સોનમ વાંગચુકનો અવાજ: જંતર-મંતરથી ગુંજતી ‘ન્યાય’ની માંગ અને રાજકીય સમર્થનનો વંટોળ
દિલ્હીના જંતર-મંતર પર છેલ્લા 20 દિવસોથી એક અસાધારણ દ્રશ્ય જોવા મળી રહ્યું છે. પર્યાવરણ અને શિક્ષણ સુધારણા માટેના જાણીતા કાર્યકર્તા સોનમ વાંગચુક પોતાની જીદ પર અડગ છે. તેમની ભૂખ હડતાળ હવે માત્ર એક વ્યક્તિનો વિરોધ નથી રહ્યો, પરંતુ તે દેશના શિક્ષણ વ્યવસ્થામાં રહેલી ખામીઓ સામેના આક્રોશનું પ્રતીક બની ગયો છે. તાજેતરમાં કોંગ્રેસના નેતા પવન ખેડાનું જંતર-મંતર પહોંચવું એ દર્શાવે છે કે આ આંદોલન હવે રાજકીય વર્તુળોમાં પણ ચર્ચાનો મુખ્ય વિષય બની ગયું છે.
શિક્ષણ વ્યવસ્થામાં પારદર્શિતાની લડાઈ
સોનમ વાંગચુકની આ લડાઈ પાછળનું મુખ્ય કારણ ‘નીટ’ (NEET) જેવી મહત્વપૂર્ણ પરીક્ષાઓમાં થયેલી કથિત ગેરરીતિઓ છે. વાંગચુક અને તેમની સાથે જોડાયેલા અન્ય સાથીઓ શિક્ષણ મંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનના રાજીનામાની માંગ કરી રહ્યા છે. તેમનો તર્ક સ્પષ્ટ છે: જ્યારે દેશના લાખો વિદ્યાર્થીઓનું ભવિષ્ય દાવ પર હોય, ત્યારે જવાબદારી કોની?
શિક્ષણ મંત્રાલયની કાર્યપ્રણાલી પર સવાલો ઉઠાવતા વાંગચુકે કહ્યું છે કે આ કોઈ એક પરીક્ષાનો પ્રશ્ન નથી, પરંતુ સમગ્ર શિક્ષણ માળખાને કોરતી ભ્રષ્ટાચારની ઉધઈનો પ્રશ્ન છે. પેપર લીક અને પરીક્ષામાં થતી ગોબાચારીને કારણે તેજસ્વી વિદ્યાર્થીઓના સપનાઓ કચડાઈ રહ્યા છે.
રાજકીય સમર્થનનો વ્યાપ: વિપક્ષ એકસાથે
સોનમ વાંગચુકના આંદોલનને મળતું સમર્થન દર્શાવે છે કે આ મુદ્દો જનતાના દિલની ખૂબ નજીક છે. આમ આદમી પાર્ટીના સંયોજક અરવિંદ કેજરીવાલ પોતે જંતર-મંતર પહોંચ્યા હતા અને તેમણે તો ત્યાં સુધી કહી દીધું હતું કે “સોનમ વાંગચુક જેવા વ્યક્તિને શિક્ષણ મંત્રી બનાવવા જોઈએ, જેથી દેશની શિક્ષણ વ્યવસ્થામાં ક્રાંતિકારી ફેરફાર આવે.”
આ જ શ્રેણીમાં સમાજવાદી પાર્ટીના સાંસદ ડિમ્પલ યાદવ અને રુચિ વીરાએ પણ મુલાકાત કરી હતી. શિવસેનાના પ્રવક્તા સુષ્મા અંધારેએ પણ પોતાનું સમર્થન જાહેર કર્યું છે. તાજેતરમાં કોંગ્રેસના કે.સી. વેણુગોપાલ અને પવન ખેડાના આક્રમક વલણ પછી એવું સ્પષ્ટ થાય છે કે વિપક્ષ આ મુદ્દાને સંસદથી લઈને રસ્તાઓ સુધી ગજાવવા માંગે છે. પવન ખેડાએ કેન્દ્ર સરકાર પર નિશાન સાધતા કહ્યું કે, “સરકારમાં જવાબદારીનો સંપૂર્ણ અભાવ છે, જેના કારણે આજે દેશની પરીક્ષા વ્યવસ્થા ભાંગી પડી છે.”
