મોજતબા ખામેનીનો ટ્રમ્પ અને નેતન્યાહૂ પર આકરો પ્રહાર
મધ્ય-પૂર્વ એશિયામાં ચાલી રહેલો ભૌગોલિક-રાજકીય સંઘર્ષ હવે એક અત્યંત જટિલ અને નાજુક મોડ પર આવી પહોંચ્યો છે. એક તરફ જ્યાં પડદા પાછળ શાંતિ વાટાઘાટો અને યુદ્ધવિરામના પ્રયાસો ચાલી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ નેતાઓની આકરા નિવેદનબાજી અને નવા સૈન્ય હુમલાઓએ વૈશ્વિક સમુદાયની ચિંતા બમણી કરી દીધી છે. કુવૈત અને બહેરીન પર થયેલા તાજેતરના ઈરાની હુમલા બાદ પડોશી દેશ પાકિસ્તાને પણ આ મામલે કૂદવું પડ્યું છે અને તમામ પક્ષોને સંયમ રાખવાની અપીલ કરી છે.
પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલો સૈન્ય અને રાજદ્વારી સંઘર્ષ અટકવાનું નામ નથી લઈ રહ્યો. ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા (સુપ્રીમ લીડર) મોજતબા ખામેનીએ એક સત્તાવાર લેખિત સંદેશ જારી કરીને અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને ઇઝરાયેલના વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂ પર આકરા પ્રહારો કર્યા છે. ખામેનીએ દાવો કર્યો છે કે અમેરિકા અને ઇઝરાયેલ જમીની સ્તરે લશ્કરી રીતે સંપૂર્ણ નિષ્ફળ ગયા છે અને ભારે અપમાન સહન કરી રહ્યા છે, જેના કારણે હવે તેઓએ ઈરાનની અંદર આંતરિક વિભાજન અને અશાંતિ ફેલાવવાનું નવું અભિયાન શરૂ કર્યું છે. આ ગંભીર તણાવ વચ્ચે, કુવૈત અને બહેરીન પર થયેલા તાજેતરના ઈરાની સૈન્ય હુમલાઓએ પડોશી દેશોને પણ ચિંતામાં મૂકી દીધા છે, જેના પગલે પાકિસ્તાને બંને પક્ષોને ભારે સંયમ રાખવા માટે સત્તાવાર હાકલ કરી છે.
લોકોની ધીરજ અને અધિકારીઓની ગેરસમજ પર યુદ્ધ: ખામેની
ઈરાનના સુપ્રીમ લીડર મોજતબા ખામેનીએ અમેરિકાની આગેવાની હેઠળની વૈશ્વિક વ્યવસ્થાને દમનકારી ગણાવી હતી. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે પશ્ચિમી શક્તિઓ એક મજબૂત, સમૃદ્ધ અને સ્વાયત્ત ઈરાનને ક્યારેય સ્વીકારી શકતી નથી અને ઇઝરાયેલ એ આ જ વ્યવસ્થાનું એક સર્જન માત્ર છે. પોતાના લેખિત સંદેશમાં તેમણે ઉમેર્યું કે, “યુદ્ધના મેદાનમાં હાર ભોગવ્યા બાદ, આપણા દુશ્મનો હવે મુખ્યત્વે બે મુદ્દાઓ પર કેન્દ્રિત છૂપો જંગ ખેલી રહ્યા છે: જેમાં પહેલો મુદ્દો સામાન્ય જનતાની ધીરજ ખૂટવવાનો છે અને બીજો મુદ્દો સરકારી અધિકારીઓ વચ્ચે ગેરસમજ ઉભી કરવાનો છે. હાલમાં તેમનું મુખ્ય હથિયાર માત્ર શંકા, નિરાશા, ભય અને આંતરિક વિભાજન ફેલાવવાનું જ રહી ગયું છે.” ખામેનીએ દેશવાસીઓને આહ્વાન કર્યું છે કે જનતા વચ્ચે અવિશ્વાસ પેદા કરનારી કોઈપણ પ્રવૃત્તિ દેશદ્રોહ સમાન છે અને તમામ ઈરાનીઓએ અત્યંત દૃઢતા, દૂરંદેશી અને અભેદ્ય એકતા સાથે આનો જવાબ આપવો પડશે.
