ટાટા સંસ લિસ્ટિંગ વિવાદ: નોએલ ટાટાએ આઈપીઓ (IPO) ને બદલે આપ્યો પુનર્ગઠન (Restructuring) નો મહત્વપૂર્ણ પ્રસ્તાવ
ટાટા ટ્રસ્ટ્સના ચેરમેન નોએલ ટાટાએ એક મોટું સૂચન આપતાં જણાવ્યું છે કે ટાટા સંસ (Tata Sons) ને શેરબજારમાં લિસ્ટ કરવાને બદલે કંપનીના પુનર્ગઠન (Restructuring) ની પ્રક્રિયા પર વિચાર કરવો જોઈએ. આ પુનર્ગઠનમાં કંપનીને અલગ-અલગ હિસ્સાઓમાં વિભાજિત કરવાનો વિકલ્પ પણ શામેલ હોઈ શકે છે, જેથી રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) ની કડક નિયમનકારી જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરી શકાય.
તેમણે ૧૭ સપ્ટેમ્બરના રોજ યોજાયેલી ટાટા સંસની બોર્ડ મીટિંગમાં આ પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો. જોકે, ટાટા સંસનું બોર્ડ આ પ્રસ્તાવ પર આગળ વિચાર કરશે કે નહીં તે અંગે હજુ સુધી કોઈ સ્પષ્ટતા થઈ નથી.
લિસ્ટિંગથી બચવા અને અનલિસ્ટ્રેડ રહેવાના વિકલ્પો
અહેવાલો અનુસાર, ટાટા સંસમાં સૌથી મોટી હિસ્સેદારી ધરાવતા ટાટા ટ્રસ્ટ્સનું માનવું છે કે હોલ્ડિંગ કંપની તરીકે ટાટા સંસ અનલિસ્ટ્રેડ (શેરબજારમાં લિસ્ટ થયા વગર) જ રહેવી જોઈએ. ટ્રસ્ટ પબ્લિક લિસ્ટિંગ કર્યા વિના પણ RBI ના નિયમો અને શરતોને સંતોષી શકાય તેવા વિવિધ કાનૂની અને નાણાકીય વિકલ્પો પર ગંભીરતાથી વિચાર કરી રહ્યું છે. ટાટા જૂથની મૂળ ઓળખ અને નિયંત્રણ જાળવી રાખવા માટે લિસ્ટિંગ ટાળવું એ ટ્રસ્ટ માટે પ્રાથમિકતા માનવામાં આવે છે.
ટાટા સંસ બોર્ડના સભ્યો વચ્ચે ઊંડા મતભેદો
૧૭ સપ્ટેમ્બરની બોર્ડ બેઠકમાં નોએલ ટાટા અને ટાટા સંસના અન્ય બોર્ડ સભ્યો વચ્ચે ખુલ્લેઆમ મતભેદો સામે આવ્યા હતા. બોર્ડના મોટાભાગના સભ્યોએ એન. ચંદ્રશેખરનને ચેરમેન તરીકે ફરીથી નિયુક્ત કરવાના અને કંપનીના આઈપીઓ (IPO) એટલે કે લિસ્ટિંગની પ્રક્રિયા શરૂ કરવાના પક્ષમાં મતદાન કર્યું હતું.
બીજી તરફ, નોએલ ટાટાએ આ બંને નિર્ણયોનો સ્પષ્ટ વિરોધ કર્યો હતો. આ વિરોધ દર્શાવે છે કે જૂથના ભવિષ્યના માળખા અને નેતૃત્વને લઈને હાલમાં ઉચ્ચ સ્તરે વ્યાપક મંથન ચાલી રહ્યું છે.
RBI ના કડક નિયમો અને ટાટા સંસનું વલણ
રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયાએ ટાટા સંસને ‘અપર-લેયર નોન-બેન્કિંગ ફાઇનાન્સ કંપની’ (NBFC-UL) તરીકે વર્ગીકૃત કરી છે. આ વર્ગીકરણને કારણે કંપની પર કડક નાણાકીય નિયમો અને ત્રણ વર્ષની અંદર શેરબજારમાં લિસ્ટ થવાની કાનૂની ફરજ લાગુ પડે છે.
આ મામલાની જાણકારી ધરાવતા સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, ટાટા સંસ હાલમાં આ વર્ગીકરણની અસરો અને તેની પાસે ઉપલબ્ધ કાનૂની માર્ગોની સમીક્ષા કરી રહી છે. જોકે, બેઠકમાં RBI ના આદેશ અંગે કોઈ સત્તાવાર વોટિંગ થયું નહોતું, પરંતુ આ વિષય પર લાંબી અને ગંભીર ચર્ચા થઈ હતી.