રાજ ઠાકરેનું સમર્થન અને લોકશાહીનો પ્રશ્ન
મહારાષ્ટ્ર નવનિર્માણ સેનાના વડા રાજ ઠાકરેનું સમર્થન આ લડાઈમાં એક નવો વળાંક લાવ્યું છે. રાજ ઠાકરેએ સોશિયલ મીડિયા પર પોતાની વાત રાખતા જણાવ્યું હતું કે, “એવું લાગે છે કે સરકારે વિરોધ પ્રદર્શનના અધિકારને જ સમાપ્ત કરવાનું મન બનાવી લીધું છે.” તેમણે ભારપૂર્વક કહ્યું કે પારદર્શિતા માત્ર નીટમાં જ નહીં, પણ તમામ સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓમાં હોવી જોઈએ. વડાપ્રધાન મોદીને સંબોધતા તેમણે આ મુદ્દે તાત્કાલિક ધ્યાન આપવાની અપીલ કરી હતી.
સ્વાસ્થ્યની ચિંતા અને કાનૂની હસ્તક્ષેપ
20 દિવસથી વધુ સમય સુધી ભૂખ હડતાળ પર રહેવું એ શારીરિક રીતે ખૂબ જ પડકારજનક છે. વાંગચુકના સ્વાસ્થ્યમાં થઈ રહેલી સતત ગિરાવટ હવે ચિંતાનો વિષય બની છે. આ પરિસ્થિતિને જોતા દિલ્હી હાઈકોર્ટમાં એક અરજી પણ દાખલ કરવામાં આવી હતી. અદાલતે સરકારને નિર્દેશ આપ્યો છે કે તેઓ વાંગચુકના સ્વાસ્થ્ય પર સતત દેખરેખ રાખે. જોકે, વાંગચુકનું મનોબળ અકબંધ છે. તેઓ કહી રહ્યા છે કે જ્યાં સુધી ન્યાય નહીં મળે ત્યાં સુધી તેમની આ તપસ્યા ચાલુ રહેશે.
શિક્ષણ માળખું અને આવનારા પડકારો
સોનમ વાંગચુકનું આ આંદોલન આપણને વિચારવા મજબૂર કરે છે કે આપણે કેવા પ્રકારનું ભારત ઈચ્છીએ છીએ. શું આપણે એવી શિક્ષણ વ્યવસ્થા ઈચ્છીએ છીએ જ્યાં પેપર વેચાય છે? કે પછી એવી વ્યવસ્થા જ્યાં મેધાનો સન્માન થાય છે? વાંગચુકની માંગણીઓ માત્ર રાજીનામા પૂરતી મર્યાદિત નથી; તેઓ એક એવી નીતિ ઈચ્છે છે જે ભવિષ્યમાં કોઈ પણ વિદ્યાર્થી સાથે અન્યાય ન થવા દે.
તેમનું વિઝન માત્ર પરીક્ષા સુધારણા સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે દેશના વિકાસ માટે શિક્ષણમાં મૂડીરોકાણ અને નીતિગત પારદર્શિતાની હિમાયત કરે છે.
સોનમ વાંગચુકની ભૂખ હડતાળ એ ભારતની જીવંત લોકશાહીનું પ્રમાણ છે. જ્યારે દેશનો એક સામાન્ય નાગરિક કે કાર્યકર્તા અન્યાય સામે રસ્તા પર ઉતરે છે, ત્યારે આખો દેશ તેની પાછળ એકજૂથ થાય છે. રાજકીય પક્ષોનું આ સમર્થન માત્ર રાજકારણ નથી, પરંતુ જનતાના આક્રોશને વાચા આપવાનો પ્રયાસ છે.
હવે બોલ સરકારના કોર્ટમાં છે. શું સરકાર આંદોલનકારીઓની વાત સાંભળશે? શું શિક્ષણ વ્યવસ્થામાં મૂળભૂત સુધારા આવશે? આ પ્રશ્નોના જવાબ સમય જ આપશે, પરંતુ એક વાત ચોક્કસ છે કે સોનમ વાંગચુકે દેશના યુવાનોને એક નવી દિશા અને લડવાની હિંમત આપી છે. તેમનો આ અવાજ હવે આખા દેશનો અવાજ બની ગયો છે, અને આ અવાજને લાંબા સમય સુધી દબાવી રાખવો સરકાર માટે મુશ્કેલ બની રહેશે.
