રશિયાનો ‘વિક્ટરી ડે’: પુતિને નાટોને ગણાવ્યું આક્રમક બળ, યુદ્ધ વચ્ચે રેડ સ્ક્વેર પર દેખાઈ બદલાયેલી તસવીર
મોસ્કોના ઐતિહાસિક રેડ સ્ક્વેર પર દર વર્ષની જેમ આ વર્ષે પણ ‘વિજય દિવસ’ (Victory Day) ની ઉજવણી કરવામાં આવી હતી, પરંતુ આ વખતે માહોલ અને રશિયન રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિનનો અંદાજ ઘણો અલગ હતો. શનિવારે આયોજિત આ પરેડ દરમિયાન પુતિને યુક્રેન અને નાટો (NATO) દેશો પર આકરા પ્રહારો કર્યા હતા. તેમણે યુક્રેનમાં લડી રહેલા રશિયન સૈનિકોને પ્રોત્સાહિત કરતા જણાવ્યું કે તેઓ સમગ્ર નાટો બ્લોક દ્વારા સમર્થિત એક ‘આક્રમક બળ’ સામે લડી રહ્યા છે અને રશિયાના આ યુદ્ધના ઉદ્દેશ્યો સંપૂર્ણપણે ‘ન્યાયી’ છે.
બીજા વિશ્વયુદ્ધમાં નાઝી જર્મની સામે સોવિયત સંઘના વિજયની યાદમાં ઉજવાતો આ દિવસ પુતિનના 25 વર્ષના શાસનનો કેન્દ્રબિંદુ રહ્યો છે, પરંતુ આ વર્ષે યુક્રેન સાથેના લાંબા યુદ્ધની અસર ઉજવણી પર સ્પષ્ટપણે જોવા મળી હતી.
પરેડમાં શસ્ત્રોની ગેરહાજરી: સુરક્ષા કે મજબૂરી?
છેલ્લા લગભગ બે દાયકામાં પહેલીવાર એવું બન્યું કે રશિયાની વિજય પરેડમાં કોઈ મોટા લશ્કરી હાર્ડવેર અથવા શસ્ત્રોનું પ્રદર્શન કરવામાં આવ્યું ન હતું. ભૂતકાળમાં જ્યાં રશિયા પોતાની આધુનિક ટેન્કો અને મિસાઈલોનું શક્તિ પ્રદર્શન કરતું હતું, ત્યાં આ વખતે માત્ર સૈન્ય ટુકડીઓ જ જોવા મળી હતી.
આ ફેરફાર પાછળનું મુખ્ય કારણ છેલ્લા કેટલાક સપ્તાહમાં યુક્રેન દ્વારા કરવામાં આવેલા લાંબા અંતરના ડ્રોન હુમલાઓ માનવામાં આવે છે. ક્રેમલિને સુરક્ષાના કારણોસર આ વર્ષની ઉજવણીને મર્યાદિત રાખી હતી. પરેડમાં વિદેશી નેતાઓની હાજરી પણ ઓછી હતી; માત્ર બેલારુસ, મલેશિયા, લાઓસ અને સ્લોવાકિયાના નેતાઓ જ હાજર રહ્યા હતા. નોંધનીય છે કે આ વખતે ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ પણ ગેરહાજર રહ્યા હતા.
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની મધ્યસ્થી અને ત્રણ દિવસનો યુદ્ધવિરામ
આ ઐતિહાસિક દિવસની સૌથી મોટી ઘટના અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની મધ્યસ્થી રહી. ટ્રમ્પની છેલ્લી ઘડીની અપીલ બાદ મોસ્કો અને કિવ (Kyiv) બંને પક્ષો આ કાર્યક્રમ દરમિયાન ત્રણ દિવસના યુદ્ધવિરામ માટે સંમત થયા હતા.
