નવજાત શિશુઓ માટે ‘સંજીવની’: RSV થી બચાવ માટે WHO એ જાહેર કરી પ્રથમ વૈશ્વિક ગાઈડલાઈન, ભારતમાં પણ નવી આશા
વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO) એ શિશુઓમાં થતા જીવલેણ રેસ્પિરેટરી સિન્સિટિયલ વાયરસ (RSV) સામે લડવા માટે તેની પ્રથમ ઐતિહાસિક વૈશ્વિક ગાઈડલાઈન જાહેર કરી છે. આ વાયરસ વિશ્વભરમાં પાંચ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોમાં હોસ્પિટલમાં દાખલ થવા અને મૃત્યુનું મુખ્ય કારણ છે. આંકડા અનુસાર, દર વર્ષે લગભગ 1,00,000 બાળકોના મોત આ ચેપને કારણે થાય છે, જેમાંથી 97% મૃત્યુ ભારત જેવા નિમ્ન અને મધ્યમ આવક ધરાવતા દેશોમાં થાય છે.
શું છે RSV અને કેમ છે તે ખતરનાક?
RSV એ અત્યંત ચેપી વાયરસ છે જે ફેફસાં અને શ્વાસનળીને અસર કરે છે. જો કે તેના શરૂઆતના લક્ષણો સામાન્ય શરદી-ઉધરસ જેવા હોય છે, પરંતુ તે શિશુઓમાં ન્યુમોનિયા અને બ્રોન્કિયોલાઈટિસ જેવી ગંભીર સ્થિતિ પેદા કરી શકે છે. ભારતમાં બાળકોમાં થતા ન્યુમોનિયાના 30-50% કેસ માટે આ વાયરસ જવાબદાર છે.
બચાવના બે નવા હથિયાર
WHO ની નવી ભલામણોમાં શિશુઓને સુરક્ષિત રાખવા માટે બે મુખ્ય ઉપાયો પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે:
- ગર્ભવતી મહિલાઓ માટે વેક્સિન (RSVpreF): આ રસી ગર્ભાવસ્થાના ત્રીજા ત્રિમાસિક (28 થી 36 અઠવાડિયા) માં માતાને આપવામાં આવે છે. આનાથી માતાના શરીરમાં બનેલી એન્ટિબોડીઝ પ્લેસેન્ટા દ્વારા બાળકમાં જાય છે, જેનાથી જન્મ પછીના શરૂઆતના 6 મહિના સુધી બાળક સુરક્ષિત રહે છે.
- શિશુઓ માટે મોનોક્લોનલ એન્ટિબોડી (Nirsevimab): આ એક સુરક્ષાત્મક ઈન્જેક્શન છે જે શિશુને જન્મ પછી તરત જ અથવા RSV સીઝન શરૂ થતા પહેલા આપવામાં આવે છે. તેના એક ડોઝથી બાળકને ઓછામાં ઓછા 5 મહિના સુધી સુરક્ષા મળે છે.
ભારતમાં સ્થિતિ અને પડકારો
ભારતના ડ્રગ કંટ્રોલર (CDSCO) એ પહેલાથી જ Nirsevimab (Beyfortus) ને મંજૂરી આપી દીધી છે. તે જ સમયે, ફાઈઝરની RSVpreF રસી (Abrysvo) ના ભારતમાં ત્રીજા તબક્કાના ક્લિનિકલ ટ્રાયલ શરૂ કરવાની પરવાનગી મળી ગઈ છે.
જો કે, નિષ્ણાતો માને છે કે ભારતમાં તેની ભારે કિંમત એક મોટો અવરોધ છે. ખાનગી ક્ષેત્રમાં Nirsevimab ના એક ડોઝની કિંમત 571 USD થી 1,150 USD (આશરે 48,000 થી 96,000 રૂપિયા) ની વચ્ચે હોઈ શકે છે. આ ઉપરાંત, ભારતના ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં આ વાયરસની ઓળખ માટે ટેસ્ટિંગની અછત પણ એક મોટો પડકાર છે.
નિષ્ણાતોનો મત
WHO ના ડો. કેટ ઓ’બ્રાયન અનુસાર, “આ નવા રસીકરણ ઉત્પાદનો શિશુ મૃત્યુદરમાં ઘટાડો કરવા અને હોસ્પિટલો પરનો બોજ ઘટાડવામાં ગેમ-ચેન્જર સાબિત થઈ શકે છે”. ઇન્ડિયન એકેડમી ઓફ પીડિયાટ્રિક્સ (IAP) પણ ભારતના યુનિવર્સલ ઇમ્યુનાઇઝેશન પ્રોગ્રામ (UIP) માં આ દવાઓને સામેલ કરવાની શક્યતાઓ પર વિચાર કરી રહી છે, જેથી તે સામાન્ય જનતા સુધી પહોંચી શકે.
માતા-પિતા માટે સલાહ
ડોક્ટરો કહે છે કે જ્યાં સુધી આ રસી વ્યાપકપણે ઉપલબ્ધ ન થાય ત્યાં સુધી બચાવની સામાન્ય રીતો અપનાવવી જરૂરી છે:
- નવજાત શિશુઓને ભીડભાડવાળી જગ્યાઓથી દૂર રાખો.
- બાળકોને સ્પર્શ કરતા પહેલા હાથ સારી રીતે ધોવા.
- જો બાળકને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ હોય કે હોઠ વાદળી પડવા લાગે, તો તરત જ ડોક્ટરનો સંપર્ક કરો.
RSV સામેની આ વૈશ્વિક જંગ હવે નિર્ણાયક વળાંક પર છે. ભારતમાં આગામી 2 થી 4 વર્ષમાં આ રસીઓની વ્યાપક ઉપલબ્ધતાની અપેક્ષા છે, જે ભવિષ્યમાં હજારો માસૂમોના જીવ બચાવી શકે છે.
