પેલેટ ગન અને લાઠીચાર્જ સામે સુપ્રીમ કોર્ટની લાલ આંખ: પોલીસ અને બળપ્રયોગની થશે કડક તપાસ

રાજધાની દિલ્હીના જંતર-મંતર ખાતે વિદ્યાર્થીઓના વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન થયેલા ભારે હોબાળા અને પોલીસ કાર્યવાહી મામલે સુપ્રીમ કોર્ટે અત્યંત કડક વલણ અપનાવ્યું છે. ૨૦ જુલાઈના રોજ બનેલી આ ઘટનાની નિષ્પક્ષ અને તટસ્થ તપાસ કરવા માટે સર્વોચ્ચ અદાલતે પાંચ સભ્યોની એક ઉચ્ચ-સત્તાધારી તથ્ય-શોધ (Fact-Finding) સમિતિની રચના કરી છે. સુપ્રીમ કોર્ટના નિવૃત્ત ન્યાયાધીશ જસ્ટિસ આર. સુભાષ રેડ્ડીના નેતૃત્વ હેઠળની આ સમિતિ પોલીસ, અર્ધલશ્કરી દળો અને સુરક્ષા કર્મચારીઓ દ્વારા પ્રદર્શનકારીઓ સામે કરવામાં આવેલા વધુ પડતા બળપ્રયોગ અને ગેરરીતિઓના આરોપોની ઊંડાણપૂર્વક તપાસ કરશે.

સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા ગઠિત આ વિશિષ્ટ સમિતિમાં દેશના ન્યાયિક અને સુરક્ષા ક્ષેત્રના દિગ્ગજોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. સમિતિના અન્ય સભ્યોમાં પંજાબ અને હરિયાણા હાઈકોર્ટના ભૂતપૂર્વ મુખ્ય ન્યાયાધીશ જસ્ટિસ રવિ શંકર ઝા, દિલ્હી હાઈકોર્ટના ભૂતપૂર્વ ન્યાયાધીશ જસ્ટિસ શાલિન્દર કૌર, સીબીઆઈના ભૂતપૂર્વ ડિરેક્ટર ઋષિ કુમાર શુક્લા તેમજ મેઘાલયના નિવૃત્ત પોલીસ મહાનિર્દેશક (ડીજીપી) ડૉ. એલ.આર. બિશ્નોઈનો સમાવેશ થાય છે. આ હાઈ-પ્રોફાઇલ કેસની આગામી સુનાવણી ૧૦ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૬ ના રોજ નક્કી કરવામાં આવી છે.

આ સમિતિને નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં વ્યાપક તપાસ કરવાની જવાબદારી સોંપાઈ છે. ખાસ કરીને કોઈપણ પૂર્વ ચેતવણી આપ્યા વિના પેલેટ ગન, ઇલેક્ટ્રિક બેટન, લાઠીચાર્જ અને ટીયર ગેસના ઉપયોગ જેવા અતિશય બળપ્રયોગના આરોપોની તપાસ કરવામાં આવશે. આ ઉપરાંત વિરોધ પ્રદર્શન કરી રહેલા વિદ્યાર્થીઓ અને નાગરિકો પર દેખરેખ રાખીને તેમના બંધારણીય ગોપનીયતાના અધિકાર (Right to Privacy) નો ભંગ થયો છે કે કેમ, તેની પણ ચકાસણી કરાશે.

મહિલા પ્રદર્શનકારીઓ સાથે થયેલી કથિત હિંસા, અયોગ્ય ઉત્પીડન અને છેડતી જેવા ગંભીર વિષયો પર સમિતિ સૌથી પહેલાં પોતાનો અહેવાલ રજૂ કરશે. તે જ સમયે, ઘાયલ થયેલા લોકોને તાત્કાલિક તબીબી સારવાર અને વચગાળાની નાણાકીય સહાય પૂરી પાડવાની ભલામણો પણ કરાશે. બીજી તરફ, તપાસમાં તટસ્થતા જાળવવા માટે અસામાજિક તત્વો દ્વારા સુરક્ષા કર્મચારીઓ પર થયેલા હુમલા, મિલકતોને થયેલું નુકસાન અને ફરજ પર ઘાયલ થયેલા પોલીસકર્મીઓની ફરિયાદો પણ નોંધવામાં આવશે.

તપાસને પારદર્શક બનાવવા માટે ઘટનાસ્થળના સીસીટીવી (CCTV), ડ્રોન ફૂટેજ, પોલીસ બોડી કેમેરા રેકોર્ડિંગ અને વાયરલેસ કંટ્રોલ રૂમ લોગ્સ સીધા સમિતિને સુપરત કરવામાં આવશે. કોઈપણ ડર કે દબાણ વગર સત્ય સામે આવી શકે તે માટે પીડિતો અને સાક્ષીઓને પોતાની ઓળખ ગુપ્ત રાખીને (અનામી ધોરણે) ફરિયાદો નોંધાવવાની ખાસ સુવિધા પૂરી પાડવામાં આવશે.

૧૮ ઓગસ્ટ, ૨૦૨૬ ના રોજ યોજાયેલી સુનાવણી દરમિયાન ચીફ જસ્ટિસ ઓફ ઇન્ડિયા (CJI) સૂર્યકાંતની આગેવાની હેઠળની બેન્ચે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું હતું કે, લોકશાહીમાં શાંતિપૂર્ણ વિરોધ કરવાનો અધિકાર દરેક નાગરિક પાસે છે. માત્ર વિરોધ થઈ રહ્યો છે તે બાબતને હિંસક કે અપ્રમાણસર બળપ્રયોગ માટે વાજબી ઠેરવી શકાય નહીં. સીજેઆઈએ ઉમેર્યું કે, આ ઘટના માટે જે કોઈ પણ જવાબદાર હશે તેની સામે કડક કાર્યવાહી થશે. જોકે, ફેસિયલી આઇડેન્ટિફિકેશન ટેકનોલોજી અને સર્વેલન્સ સંબંધિત મુખ્ય બંધારણીય મુદ્દાઓ પર સુપ્રીમ કોર્ટ પોતે સુનાવણી કરીને આખરી નિર્ણય લેશે.