શું સ્પેસએક્સનો બૂમરાણ મચી ગયો? શેરબજારમાં કંપનીની હાલત કફોડી!
સ્પેસએક્સ (SpaceX) ના શેરબજારમાં જે ધમાકેદાર પ્રવેશની ચર્ચા હતી, તેનો ઉત્સાહ હવે ધીમે ધીમે ઓસરી રહ્યો હોય તેવું લાગી રહ્યું છે. સોમવારે સતત ત્રીજા દિવસે પણ કંપનીના શેરમાં વેચવાલીનું દબાણ જોવા મળ્યું હતું. આ ગગડતા શેરના ભાવે માત્ર રોકાણકારોની ઊંઘ હરામ નથી કરી, પરંતુ એલન મસ્કની કુલ સંપત્તિમાં પણ મોટો ફટકો માર્યો છે. તાજેતરમાં જે કંપનીએ શેરબજારમાં નવો ઇતિહાસ રચ્યો હતો, તેના તમામ શેરના નફા હવે સાફ થઈ ગયા છે.
શેરના ભાવમાં મોટો ઘટાડો
સોમવારે સ્પેસએક્સના શેરમાં ૧૬.૪%નો મોટો ઘટાડો નોંધાયો હતો, જેના કારણે શેરનો ભાવ ૧૫૫ ડોલરની નીચે સરકી ગયો છે. આ ભાવ કંપનીના શેરબજારમાં લિસ્ટિંગ વખતના ક્લોઝિંગ પ્રાઈસ (૧૬૦ ડોલર) કરતા પણ નીચે છે. ૧૬ જૂનના રોજ જ્યારે શેરનો ભાવ ૨૨૫.૬૪ ડોલરની ટોચ પર પહોંચ્યો હતો, ત્યારથી અત્યાર સુધીમાં તેમાં ૩૧%થી વધુનો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે.
આ ઘટાડાની સૌથી મોટી અસર એલન મસ્કની નેટવર્થ પર પડી છે. ફોર્બ્સના અંદાજ મુજબ, મસ્કની કુલ સંપત્તિ જે ૧.૪૫ ટ્રિલિયન ડોલરની રેકોર્ડ સપાટીએ હતી, તે હવે ઘટીને ૧.૧ ટ્રિલિયન ડોલરની નીચે આવી ગઈ છે. ફક્ત સોમવારના એક જ દિવસમાં તેમની સંપત્તિમાંથી ૧૫૨ અબજ ડોલર સાફ થઈ ગયા છે. ઉલ્લેખનીય છે કે, મસ્ક સ્પેસએક્સના સૌથી મોટા શેરધારક છે અને કંપનીમાં આશરે ૩૮% હિસ્સો ધરાવે છે.
૧ ટ્રિલિયન ડોલરનું મૂલ્ય સાફ
બજારમાં આવેલી આ વેચવાલીના કારણે સ્પેસએક્સના માર્કેટ કેપિટલાઈઝેશનને મોટો ફટકો પડ્યો છે. ૧૬ જૂનના રોજ કંપનીનું મૂલ્ય લગભગ ૨.૯૯ ટ્રિલિયન ડોલર હતું, જે સોમવાર સુધીમાં ઘટીને આશરે ૨ ટ્રિલિયન ડોલર થઈ ગયું છે. આનો સીધો અર્થ એ છે કે માત્ર થોડા જ દિવસોમાં કંપનીના મૂલ્યમાંથી ૯૨૮ અબજ ડોલરનું ધોવાણ થયું છે.
એક સમયે સ્પેસએક્સ એમેઝોન અને માઈક્રોસોફ્ટ જેવી દિગ્ગજ કંપનીઓને પાછળ છોડીને વિશ્વની ચોથી સૌથી મોટી કંપની બની ગઈ હતી. પરંતુ હવે આ ઘટાડાને કારણે તે સાતમા ક્રમે સરકી ગઈ છે અને ટીએસએમસી (TSMC) જેવી કંપનીઓ પણ હવે તેનાથી આગળ નીકળી ગઈ છે.
MSCI રેટિંગ અને લોનનો બોજ
કંપની માટે આ મુશ્કેલીઓનો સમયગાળો અહીં જ પૂરો નથી થતો. વૈશ્વિક ઇન્ડેક્સ પ્રોવાઈડર MSCI દ્વારા સ્પેસએક્સને ‘CCC’ રેટિંગ આપવામાં આવ્યું છે, જે તેમની સાત-સ્તરીય ટકાઉક્ષમતા સ્કેલ પર સૌથી નીચું રેટિંગ છે. પર્યાવરણીય, સામાજિક અને ગવર્નન્સ (ESG) જોખમોના નબળા સંચાલનને કારણે કંપનીનું આ રેટિંગ ઘટ્યું છે.
સાથે જ, કંપનીએ સોમવારે જાહેરાત કરી હતી કે તે નવી મૂડી ઊભી કરવા અને ટૂંકા ગાળાની લોન ચૂકવવા માટે બોન્ડ બહાર પાડશે. આ પગલાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય નવા શેર ઇશ્યૂ કરીને હાલના શેરધારકોના હિસ્સાને ઘટાડવા (dilute) વગર ફંડ મેળવવાનો છે.
AI ક્ષેત્રે મોટી ડીલની આશા
આટલી તમામ નકારાત્મકતાઓ વચ્ચે પણ એક આશાનું કિરણ દેખાઈ રહ્યું છે. સ્પેસએક્સે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ક્ષેત્રે એક મોટી ડીલ કરી છે. રિપોર્ટ્સ અનુસાર, સ્પેસએક્સે ‘રિફ્લેક્શન એઆઈ’ (Reflection AI) સાથે ૬.૩ અબજ ડોલરની કમ્પ્યુટિંગ ડીલ સાઈન કરી છે. આ કરાર હેઠળ, રિફ્લેક્શન એઆઈ ૧ જુલાઈ, ૨૦૨૬ થી ૨૦૨૯ સુધી દર મહિને સ્પેસએક્સને ૧૫૦ મિલિયન ડોલર ચૂકવશે. બદલામાં, તેમને એઆઈ મોડલ તાલીમ માટે એનવીડિયા (Nvidia) ના શક્તિશાળી GB300 ચિપ્સનો ઉપયોગ કરવાની સુવિધા મળશે.
રોકાણકારોની ચિંતાનું કારણ
સ્પેસએક્સના શેરના વેચાણ પાછળ એક મોટું કારણ કંપની દ્વારા ‘કર્સર’ (Cursor) નામની એઆઈ કોડિંગ સ્ટાર્ટઅપને ૬૦ અબજ ડોલરમાં ખરીદવાનો નિર્ણય પણ માનવામાં આવે છે. આ સોદો સંપૂર્ણપણે શેરના બદલામાં કરવામાં આવી રહ્યો છે, જેના કારણે કંપનીના મૂળ આઈપીઓ વેલ્યુએશનમાં ૩.૪% જેટલો ઘટાડો થવાની સંભાવના છે.
