકૃત કરે છે. આનાથી તમારા CIBIL સ્કોર પર ખૂબ જ ખરાબ અસર પડે છે. નબળા ક્રેડિટ સ્કોરને કારણે ભવિષ્યમાં તમને કોઈપણ બેંકમાંથી નવી લોન કે ક્રેડિટ કાર્ડ મળવું લગભગ અશક્ય બની જાય છે. આ પછી બેંક સિવિલ કોર્ટમાં રિકવરી સૂટ દાખલ કરીને રકમ વસૂલવાની કાનૂની પ્રક્રિયા હાથ ધરે છે.

કયા સંજોગોમાં જેલમાં જવાનું જોખમ રહેલું છે?

અહીં એ સમજવું અત્યંત જરૂરી છે કે આર્થિક સંકટને કારણે લોન ન ભરી શકવી અને બેંક સાથે છેતરપિંડી કરવી એ બે અલગ બાબતો છે.

જેલની સજા માત્ર ત્યારે જ થઈ શકે છે જ્યારે ‘છેતરપિંડી’ (Fraud) નો કેસ બનતો હોય. ઉદાહરણ તરીકે:

• લોન લેતી વખતે બનાવટી કે ખોટા દસ્તાવેજો રજૂ કર્યા હોય.

• પોતાની નોકરી, આવક કે ઓળખ વિશે બેંક સામે અસત્ય માહિતી આપી હોય.

• લોનની રકમ લઈને ઈરાદાપૂર્વક ભાગી જવાનો (Willful Defaulter) પ્રયાસ કર્યો હોય.

આવા કિસ્સાઓમાં બેંક પોલીસ સ્ટેશનમાં FIR દાખલ કરાવી શકે છે, જે ફોજદારી કેસ બને છે અને તેમાં જેલની સજા થઈ શકે છે.

રિકવરી એજન્ટોના ત્રાસ સામે RBI ના કડક નિયમો

લોન ડિફોલ્ટર્સ માટે રિકવરી એજન્ટોનો ત્રાસ સૌથી મોટો માનસિક તણાવ હોય છે. પરંતુ રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) ના નિયમો ગ્રાહકોને રક્ષણ પૂરું પાડે છે.

રિકવરી એજન્ટો તમને રકમ વસૂલી માટે ફોન કરી શકે છે અથવા તમારા સરનામે આવી શકે છે. પરંતુ તેમને કોઈપણ સંજોગોમાં માનસિક રીતે હેરાન કરવાની, ધમકાવવાની, અપશબ્દો બોલવાની કે અયોગ્ય સમયે (જેમ કે સવારે વહેલા કે મોડી રાત્રે) ફોન કરવાની મનાઈ છે. જો કોઈ એજન્ટ મર્યાદા વટાવે અથવા ગેરવર્તણૂક કરે, તો તમે તેની સામે સ્થાનિક પોલીસ સ્ટેશન અને RBI ની ઓમ્બડ્સમેન (Ombudsman) યોજના હેઠળ સત્તાવાર ફરિયાદ નોંધાવી શકો છો.

આર્થિક મુશ્કેલી હોય તો શું રસ્તો અપનાવવો?

ઘણા લોકો ડરના માર્યા બેંકના કૉલ્સ ઉપાડવાનું બંધ કરી દે છે અથવા છુપાવાનો પ્રયાસ કરે છે, જે સ્થિતિને વધુ બગાડે છે. જો તમે EMI ભરી શકવાની સ્થિતિમાં ન હોવ, તો સીધા તમારી બેંક શાખાનો સંપર્ક કરો.

બેંકના મેનેજરને તમારી વાસ્તવિક આર્થિક સ્થિતિ અને મુશ્કેલીઓ આધાર-પુરાવા સાથે સમજાવો. મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં બેંકો મદદરૂપ થાય છે. બેંક તમારી લોનનો સમયગાળો લંબાવીને EMI ની રકમ ઘટાડી શકે છે, થોડા મહિનાઓ માટે ‘મોરેટોરિયમ’ (હપ્તા મોકૂફી) આપી શકે છે અથવા વ્યાજમાં છૂટછાટ સાથે ‘વન ટાઈમ સેટલમેન્ટ’ (OTS) નો વિકલ્પ આપી શકે છે. આનાથી કાનૂની મુશ્કેલીઓ દૂર થાય છે અને માનસિક શાંતિ મળે છે.