“દરેક જીવન અમૂલ્ય છે”: સોનમ વાંગચુકની ૧૯ દિવસીય ભૂખ હડતાળ પર હાઈકોર્ટની લાલબત્તી, કેન્દ્ર સરકારને આપ્યા કડક નિર્દેશ
ભારતના જાણીતા શિક્ષણવિદ અને સામાજિક કાર્યકર્તા સોનમ વાંગચુક ફરી એકવાર ચર્ચામાં છે, પરંતુ આ વખતે કારણ ગંભીર છે. દેશમાં શિક્ષણ વ્યવસ્થા અને પરીક્ષાઓમાં થતી ગેરરીતિઓ, ખાસ કરીને ‘પેપર લીક’ના મુદ્દાઓને લઈને વાંગચુક છેલ્લા ૧૯ દિવસથી દિલ્હીના જંતર-મંતર પર આમરણાંત ઉપવાસ (ભૂખ હડતાળ) પર બેઠા છે. તેમની તબિયત સતત લથડી રહી છે ત્યારે આ મામલો દિલ્હી હાઈકોર્ટ સુધી પહોંચ્યો છે. હાઈકોર્ટે આ મુદ્દે કેન્દ્ર સરકારને કડક સૂચના આપી છે અને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે એક નાગરિકનું જીવન કોઈપણ રાજકીય કે સામાજિક વિરોધથી વધુ મહત્વનું છે.
શું છે સમગ્ર મામલો?
સોનમ વાંગચુક અને તેમની સાથેના સાથીદારો દેશમાં પેપર લીક જેવી સમસ્યાઓ સામે અવાજ ઉઠાવી રહ્યા છે. તેમની માગણી છે કે પરીક્ષાઓમાં પારદર્શિતા લાવવામાં આવે અને વિદ્યાર્થીઓના ભવિષ્ય સાથે ચેડા કરનારાઓ સામે કડક પગલાં લેવામાં આવે. આ માંગ સાથે તેઓ ૧૯ દિવસથી અન્નનો ત્યાગ કરીને ધરણા પર બેઠા છે. વાંગચુક જેવી વ્યક્તિનું આટલા દિવસ સુધી ભૂખ્યા રહેવું એ માત્ર તેમના સ્વાસ્થ્ય માટે જ નહીં, પરંતુ દેશના અંતરાત્મા માટે પણ એક મોટો સવાલ છે.
તેમના સ્વાસ્થ્ય અંગેની ચિંતા વ્યક્ત કરતી એક જનહિત અરજી(PIL) દિલ્હી હાઈકોર્ટમાં દાખલ કરવામાં આવી હતી. ગુરુવારે, ૧૬ જુલાઈએ આ અરજી પર સુનાવણી કરતા કોર્ટે સરકારને જવાબદાર ઠેરવી હતી.
દિલ્હી હાઈકોર્ટની ટિપ્પણી: “જીવન બચાવવું એ પ્રાથમિકતા”
સુનાવણી દરમિયાન દિલ્હી હાઈકોર્ટે ખૂબ જ સંવેદનશીલ વલણ દાખવ્યું હતું. કોર્ટે કહ્યું, “દરેક વ્યક્તિના જીવનની પોતાની એક કિંમત અને મહત્વ છે. સરકારની પ્રાથમિક જવાબદારી એ છે કે તે નાગરિકના જીવનની રક્ષા કરવા માટે દરેક શક્ય પ્રયાસ કરે.”
કોર્ટે જ્યારે સરકાર પાસે વાંગચુકના સ્વાસ્થ્યની દેખરેખ માટેની વ્યવસ્થા વિશે પૂછ્યું, ત્યારે કેન્દ્ર સરકાર વતી હાજર રહેલા સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ કોર્ટને ખાતરી આપી હતી કે વાંગચુકના સ્વાસ્થ્ય પર સતત નજર રાખવામાં આવી રહી છે. તેમણે જણાવ્યું કે, સરકારી ડોક્ટરોની ટીમ દરરોજ તેમનું મેડિકલ ચેક-અપ કરે છે અને જ્યારે પણ જરૂર પડે ત્યારે તેમને તબીબી સહાય પહોંચાડવા માટે તંત્ર તૈયાર છે. જોકે, કોર્ટે આ જવાબને માત્ર એક ઔપચારિકતા તરીકે નહીં, પણ ફરજ તરીકે જોવા આદેશ આપ્યો છે.
