લોનનું ‘એવરગ્રીનિંગ’ હવે નહીં ચાલે! RBI એ NBFC ની શંકાસ્પદ લોન પ્રેક્ટિસ પર લગામ કસી
રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) એ નોન-બેંકિંગ ફાઈનાન્શિયલ કંપનીઓ (NBFC) દ્વારા અપનાવવામાં આવતી કેટલીક શંકાસ્પદ લોન પ્રેક્ટિસ સામે લાલ આંખ કરી છે. તાજેતરની વાર્ષિક તપાસ દરમિયાન RBI ના ધ્યાને આવ્યું છે કે કેટલીક કંપનીઓ એવા ગ્રાહકોને પણ નવું ધિરાણ આપી રહી છે જેમણે અગાઉની લોનમાં ડિફોલ્ટ કર્યું હોય. આ બાબતને ગંભીરતાથી લેતા, કેન્દ્રીય બેંકે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જોખમ પારદર્શક રાખવું અને ‘એવરગ્રીનિંગ’ (જૂની લોન ભરવા નવી લોન આપવી) જેવી પ્રવૃત્તિઓ અટકાવવી અનિવાર્ય છે.
ડિફોલ્ટર્સને નવી લોન: RBI નો NBFC ને કડક સવાલ
RBI એ ઓછામાં ઓછી ત્રણ મોટી NBFC પાસે જવાબ માંગ્યો છે કે જે ગ્રાહકોએ અગાઉ લીધેલું કરજ સમયસર ચૂકવ્યું નથી, તેમને ફરીથી લોન આપવા પાછળનું તર્ક શું છે? તપાસમાં એવા ચોંકાવનારા કિસ્સાઓ સામે આવ્યા છે જ્યાં ગ્રાહકે વ્હીકલ લોન (વાહન લોન) ભરવામાં ડિફોલ્ટ કર્યું હતું, છતાં તે જ ગ્રાહકને તે જ કંપનીએ હોમ લોન કે પ્રોપર્ટી લોન આપી દીધી.
RBI ના અધિકારીઓનું માનવું છે કે આ પ્રકારનું પગલું કંપનીના જોખમમાં વધારો કરે છે. કેન્દ્રીય બેંકે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેઓ લોન આપવાની સંપૂર્ણ મનાઈ નથી ફરમાવી રહ્યા, કારણ કે તે કંપનીનો વ્યવસાયિક નિર્ણય હોઈ શકે છે. પરંતુ, ડિફોલ્ટ કરનારને ફરીથી લોન આપવા માટે કંપની પાસે બોર્ડ દ્વારા મંજૂર કરાયેલી સ્પષ્ટ નીતિ હોવી જોઈએ. આ નીતિમાં એ સ્પષ્ટ હોવું જોઈએ કે કયા સંજોગોમાં નવું દેવું આપી શકાય અને તે માટે કઈ સુરક્ષા પદ્ધતિઓ અમલમાં છે.
‘એવરગ્રીનિંગ’ રોકવા માટે કડક આદેશ
આ નિયમ પાછળનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય લોનનું ‘એવરગ્રીનિંગ’ અટકાવવાનો છે. ઘણીવાર કંપનીઓ પોતાના NPA (નૉન-પર્ફોર્મિંગ એસેટ્સ) આંકડા સુધારવા માટે ગ્રાહકને નવી લોન આપે છે જેથી તે જૂની લોનનો હપ્તો ભરી શકે. આનાથી કાગળ પર લોન ‘ગ્રીન’ દેખાય છે, પરંતુ વાસ્તવિકતામાં જોખમ સતત વધતું રહે છે.
RBI એ NBFC ને આદેશ આપ્યો છે કે:
-
નવી લોન આપતા પહેલા ગ્રાહકની રિપેમેન્ટ ક્ષમતાનું કડક મૂલ્યાંકન કરવું.
-
ડિફોલ્ટર્સ માટેની લોન પોલિસી પારદર્શક બનાવવી અને તેને બોર્ડ ઓફ ડાયરેક્ટર્સ પાસે મંજૂર કરાવવી.
- નિશ્ચિત કરવું કે નવી લોનનો ઉપયોગ જૂની લોનની ચૂકવણી માટે તો નથી થઈ રહ્યો ને?
ધિરાણ ક્ષેત્રે પારદર્શિતા અને ગ્રાહક હિત
રિઝર્વ બેંકનું આ પગલું નાણાકીય સ્થિરતા જાળવવા માટે મહત્વપૂર્ણ છે. જો NBFC બેજવાબદાર રીતે લોન આપવાનું ચાલુ રાખે, તો તે સમગ્ર બેંકિંગ ઈકોસિસ્ટમ માટે જોખમી બની શકે છે. આ કડકાઈથી માત્ર કંપનીઓનું જોખમ જ ઓછું નહીં થાય, પરંતુ તે ગ્રાહકોને પણ દેવાની જાળમાં ફસાતા અટકાવશે.
આગામી સમયમાં, RBI તમામ NBFC ની લોન બુકનું વધુ બારીકાઈથી નિરીક્ષણ કરશે. જે કંપનીઓ નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરશે અથવા જેમની પાસે કોઈ સ્પષ્ટ નીતિ નથી, તેમની સામે દંડાત્મક કાર્યવાહી પણ થઈ શકે છે. રોકાણકારો અને ગ્રાહકો માટે આ એક સંકેત છે કે હવે ધિરાણ બજારમાં વધુ શિસ્ત અને જવાબદારી જોવા મળશે.
