ચોખાની વધતી કિંમતો પર સરકારનો મોટો પ્રહાર! 25 લાખ ટન વધારાનો જથ્થો બજારમાં આવશે
દેશમાં મોંઘવારીનું રાક્ષસી સ્વરૂપ દિવસેને દિવસે વધુ વિકરાળ બની રહ્યું છે, ખાસ કરીને ખાવા-પીવાના રોજિંદા ઉપયોગની ચીજવસ્તુઓના ભાવ આસમાને પહોંચી ગયા છે. થોડા સમય પહેલાં ખાંડના વધેલા ભાવોને કારણે સામાન્ય જનતા મુશ્કેલીમાં મુકાઈ હતી, અને હવે રસોડાનું મુખ્ય અંગ ગણાતા ચોખાના ભાવમાં પણ ભડકો જોવા મળી રહ્યો છે. વધતી જતી કિંમતોને કાબૂમાં લેવા માટે કેન્દ્ર સરકારે હવે મોરચો સંભાળ્યો છે અને એક મોટો તથા મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે. બજારમાં અનાજની કામત્રિમ કે સ્વાભાવિક અછતને પહોંચી વળવા માટે સરકારે ખુલ્લા બજારમાં ચોખા વેચવાના પોતાના લક્ષ્યાંકને સીધો બમણો કરી દીધો છે.
નાણાકીય વર્ષ 2026-27 માટે ચોખાના વેચાણનો મોટો લક્ષ્યાંક
સરકારના નવા નિર્ણય મુજબ, નાણાકીય વર્ષ 2026-27 માં સરકાર ખુલ્લા બજારમાં કુલ 50 લાખ ટન ચોખાનું વેચાણ કરશે. અગાઉ આ લક્ષ્યાંક માત્ર 25 લાખ ટન જ નક્કી કરવામાં આવ્યો હતો. સરકારનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય બજારમાં ચોખાની ઉપલબ્ધતા પૂરતા પ્રમાણમાં જાળવી રાખવાનો અને મોંઘા ભાવથી ત્રસ્ત સામાન્ય નાગરિકોને રાહત આપવાનો છે.
સરકારની આ વિશેષ યોજના અંતર્ગત, 31 ઓક્ટોબર 2026 સુધીમાં જ લગભગ 25 લાખ ટન ચોખા ખુલ્લા બજારમાં વેચી દેવામાં આવ્યા છે. જો સરખામણી કરવામાં આવે તો, ગત નાણાકીય વર્ષની આ જ સમયગાળા દરમિયાન માત્ર 11 લાખ ટન ચોખા જ વેચવામાં આવ્યા હતા. હવે સરકાર બાકી રહેલા પાંચ મહિનામાં વધારાના 25 લાખ ટન ચોખા બજારમાં ઠાલવવાની તૈયારી કરી રહી છે.
ઓપન માર્કેટ સેલ સ્કીમ (OMSS) શું છે?
કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા ચલાવવામાં આવતી આ યોજનાને ‘ઓપન માર્કેટ સેલ સ્કીમ’ (OMSS) કહેવામાં આવે છે. આ યોજના હેઠળ સરકાર પોતાના સરકારી ગોડાઉનો (સંચિત ભંડાર) માં રહેલા અનાજને ખુલ્લા બજારમાં વેચાણ માટે મૂકે છે, જેથી બજારમાં તેની સપ્લાય કે પુરવઠો વધે અને સંતુલન જળવાઈ રહેવાથી અનાજના ભાવ નીચે આવે.
સરકારના આ પગલાથી વેપારીઓ દ્વારા કરવામાં આવતી સંગ્રહખોરી પર પણ લગામ કસી શકાય છે અને ગ્રાહકોને યોગ્ય નાણાકીય દરે અનાજ મળી રહે છે.