ટ્રમ્પે તેમના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘ટ્રુથ સોશિયલ’ પર લખ્યું હતું કે, “આશા છે કે આ એક લાંબા, જીવલેણ અને મુશ્કેલ યુદ્ધના અંતની શરૂઆત હશે.” આ યુદ્ધવિરામ સાથે કેદીઓની આપ-લે (Prisoner Exchange) ની શરત પણ રાખવામાં આવી હતી, જેમાં બંને પક્ષોએ એકબીજાના 1,000 કેદીઓને મુક્ત કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો.
પુતિનનું સંબોધન: “આપણો હેતુ ન્યાયી છે”
પોતાના સંબોધનમાં પુતિને બીજા વિશ્વયુદ્ધના વિજેતાઓની પેઢીને યાદ કરતા કહ્યું કે તેમનું બલિદાન આજે યુક્રેનમાં ‘ખાસ લશ્કરી કાર્યવાહી’ કરી રહેલા સૈનિકોને પ્રેરણા આપે છે. તેમણે કહ્યું કે રશિયન હીરો સમગ્ર નાટો બ્લોક સામે લડી રહ્યા છે અને તેમ છતાં તેઓ આગળ વધી રહ્યા છે.
આશ્ચર્યની વાત એ હતી કે આ વખતે રશિયન સૈન્ય એકમોની સાથે ઉત્તર કોરિયાના સૈનિકોએ પણ પરેડમાં ભાગ લીધો હતો, જે રશિયા અને ઉત્તર કોરિયા વચ્ચે વધી રહેલા સૈન્ય સંબંધોનો સીધો સંકેત આપે છે. પુતિને પુનરોચ્ચાર કર્યો કે રશિયા વિરુદ્ધ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે જે ‘આક્રમક બળ’ તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે, તેની સામે રશિયાનો પક્ષ મજબૂત અને સાચો છે.
યુક્રેનનું વલણ અને જેલેન્સ્કીનો નિર્ણય
યુક્રેનના રાષ્ટ્રપતિ વોલોદિમીર જેલેન્સ્કીએ શરૂઆતમાં યુદ્ધવિરામનો વિરોધ કર્યો હતો, પરંતુ કેદીઓની મુક્તિના મુદ્દે તેમણે નરમ વલણ અપનાવ્યું. જેલેન્સ્કીએ જણાવ્યું હતું કે, “અમારા માટે રેડ સ્ક્વેર કરતા અમારા એ કેદીઓના જીવ વધુ મહત્વના છે જેઓ ઘરે પરત ફરી શકે છે.”
રશિયાએ અગાઉ ધમકી આપી હતી કે જો યુક્રેન વિજય દિવસની ઉજવણીમાં કોઈ ખલેલ પહોંચાડશે, તો કિવના હૃદય સમાન સેન્ટ્રલ કિવ પર ‘મોટો હુમલો’ કરવામાં આવશે. આ ધમકીને કારણે કિવમાં રસ્તાઓ સુમસામ જોવા મળ્યા હતા અને મોબાઈલ ઈન્ટરનેટ સેવાઓ પણ ખોરવાઈ ગઈ હતી.
યુદ્ધના પાંચ વર્ષ અને શાંતિની શોધ
હાલમાં આ યુદ્ધ તેના પાંચમા વર્ષમાં પ્રવેશી ચૂક્યું છે, જેમાં અત્યાર સુધીમાં લાખો લોકોના મોત થયા છે. બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછી યુરોપમાં આ સૌથી લોહિયાળ સંઘર્ષ માનવામાં આવે છે. ફેબ્રુઆરી મહિનાથી જ્યારે વોશિંગ્ટને પોતાનું ધ્યાન ઈરાન સાથેના તણાવ તરફ વાળ્યું છે, ત્યારથી યુક્રેન-રશિયા શાંતિ વાટાઘાટોમાં બહુ પ્રગતિ થઈ નથી.
જોકે, જેલેન્સ્કીએ આશા વ્યક્ત કરી છે કે આગામી અઠવાડિયામાં અમેરિકી દૂતો યુક્રેનની મુલાકાત લેશે અને યુદ્ધના અંત માટેની વાટાઘાટો ફરીથી શરૂ થશે.
