મોંના ચાંદાને સામાન્ય સમજવાની ભૂલ ન કરતા: જાણો ઓરલ કેન્સરના એ પ્રારંભિક સંકેતો જેને લોકો અવારનવાર અવગણે છે
વૈશ્વિક સ્તરે અને ભારતમાં તમાકુનું સેવન દર વર્ષે લાખો લોકોનો જીવ હણી રહ્યું છે. આ આંકડા એટલા ડરામણા છે કે દરરોજ હજારો પરિવારો પોતાના સ્વજનોને ગુમાવે છે. આટલી ગંભીર ચેતવણીઓ અને જાગૃતિ અભિયાનો છતાં, આપણા સમાજમાં ધૂમ્રપાન, ગુટખા અને તમાકુ આધારિત ઉત્પાદનોનો ક્રેઝ ઘટવાનું નામ નથી લઈ રહ્યો. સામાન્ય રીતે લોકો એવું માને છે કે તમાકુ ખાવાથી કે સિગારેટ પીવાથી માત્ર ફેફસાં અથવા હૃદયને જ નુકસાન થાય છે, પરંતુ આ એક બહુ મોટી ગેરસમજ છે. તમાકુનું સેવન સીધું જ ઓરલ કેન્સર એટલે કે મોઢાના કેન્સર જેવા અત્યંત પીડાદાયક અને ગંભીર રોગ તરફ દોરી જાય છે. તબીબી નિષ્ણાતોના મતે, મોંની અંદર દેખાતા કેટલાક અત્યંત સામાન્ય ચિહ્નો ક્યારેક કેન્સરની શરૂઆત હોઈ શકે છે, પરંતુ જાગૃતિના અભાવે લોકો તેને લાંબા સમય સુધી અવગણતા રહે છે, જે પાછળથી જીવલેણ સાબિત થાય છે.
દેશમાં ઓરલ કેન્સરના કેસોમાં કેમ થઈ રહ્યો છે ચિંતાજનક વધારો?
ભારતના જાણીતા કેન્સર નિષ્ણાત ડૉ. અમિત ચક્રવર્તીના જણાવ્યા અનુસાર, દેશમાં મોઢાના કેન્સરના દર્દીઓની સંખ્યામાં ભારે ઉછાળો જોવા મળી રહ્યો છે, પરંતુ તેની સામે સામાન્ય જનતામાં તેના લક્ષણોને લઈને જાગૃતિ સાવ નહિવત છે. મોટાભાગના લોકો મોંમાં થતા ચાંદા (અલ્સર), પેઢામાંથી લોહી નીકળવું કે સોજો આવવો જેવી સમસ્યાઓને વિટામિનની ઉણપ કે સામાન્ય ગરમી ગણીને નજરઅંદાજ કરે છે. લોકો મેડિકલ સ્ટોર પરથી જાતે જ કોઈ ટ્યુબ કે દવા લઈને ઘરગથ્થુ ઉપચારો શરૂ કરી દે છે. ડૉક્ટર સ્પષ્ટ ચેતવણી આપે છે કે જો તમારા મોંની અંદર આવેલો કોઈ ચાંદો કે અલ્સર સતત બે અઠવાડિયા (૧૪ દિવસ) કરતાં વધુ સમય સુધી મટતો ન હોય, તો તેને સહેજ પણ હળવાશથી ન લેવો જોઈએ. આ લક્ષણ સીધું જ ઓરલ કેન્સર સાથે જોડાયેલું હોઈ શકે છે. જો આ તબક્કે તાત્કાલિક બાયોપ્સી કે નિષ્ણાત ડોક્ટરની સલાહ ન લેવામાં આવે, તો કેન્સર શરીરના અન્ય ભાગોમાં ફેલાઈ શકે છે અને સ્થિતિ કાબૂ બહાર જઈ શકે છે.
ઓરલ કેન્સરના પ્રારંભિક અને મુખ્ય ચેતવણી ચિહ્નો
કેન્સર નિષ્ણાતોના મતે, માત્ર લાંબા સમય સુધી ચાલતા ચાંદા જ નહીં, પરંતુ મોંની અંદર થતા અન્ય શારીરિક ફેરફારો પણ કેન્સરની ગંભીર ચેતવણી આપે છે. જો તમારા મોંની અંદર, જીભ પર અથવા ગાલની અંદરના ભાગમાં કોઈ સફેદ કે લાલ રંગના ડાઘ (ફોલ્લીઓ) દેખાય, ખોરાક ચાવતી વખતે કે ગળતી વખતે સતત અસહ્ય દુખાવો થાય, મોંમાં કોઈ અસામાન્ય ગઠ્ઠો કે સોજો અનુભવાય, અથવા કોઈ પણ કારણ વગર અચાનક દાંત ઢીલા થઈને પડવા લાગે, તો સાવધ થઈ જવું જરૂરી છે. આ સિવાય બોલવામાં તકલીફ પડવી, મોં ખોલવામાં મર્યાદા આવવી, જીભ હલાવવામાં મુશ્કેલી થવી અને મોંમાંથી સતત અસામાન્ય દુર્ગંધ આવવી અથવા મોંના કોઈ ચોક્કસ ભાગમાં સતત સુન્નતા (જડતા) નો અનુભવ થવો, આ તમામ ઓરલ કેન્સરના મુખ્ય સંકેતો છે. તમાકુ ચાવનારા અને ધૂમ્રપાન કરનારા લોકોમાં આ લક્ષણો ખૂબ જ સામાન્ય રીતે જોવા મળે છે.
