રસોડામાં આવશે મોટી ક્રાંતિ: જ્યાં પાઈપલાઈન છે ત્યાં LPG સપ્લાય થશે બંધ, PNG અપનાવવા માટે સરકારે આપ્યો આદેશ
ભારતમાં ઘરેલું ઉર્જા વપરાશના ક્ષેત્રમાં એક ક્રાંતિકારી પરિવર્તન આવવા જઈ રહ્યું છે. ભારત સરકારે તેની રાષ્ટ્રીય ઉર્જા નીતિમાં મોટો ફેરફાર કરતા હવે લિક્વિફાઇડ પેટ્રોલિયમ ગેસ (LPG) ના સ્થાને પાઈપ્ડ નેચરલ ગેસ (PNG) ને ફરજિયાત બનાવવાની દિશામાં કદમ ઉઠાવ્યા છે. ખાસ કરીને એવા શહેરી વિસ્તારોમાં જ્યાં ગેસ પાઈપલાઈનનું ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પહેલેથી જ અસ્તિત્વમાં છે, ત્યાં હવે ગ્રાહકોએ ફરજિયાતપણે PNG કનેક્શન અપનાવવું પડશે.
વૈશ્વિક સ્તરે ઈંધણના પુરવઠામાં આવતા અવરોધો અને ઉર્જા સુરક્ષાની ચિંતાઓને ધ્યાનમાં રાખીને આ મહત્વનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. સરકારનો ઉદ્દેશ્ય શહેરોમાં પાઈપલાઈન દ્વારા ગેસ પહોંચાડીને સિલિન્ડરોનો બોજ ઓછો કરવાનો અને તે સિલિન્ડરોને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં રિડાયરેક્ટ કરવાનો છે. ચાલો સમજીએ કે આ નવા નિયમો શું છે અને સામાન્ય નાગરિકો પર તેની શું અસર પડશે.
ત્રણ મહિનાની ડેડલાઇન અને LPG કનેક્શનનું ફરજિયાત સરેન્ડર
નવા સરકારી આદેશ મુજબ, જે વિસ્તારોમાં PNG ની સુવિધા ઉપલબ્ધ છે, ત્યાંના પરિવારોને PNG અપનાવવા માટે ત્રણ મહિનાની ડેડલાઇન આપવામાં આવી છે. જો આ સમયગાળામાં ગ્રાહક પાઈપલાઈન કનેક્શન નહીં લે, તો તેમનું હાલનું LPG કનેક્શન કાયમી ધોરણે બંધ (Terminate) કરી દેવામાં આવશે. આ પ્રક્રિયા હેઠળ ગ્રાહકોએ પોતે જ પોતાનું LPG કનેક્શન સરેન્ડર કરવાનું રહેશે.
ઘણા લોકોને લાગે છે કે આ ફેરફાર ખર્ચાળ હશે, પરંતુ સરકારે તેને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ‘ફ્લેક્સિબલ પેમેન્ટ સ્કીમ્સ’ રજૂ કરી છે. PNG કનેક્શન માટેનો શરૂઆતનો ખર્ચ કદાચ થોડો વધારે હોઈ શકે છે, પરંતુ લાંબા ગાળે તે LPG કરતા વધુ સસ્તું અને સુવિધાજનક સાબિત થાય છે. તે એક ‘મીટર ફ્યુઅલ’ છે, એટલે કે તમે જેટલો ગેસ વાપરશો તેટલું જ બિલ આવશે, જે બજેટ મેનેજમેન્ટમાં મદદરૂપ થાય છે. જોકે, એવા વિસ્તારો જ્યાં ટેકનિકલ કારણોસર પાઈપલાઈન નાખવી શક્ય નથી, ત્યાં LPG ની સુવિધા ચાલુ રાખવાની છૂટછાટ (Exemption) આપવામાં આવશે.
સુરક્ષા અને કાર્યક્ષમતા: કેમ PNG વધુ સારું છે?
સરકારી દસ્તાવેજોમાં ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે કે BIS-કમ્પ્લાયન્ટ PNG સ્ટવ એ LPG સ્ટવ કરતા વધુ સુરક્ષિત અને કાર્યક્ષમ છે. ઘણા લોકો જૂના LPG સ્ટવમાં ફેરફાર (Retrofitting) કરીને તેનો ઉપયોગ PNG માટે કરે છે, જે જોખમી સાબિત થઈ શકે છે. નવા નિયમો મુજબ, સુરક્ષાના માપદંડો જાળવવા માટે પ્રમાણિત સ્ટવનો ઉપયોગ જ અનિવાર્ય બનાવવામાં આવ્યો છે.
PNG ના ફાયદાઓ પર નજર કરીએ તો:
૧. સતત પુરવઠો: સિલિન્ડર ખતમ થવાની ચિંતા કે બુકિંગની માથાકૂટ રહેશે નહીં. ૨૪ કલાક ગેસ ઉપલબ્ધ રહેશે.
૨. સુરક્ષા: પાઈપલાઈન ગેસ હવામાં હલકો હોવાથી લિકેજની સ્થિતિમાં તે ઝડપથી હવામાં ફેલાઈ જાય છે, જેનાથી વિસ્ફોટનું જોખમ LPG કરતા ઓછું રહે છે.
૩. ઝડપી અમલીકરણ: પાઈપલાઈન વિસ્તરણને ઝડપી બનાવવા માટે સરકારે ‘ડીમ્ડ અપ્રુવલ્સ’ (Deemed Approvals) ની જોગવાઈ કરી છે. આનો અર્થ એ છે કે ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સને મંજૂરી માટે હવે લાંબી રાહ જોવી પડશે નહીં, જેથી છેવાડાના ઘર સુધી કનેક્શન પહોંચાડી શકાય.
ગ્રામીણ ભારત માટે નવી આશા
આ નીતિનો સૌથી મોટો ફાયદો ગ્રામીણ વિસ્તારોને થશે. શહેરોમાં PNG નો વપરાશ વધવાથી જે LPG સિલિન્ડરોની બચત થશે, તેને ગ્રામીણ અને પછાત વિસ્તારોમાં મોકલવામાં આવશે જ્યાં પાઈપલાઈન નાખવી મુશ્કેલ છે. આનાથી પર્યાવરણને પણ ફાયદો થશે કારણ કે લાકડા કે કોલસા પર રસોઈ બનાવતા પરિવારો સ્વચ્છ ઈંધણ તરફ વળશે.
સરકારનું લક્ષ્ય માત્ર ઈંધણ બદલવાનું જ નથી, પણ એક એવી વ્યવસ્થા ઊભી કરવાનું છે જે પર્યાવરણને અનુકૂળ હોય અને દેશની ઉર્જા આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટાડે. PNG એ ભવિષ્યનું ઈંધણ છે, જે સુરક્ષિત, સસ્તું અને આધુનિક છે.