દેશના વિવિધ રાજ્યોમાં ચોખાના ભાવમાં મોટો ફેરફાર
સરકારી આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો, ઓગસ્ટથી નવેમ્બર મહિનાની વચ્ચે દેશના અનેક રાજ્યોમાં ચોખાની છૂટક (Retail) કિંમતોમાં મોટો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. વિવિધ રાજ્યોમાં કિંમતોની સ્થિતિ નીચે મુજબ રહી છે:
| રાજ્ય | 9 ઓગસ્ટના રોજ કિંમત (પ્રતિ કિલો) | 9 નવેમ્બરના રોજ કિંમત (પ્રતિ કિલો) |
| દિલ્હી | ₹45 | ₹45 |
| મહારાષ્ટ્ર | ₹50 | ₹53 |
| તમિલનાડુ | ₹59 | ₹69 |
| પશ્ચિમ બંગાળ | ₹43 | ₹52 |
ઉપરોક્ત આંકડાઓ સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે કેટલાક રાજ્યોમાં ચોખાના ભાવ ઝડપથી વધ્યા છે. ખાસ કરીને તમિલનાડુ અને પશ્ચિમ બંગાળ જેવા રાજ્યોમાં સામાન્ય માણસ પર મોંઘવારીનો બોજ ભારે વધ્યો છે જ્યાં પ્રતિ કિલો ભાવમાં મોટો તફાવત આવ્યો છે.
ચોખાના ભાવ કેમ વધી રહ્યા છે? મુખ્ય કારણો
ચોખાના ભાવમાં થઈ રહેલા આ સતત વધારા પાછળ મુખ્યત્વે કુદરતી પરિબળો જવાબદાર છે. આ વર્ષે ઓછો અને અનિયમિત વરસાદ થવાને કારણે ચોખાના કુલ ઉત્પાદન પર માઠી અસર પડી છે. કૃષિ ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલા વિશેષજ્ઞોના મતે, દક્ષિણ ભારતના પાંચ મુખ્ય રાજ્યોમાં ચોખાના ઉત્પાદનમાં અંદાજે 30% સુધીનો ઘટાડો થઈ શકે છે. આ રાજ્યોમાં કર્ણાટક, આંધ્રપ્રદેશ, તેલંગાણા, તમિલનાડુ અને કેરળનો સમાવેશ થાય છે.
સમગ્ર દેશની વાત કરીએ તો, આ વર્ષે ચોખાનું કુલ ઉત્પાદન પાછલા વર્ષની સરખામણીમાં આશરે 10% ઓછું રહ્યું છે. વળી, ચોખાની કેટલીક ખાસ અને લોકપ્રિય જાતો, જેવી કે ‘પોન્ની’ અને ‘સોના મસૂરી’ ની બજારમાં આવક ઘટવાથી તેના ભાવ વધુ ભડક્યા છે.
સરકારી ગોડાઉનોમાં અનાજનો વિશાળ ભંડાર
એક તરફ જ્યાં બજારમાં મોંઘવારી વધી રહી છે, તો બીજી તરફ રાહતની વાત એ છે કે સરકારી ગોડાઉનો અનાજથી છલકાઈ રહ્યા છે. સત્તાવાર આંકડાઓ અનુસાર, 1 ઓક્ટોબર 2026 સુધીમાં કેન્દ્રીય અનાજ ભંડારમાં આશરે 3.8 કરોડ ટન ચોખાનો જથ્થો ઉપલબ્ધ હતો.
સરકારના નિયમો મુજબ દેશ માટે લઘુત્તમ અનાજ ભંડાર (Minimum Buffer Stock) નો ધોરણ માત્ર 1.025 કરોડ ટન જ નક્કી કરવામાં આવ્યો છે. આનો અર્થ એ થયો કે સરકાર પાસે તેની જરૂરિયાત કરતાં લગભગ 2.8 ગણો વધુ ચોખાનો જથ્થો સુરક્ષિત રીતે પડેલો છે. સરકાર હવે આ જ વિશાળ ભંડારનો યોગ્ય ઉપયોગ કરીને બજારમાં પુરવઠો વધારશે અને વધતી કિંમતો પર કાબૂ મેળવવાનો પ્રયાસ કરશે.