શું મોંના દરેક ચાંદા કેન્સર હોય છે? જાણો સાચો તફાવત
ઘણા લોકો મોંમાં ચાંદો પડતાં જ ભારે ફયભીત થઈ જતા હોય છે, પરંતુ ડૉ. અમિત ચક્રવર્તી આ બાબતે આશ્વાસન આપતા જણાવે છે કે મોંના દરેક ચાંદા કેન્સરગ્રસ્ત હોતા નથી. પેટની ગરમી, એસિડિટી અથવા અજાણતા જીભ કચડાઈ જવાથી થતા સામાન્ય ચાંદા સામાન્ય રીતે ત્રણથી ચાર દિવસમાં આપમેળે રૂઝાઈ જાય છે અને તે બહુ પીડા આપતા નથી. પરંતુ, જો કોઈ ચાંદો સમય જતાં નાનો થવાને બદલે મોટો થતો જાય, તેની કિનારીઓ કડક થવા લાગે, તેમાંથી વગર કારણે લોહી નીકળવા માંડે અને તે તમારા રોજિંદા ખાવા-પીવામાં કે બોલવામાં અવરોધ ઊભો કરે, ત્યારે તે કેન્સર હોવાની શક્યતા વધી જાય છે. ખાસ કરીને જ્યારે મોંની અંદર સફેદ કે લાલ પેચ (ડાઘ) દેખાય, ત્યારે ટેસ્ટ કરાવવામાં એક દિવસનો પણ વિલંબ ન કરવો જોઈએ.
યુવા પેઢી પર ઓરલ કેન્સરનો આક્રમક પંજો: ‘વેપિંગ’ ની જીવલેણ ફેશન
સૌથી વધુ ચિંતાજનક બાબત એ છે કે ઓરલ કેન્સરના દર્દીઓની ઉંમરનો ગ્રાફ બદલાઈ રહ્યો છે. અગાઉના સમયમાં મોઢાનું કેન્સર મોટે ભાગે ૫૦ થી ૭૫ વર્ષની વયના વડીલોમાં જોવા મળતું હતું, જેમણે લાંબા સમય સુધી તમાકુનું સેવન કર્યું હોય. પરંતુ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં આ ચિત્ર ભયાનક રીતે બદલાયું છે. હવે, ૨૫ થી ૪૫ વર્ષની વયના તદ્દન યુવાન છોકરા-છોકરીઓમાં ઓરલ કેન્સરના કેસો ઝડપથી વધી રહ્યા છે. આ માટે આજના યુવાનોમાં વધતું ધૂમ્રપાન, ગુટખા-માવાનું સેવન, આલ્કોહોલ (દારૂ) નો અતિરેક અને સૌથી મહત્વનું એટલે કે ‘વેપિંગ’ (ઈ-સિગારેટ) ની લત જવાબદાર છે. યુવાનો વેપિંગને એક ફેશન કે ઓછું નુકસાનકારક માધ્યમ સમજીને અપનાવી રહ્યા છે, પરંતુ તે વાસ્તવમાં મોઢાના કોષોને અંદરથી નષ્ટ કરીને કેન્સરને ખુલ્લું આમંત્રણ આપે છે. આ ઉપરાંત, બદલાતી લાઈફસ્ટાઈલમાં મૌખિક સ્વાસ્થ્ય (ઓરલ હાઈજીન) પ્રત્યેની બેદરકારી પણ આ જોખમને બમણું કરે છે.
પ્રારંભિક નિદાન જ છે એકમાત્ર શ્રેષ્ઠ ઈલાજ
જોકે, ઓરલ કેન્સરના આ અંધકારમય ચિત્ર વચ્ચે એક આશાનું કિરણ પણ છે. જો આ કેન્સરને તેના પ્રથમ અથવા પ્રારંભિક તબક્કામાં જ પકડી પાડવામાં આવે, તો તેની સારવારના પરિણામો અત્યંત સકારાત્મક અને પ્રોત્સાહક હોય છે. ડૉ. અમિત ચક્રવર્તીના તબીબી અનુભવ અનુસાર, જે દર્દીઓમાં શરૂઆતના સ્ટેજમાં જ કેન્સરનું નિદાન થઈને યોગ્ય સારવાર શરૂ થઈ જાય છે, તેમના સંપૂર્ણપણે સાજા થવાની અને બચવાની શક્યતા ૮૦ થી ૯૦ ટકા જેટલી ઊંચી હોય છે. તેથી, તમાકુની લત છોડો, નિયમિત મોંની તપાસ જાતે કરો અને કોઈપણ શંકાસ્પદ લક્ષણ દેખાતા જ તુરંત કેન્સર સ્પેશિયાલિસ્ટનો સંપર્ક કરો, કારણ કે સમયસર લીધેલો નિર્ણય જ તમારો જીવ બચાવી શકે છે.