પુનર્ગઠન (Restructuring) સરળ કામ નથી
નાણાકીય નિષ્ણાતોના મતે, ટાટા સંસ જેવી વિશાળ હોલ્ડિંગ કંપનીનું પુનર્ગઠન કરવું એ અત્યંત જટિલ પ્રક્રિયા છે. આ પુનર્ગઠન ડિમર્જર (De-merger), સંપત્તિઓને સબ્સિડિયરી કંપનીઓમાં ટ્રાન્સફર કરવા, વિલીનીકરણ (Merger) અથવા કોઈ મોટી પુનઃરચના યોજના દ્વારા થઈ શકે છે.
ટાટા સંસ એ ભારતના સૌથી મોટા ઔદ્યોગિક જૂથની હોલ્ડિંગ કંપની છે, જે ટાટા કન્સલ્ટન્સી સર્વિસિસ (TCS), ટાટા મોટર્સ, ટાટા સ્ટીલ, ટાટા કેપિટલ, ટાટા કમ્યુનિકેશન્સ, ટાટા કન્ઝ્યુમર પ્રોડક્ટ્સ, ટાટા ઇન્વેસ્ટમેન્ટ કોર્પોરેશન, એર ઇન્ડિયા, ટાટા ડિજિટલ, ટાટા ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને એગ્રેટાસ જેવા મલ્ટિ-બિલિયન ડોલરના બિઝનેસ પર નિયંત્રણ ધરાવે છે.
ટાટા સંસની વર્તમાન નાણાકીય સ્થિતિ
કન્સોલિડેટેડ ધોરણે, નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬ (FY26) માં ટાટા સંસની કુલ આવક ૧૭% વધીને રૂ. ૬.૬૧ લાખ કરોડ નોંધાઈ છે. પરંતુ, આ જ ગાળા દરમિયાન કંપનીનો ચોખ્ખો નફો ૩૫.૭% ઘટીને રૂ. ૧૭,૯૨૩ કરોડ રહ્યો હતો.
નફામાં આ મોટા ઘટાડાનું મુખ્ય કારણ એર ઇન્ડિયા, ટાટા ડિજિટલ અને ટાટા ઇલેક્ટ્રોનિક્સ જેવા નવા અને અનલિસ્ટ્રેડ બિઝનેસમાં થયેલું ભારે નુકસાન છે. આ નાણાકીય આંકડા પણ દર્શાવે છે કે લિસ્ટિંગ વખતે કંપનીના વેલ્યુએશન પર કેવી અસર પડી શકે છે.
શાપૂરજી પલોનજી (SP) ગ્રુપ લિસ્ટિંગના પક્ષમાં કેમ છે?
શાપૂરજી પલોનજી (SP) ગ્રુપ ટાટા સંસના લિસ્ટિંગનું મજબૂત સમર્થન કરી રહ્યું છે. SP ગ્રુપ પાસે ટાટા સંસમાં અંદાજે ૧૮.૩૭% ની મોટી હિસ્સેદારી છે. આ હિસ્સેદારી સ્ટર્લિંગ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન અને સાયરસ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ્સ દ્વારા ધારણ કરવામાં આવી છે અને તેને દેવાના બદલામાં ગીરવે મૂકવામાં આવી છે.
SP ગ્રુપે જુલાઈ મહિનામાં રૂ. ૨૧,૫૦૦ કરોડનું રિફાઇનાન્સિંગ પૂરું કર્યું હતું. અગાઉ તેમણે પોતાના રોકાણકારોને જણાવ્યું હતું કે તેઓ ૧૮ મહિનાની અંદર ટાટા સંસના લિસ્ટિંગ અથવા શેર વેચાણ મારફતે પોતાની હિસ્સેદારીનો કેટલોક ભાગ વેચીને ભંડોળ એકત્ર કરવાની યોજના બનાવી રહ્યા છે. SP ગ્રુપે સપ્ટેમ્બરના અંત સુધીમાં અંદાજે રૂ. ૩,૫૦૦ કરોડનું દેવું ચૂકવવાનું છે.
કાનૂની દલીલ અને RBI નો ઇનકાર
ટાટા સંસ તરફથી એવી દલીલ કરવામાં આવી હતી કે જો તેઓ તમામ દેવું ચૂકવી દે, તો તેમને ‘કોર ઇન્વેસ્ટમેન્ટ કંપની’ (CIC) તરીકે રજિસ્ટ્રેશન કરાવવાની કે લિસ્ટ થવાની જરૂર રહેવી જોઈએ નહીં.
પરંતુ રિઝર્વ બેંકે ટાટા સંસની આ અરજીને ફગાવી દીધી છે. RBI ના નિયમો મુજબ, મુખ્યત્વે જૂથમાં રોકાણ ધરાવતી કંપની માત્ર ત્યારે જ કોર ઇન્વેસ્ટમેન્ટ કંપનીના રજિસ્ટ્રેશન અને લિસ્ટિંગના નિયમોમાંથી બચી શકે છે જો તે જાહેર જનતાના ભંડોળનો (Public Funds) ઉપયોગ ન કરતી હોય અને પોતાની ગ્રુપ કંપનીઓ માટે કોઈ ગેરંટી ન આપતી હોય.
