મોબાઇલ આધારિત ખેતીથી બદલાયેલી ખેડૂતની કિસ્મત
મહેસાણા જિલ્લાના ઊંઝા તાલુકાના શિહી ગામના મનોજભાઈ પ્રવીણભાઈ પટેલ આજે ટેકનોલોજી આધારિત ખેતીનું જીવતું ઉદાહરણ બની રહ્યા છે. ૩૮ વર્ષની ઉંમરે તેમણે ખેતીને પરંપરાગત વ્યવસાયથી આગળ લઈ જઈ આધુનિક વિચારસરણી સાથે જોડેલી છે. આઈટીઆઈ સુધી અભ્યાસ કર્યા બાદ તેમણે લગભગ બાર વર્ષ માર્કેટિંગ ક્ષેત્રમાં નોકરી કરી હતી. વર્ષ ૨૦૧૬ પછી તેઓ સંપૂર્ણ રીતે ખેતી તરફ વળ્યા અને ખેતીને વ્યવસાયિક દ્રષ્ટિકોણથી વિકસાવી.
મુશ્કેલ પરિસ્થિતિમાંથી શરૂ થયેલી ખેતીની સફર
વર્ષ ૨૦૦૯માં પિતાના અવસાન બાદ મનોજભાઈએ ખેતીની જવાબદારી સંભાળી ત્યારે પરિસ્થિતિ અત્યંત કઠિન હતી. ખેતરમાં આવેલ કૂવામાં માત્ર દસ મિનિટ ચાલે એટલું જ પાણી મળતું હતું. કૂવો એટલો અવગણાયેલો હતો કે કેટલાક લોકો ત્યાં કચરો પણ નાખતા હતા. તેમણે સૌપ્રથમ કૂવાની સફાઈ કરાવી અને મર્યાદિત પાણીથી ખેતીની શરૂઆત કરી. શરૂઆતમાં દિવસમાં ત્રણ વખત માત્ર થોડા મિનિટ માટે જ સિંચાઈ કરી પાક બચાવ્યો.
ટપક સિંચાઈથી આવ્યો મોટો ફેરફાર
વર્ષ ૨૦૧૬માં મનોજભાઈએ ટપક સિંચાઈ પદ્ધતિ અપનાવવાનો મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો. સહાય બાદ અંદાજે 75 હજાર રૂપિયાનો ખર્ચ થયો અને કૂવામાં સમય નિયંત્રક પદ્ધતિ પણ લગાવી. ઓછા પાણીમાં વધુ અસરકારક સિંચાઈ શક્ય બની અને પાકની ગુણવત્તા સુધરી. આજે તેમની પાસે સાત વીઘા જમીનમાં સંપૂર્ણ ટપક સિંચાઈ વ્યવસ્થા છે. ખેતી સાથે તેઓ બાગાયત આધારિત મોડેલ તરફ પણ આગળ વધી રહ્યા છે.
ટેકનોલોજીનો વિચાર અને ખેતીમાં અમલ
શરૂઆતના સમયમાં બોર વારંવાર ચાલુ-બંધ કરવો મોટું પડકાર હતું. વીજળીના વોલ્ટેજમાં ફેરફાર અને સાધન બળી જવાની ચિંતા સતત સતાવતી. આ દરમિયાન તેમણે વિડિયો માધ્યમથી નવી ટેકનોલોજી વિશે જાણકારી મેળવી. વર્ષ ૨૦૧૭માં તેમણે દૂરના રાજ્યમાંથી મોબાઇલ આધારિત નિયંત્રણ યુનિટ મંગાવી બોર પર લગાવી. ઓછી કિંમતમાં લગાવેલી આ વ્યવસ્થાએ ખેતીનું સ્વરૂપ બદલી નાંખ્યું.
સમય, ખર્ચ અને માનસિક તણાવમાં બચત
આ નવી પદ્ધતિથી મનોજભાઈને ખેતરે વારંવાર જવાની જરૂર રહી નથી. મોબાઇલ દ્વારા ગમે ત્યાંથી બોર અને કૂવો ચાલુ-બંધ કરી શકાય છે. વોલ્ટેજ, સમય અને ખામીની જાણકારી સીધી ફોન પર મળે છે. વોલ્ટેજની સમસ્યાથી સાધન બળવાની શક્યતા લગભગ નાબૂદ થઈ ગઈ છે. એક માણસ રાખવાની જરૂર ન રહેતાં સમય અને ખર્ચ બંનેમાં મોટો ફાયદો થયો છે.
વધતું ભૂગર્ભ જળસ્તર અને ગામ માટે આશીર્વાદ
અટલ ભુજલ યોજનાના કારણે ગામ આસપાસ તળાવો બન્યા અને ભૂગર્ભ જળસ્તર સુધર્યું. જે કૂવામાં ક્યારેય દસ મિનિટ પાણી મળતું હતું ત્યાં આજે કલાકો સુધી પાણી ઉપલબ્ધ છે. હાલમાં કૂવામાં 100 થી 250 ફૂટે પાણીનું સ્તર નોંધાય છે. વધેલા પાણીના કારણે મનોજભાઈ હવે પોતાના ખેતર સુધી સીમિત રહ્યા નથી. તેઓ નિયમિત રીતે ગામના 30 થી વધુ ખેડૂતોને પાણી પૂરું પાડી રહ્યા છે.
યુવાનો માટે પ્રેરણારૂપ કહાની
મનોજભાઈ પટેલની સફર આજના યુવાનો માટે પ્રેરણાદાયક છે. ઓછા પાણી, ઓછા ખર્ચ અને ઓછા માનવશ્રમથી વધુ ઉત્પાદન શક્ય છે તે તેમણે સાબિત કર્યું છે. પરંપરાગત ખેતી સાથે આધુનિક ટેકનોલોજી જોડાય તો ખેડૂત સ્વાવલંબી બની શકે છે. શિહી ગામનો આ યુવાન ખેડૂત આજે સમગ્ર વિસ્તારમાં બદલાવનું પ્રતિક બની રહ્યો છે.
