હવે સિગારેટ ફૂંકવી પડશે મોંઘી: એક્સાઈઝ ડ્યૂટી વધારતું બિલ રજૂ, જાણો નવા ભાવ
ભારત સરકારે તમાકુના સેવનને નિરુત્સાહિત કરવા અને જાહેર સ્વાસ્થ્યની રક્ષા માટે એક મોટું પગલું ભર્યું છે. સંસદે ‘કેન્દ્રીય આબકારી (સુધારા) વિધેયક, 2025’ (Central Excise Amendment Bill, 2025) પસાર કર્યું છે. આ નવા કાયદા હેઠળ સિગારેટ અને અન્ય તમાકુ ઉત્પાદનો પર લાગતી એક્સાઈઝ ડ્યુટી (ઉત્પાદ શુલ્ક) માં મોટો વધારો કરવામાં આવ્યો છે.
શું સિગારેટ ખરેખર ₹72ની થઈ જશે?
સોશિયલ મીડિયા અને ઈન્ટરનેટ પર ચાલી રહેલા એવા સમાચાર કે જેમાં એક સિગારેટની કિંમત ₹18 થી વધીને ₹72 થઈ જવાની વાત હતી, તેનાથી ધૂમ્રપાન કરનારાઓમાં ફફડાટ ફેલાયો હતો. જોકે, પ્રાપ્ત સ્ત્રોતો મુજબ ગાણિતિક ગણતરી કંઈક અલગ જ ઈશારો કરે છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે વાસ્તવિક વધારો એટલો નાટકીય નહીં હોય.
ડ્યુટીનું નવું માળખું:
- જૂની ડ્યુટી: ₹200 થી ₹735 પ્રતિ 1,000 સિગારેટ (એટલે કે ₹0.20 થી ₹0.73 પ્રતિ સ્ટિક).
- નવી પ્રસ્તાવિત ડ્યુટી: ₹2,700 થી ₹11,000 પ્રતિ 1,000 સિગારેટ (એટલે કે ₹2.70 થી ₹11.00 પ્રતિ સ્ટિક).
આ ગણતરીના આધારે, પ્રતિ સિગારેટ ટેક્સમાં વાસ્તવિક વધારો ₹2.50 થી ₹10.30 ની વચ્ચે હશે. જો હાલમાં એક સિગારેટ ₹18ની હોય, તો તેની નવી કિંમત ₹21 થી ₹28 ની વચ્ચે રહેવાની શક્યતા છે.
સરકારનો ઉદ્દેશ્ય અને WHO ના ધોરણો
નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે રાજ્યસભામાં ચર્ચા દરમિયાન સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે આ ઊંચા ટેક્સનો ઉદ્દેશ્ય લોકોને તમાકુની આડઅસરોથી બચાવવાનો છે. તેમણે જણાવ્યું કે ભારતમાં સિગારેટ પર કુલ ટેક્સનો બોજ અત્યારે 53% છે, જ્યારે વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO) નું ધોરણ 75% ટેક્સનું છે. સરકાર આ ધોરણની નજીક પહોંચીને સિગારેટને સામાન્ય લોકો, ખાસ કરીને યુવાનોની પહોંચથી દૂર કરવા માંગે છે.
બજાર અને અર્થતંત્ર પર અસર
આ કાયદાકીય ફેરફારની સીધી અસર શેરબજાર પર પણ જોવા મળી છે. ભારતના સિગારેટ માર્કેટમાં લગભગ 75% હિસ્સો ધરાવતી કંપની ITC Limited ના શેરમાં ટેક્સ વધારાની અટકળોને કારણે ઉતાર-ચઢાવ જોવા મળ્યો હતો. જોકે, ITC એ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં પોતાના વ્યવસાયનું વૈવિધ્યકરણ (Diversification) કર્યું છે, તેમ છતાં સિગારેટ સેગમેન્ટ હજુ પણ તેની આવકમાં 44% ફાળો આપે છે.
ગેરકાયદેસર વેપારનો પડકાર
ટેક્સ વધારવાના નિર્ણય સાથે એક મોટી ચિંતા ગેરકાયદેસર સિગારેટ (Illegal Trade) ના વધારાની છે. નિષ્ણાતો દલીલ કરે છે કે જ્યારે ટેક્સ ખૂબ વધારે હોય ત્યારે ગ્રાહકો કાયદેસર અને નિયંત્રિત સિગારેટને બદલે સસ્તી, દાણચોરીથી આવતી સિગારેટ તરફ વળી શકે છે. આંકડા મુજબ, ભારત અત્યારે પણ દુનિયાનું ચોથું સૌથી મોટું ગેરકાયદેસર સિગારેટ માર્કેટ છે.
ખેડૂતો અને શ્રમિકોનું હિત
સરકારે ખાતરી આપી છે કે આ બિલથી તમાકુના ખેડૂતો અને બીડી શ્રમિકોને નુકસાન નહીં થાય. નાણામંત્રીએ કહ્યું કે તમાકુની ખેતી છોડનારા ખેડૂતો માટે પાક વૈવિધ્યકરણ યોજનાઓ લાગુ કરવામાં આવી રહી છે અને બીડી શ્રમિકોના કલ્યાણ માટે ઘણી યોજનાઓ પહેલેથી જ ચાલી રહી છે.
સિગારેટની કિંમતોમાં વધારો હવે નક્કી છે, પરંતુ ગ્રાહકોએ અફવાઓ પર ધ્યાન આપવાને બદલે વાસ્તવિક ગણતરી સમજવી જોઈએ. જ્યાં આ પગલું સ્વાસ્થ્ય માટે હકારાત્મક છે, ત્યાં સરકાર સામે પડકાર એ રહેશે કે તે વધતા ટેક્સ વચ્ચે ગેરકાયદેસર વેપારને કેવી રીતે અટકાવે છે.