કોર્ટે આપ્યા કેન્દ્રને કડક નિર્દેશ
હાઈકોર્ટે પોતાના આદેશમાં કેન્દ્ર સરકારને સ્પષ્ટપણે નિર્દેશ આપ્યો છે કે:
૧. વાંગચુકના સ્વાસ્થ્યની રોજિંદી તપાસ પ્રક્રિયા કોઈપણ વિલંબ વિના ચાલુ રહેવી જોઈએ.
૨. જો તબીબોની ટીમને એવું લાગે કે વાંગચુકને તાત્કાલિક મેડિકલ હેલ્પ અથવા હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવાની જરૂર છે, તો સરકારે એક ક્ષણનો પણ વિલંબ કર્યા વિના યોગ્ય પગલાં લેવા જોઈએ.
૩. સરકારની જવાબદારી માત્ર દેખરેખ રાખવાની નથી, પરંતુ તેમના જીવનને સુરક્ષિત રાખવાની પણ છે.
આંદોલનનું મહત્વ અને વિદ્યાર્થીઓનો અવાજ
સોનમ વાંગચુક દ્વારા કરવામાં આવી રહેલી આ હડતાળ માત્ર એક વ્યક્તિનો સંઘર્ષ નથી. પેપર લીક અને પરીક્ષા કૌભાંડોએ લાખો વિદ્યાર્થીઓના સપનાઓને તોડી નાખ્યા છે. જ્યારે એક સામાજિક કાર્યકર્તા આ મુદ્દાને રાષ્ટ્રીય સ્તરે ઉઠાવે છે, ત્યારે તે સરકાર પર નૈતિક દબાણ વધારે છે. જંતર-મંતર પર તેમની સાથે અન્ય સંગઠનો પણ જોડાયા છે, જે દર્શાવે છે કે આ મુદ્દો દેશના યુવાનો માટે કેટલો ગંભીર છે.
૧૯ દિવસનો સમય ઘણો લાંબો ગણાય. આ સમય દરમિયાન તેમના શરીરમાં નબળાઈ આવી છે અને સ્વાસ્થ્યમાં ગંભીર ઘટાડો નોંધાયો છે. તેમ છતાં, તેમની અડગતા એ વાતની સાક્ષી પૂરે છે કે તેઓ સમસ્યાનું નિરાકરણ ઈચ્છે છે, માત્ર દેખાડો નહીં.
શું સરકાર આંદોલનકારીઓને સાંભળશે?
લોકશાહીમાં વિરોધ પ્રદર્શન કરવાનો અધિકાર દરેક નાગરિકને છે. પરંતુ જ્યારે કોઈ આંદોલનકારી પોતાના જીવનું જોખમ લઈને રસ્તા પર ઉતરે છે, ત્યારે સરકારની જવાબદારી અનેકગણી વધી જાય છે. સોનમ વાંગચુકનો આ સંઘર્ષ માત્ર એક ‘હડતાળ’ નથી, પરંતુ તે દેશની પરીક્ષા વ્યવસ્થામાં રહેલી ખામીઓને દૂર કરવા માટેની એક ‘ચેતવણી’ છે.
કોર્ટના આ હસ્તક્ષેપ પછી હવે લોકોની નજર સરકાર પર છે કે તેઓ આ મુદ્દા પર વાતચીત માટે ક્યારે પહેલ કરશે. શું સરકાર પેપર લીકના મુદ્દે કોઈ ઠોસ કાયદો કે સમિતિ બનાવશે? કે પછી આ આંદોલનનો અંત કોઈ દુર્ઘટના સાથે આવશે? આ એક મોટો પ્રશ્ન છે જેનો જવાબ સરકાર પાસે જ છે.
સમાજ માટે સંદેશ
સોનમ વાંગચુકનું આ આંદોલન આપણને યાદ અપાવે છે કે જ્યારે વ્યવસ્થા નિષ્ફળ જાય ત્યારે જાગૃત નાગરિકોએ અવાજ ઉઠાવવો પડે છે. તેમના આ સંઘર્ષને સમર્થન આપવું એ માત્ર કાનૂની નહીં, પણ સામાજિક જરૂરિયાત પણ છે. હાઈકોર્ટે જે રીતે “દરેક જીવન અમૂલ્ય છે” તેવો સંદેશ આપ્યો છે, તે સમગ્ર તંત્ર માટે એક શીખ સમાન છે.
આશા રાખીએ કે સરકાર જલ્દીથી વાંગચુક સાથે વાતચીત કરીને આ મામલાનો સુખદ અંત લાવશે અને વિદ્યાર્થીઓના હિતમાં કોઈ મોટો નિર્ણય લેશે. ત્યાં સુધી, સમગ્ર દેશની પ્રાર્થનાઓ અને નજર જંતર-મંતર પર ટકેલી છે.