પાકિસ્તાને વ્યક્ત કરી ચિંતા: રાજદ્વારી તકો ગુમાવવાનો ભય
બીજી તરફ, કુવૈત અને બહેરીન પર થયેલા ઈરાની સૈન્ય હુમલાઓના કારણે ખાડી દેશોમાં તણાવ અભૂતપૂર્વ સ્તરે પહોંચી ગયો છે. આ મામલે પાકિસ્તાનના વિદેશ મંત્રાલયે એક સત્તાવાર નિવેદન જારી કરીને કહ્યું છે કે, “કુવૈત અને બહેરીન જેવા શાંતિપ્રિય દેશો પર થયેલા આ હુમલા અત્યંત નિંદનીય છે. અમે પ્રવર્તમાન પરિસ્થિતિને જોતાં તમામ પક્ષોને સંપૂર્ણ સંયમ રાખવાની અપીલ કરીએ છીએ. તાજેતરમાં જે રીતે સૈન્ય ગતિવિધિઓ વધી છે, તે જોતાં અમે આશા રાખીએ છીએ કે બંને પક્ષો વહેલી તકે યુદ્ધવિરામનું પાલન કરે.”
પાકિસ્તાને ચેતવણીભર્યા લહેકામાં જણાવ્યું છે કે જો લશ્કરી તણાવ આ જ રીતે ચાલુ રહેશે, તો વાતચીત અને રાજદ્વારી મધ્યસ્થી માટેની તકો સાવ ઓછી થઈ જશે, જે આંતરરાષ્ટ્રીય શાંતિ કરાર સુધી પહોંચવામાં બહુ મોટો અવરોધ બનશે. જોકે, પાકિસ્તાની વિદેશ મંત્રાલયે ઉમેર્યું કે તેઓ હજુ પણ આશાવાદી છે અને ક્ષેત્રમાં શાંતિ પુનઃસ્થાપિત કરવાના પ્રયાસોથી નિરાશ નહીં થાય.
ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર પર સ્થાનિક રાજકારણ અને ચૂંટણીનું દબાણ
વૈશ્વિક સંરક્ષણ વિશ્લેષકોના મતે, યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના તાજેતરના નિવેદનો અને ફોન કોલ્સ દર્શાવે છે કે વ્હાઇટ હાઉસ પર આ સંઘર્ષને વહેલી તકે સમાપ્ત કરવાનું ભારે આંતરિક દબાણ છે. મધ્ય-પૂર્વની કટોકટીના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ઉર્જા અને ક્રૂડ ઓઇલની કિંમતો સતત વધી રહી છે, જે વૈશ્વિક વેપારને નુકસાન પહોંચાડવાની સાથે અમેરિકામાં પણ આર્થિક અનિશ્ચિતતા પેદા કરી રહી છે. આ આર્થિક પડકાર અમેરિકામાં આગામી સમયમાં યોજાનારી મધ્યસત્ર (Midterm) ચૂંટણીઓમાં રિપબ્લિકન પાર્ટીની જીતની સંભાવનાઓ માટે મોટો ખતરો સાબિત થઈ શકે તેમ છે.
છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયાથી ચાલી રહેલી શાંતિ વાટાઘાટો લેબનોનમાં ઈરાન સમર્થિત હિઝબુલ્લાહ જૂથ અને ઇઝરાયેલ વચ્ચેના વધતા જતા સીધા સંઘર્ષના કારણે વધુ જટિલ બની ગઈ છે. ઈરાને વ્હાઇટ હાઉસ સમક્ષ સ્પષ્ટ આગ્રહ રાખ્યો છે કે મધ્ય-પૂર્વમાં કોઈપણ સંભવિત યુદ્ધવિરામ કરાર ત્યારે જ માન્ય ગણાશે, જ્યારે તેમાં હિઝબુલ્લાહ સામેની ઇઝરાયેલી દુશ્મનાવટનો પણ કાયમી ઉકેલ લાવવામાં આવે. ઈરાનની આ શરતે કુવૈત, લેબનોન અને બહેરીનની કટોકટીઓને એકસાથે જોડી દીધી છે, જેના કારણે રાજદ્વારી ઉકેલ મેળવવો વધુ મુશ્કેલ બન્યો છે.
