૨૬ નવેમ્બરની બોર્ડ મીટિંગ પહેલા ટાટા ગ્રુપમાં વધ્યો આંતરિક તણાવ
ભારતીય કોર્પોરેટ જગતના સૌથી મોટા અને પ્રતિષ્ઠિત વ્યાપારી ઘરાના એવા ટાટા ગ્રુપ (Tata Group) ની હોલ્ડિંગ કંપની ‘ટાટા સન્સ’ (Tata Sons) ને લઈને દેશના નાણાકીય બેંકિંગ ક્ષેત્રમાંથી એક મોટા સમાચાર સામે આવ્યા છે. ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) એ ટાટા સન્સને સ્પષ્ટ અને કડક નિર્દેશ આપ્યો છે કે તેણે ફરજિયાતપણે સ્ટોક એક્સચેન્જમાં લિસ્ટેડ થવું પડશે. સેન્ટ્રલ બેંકે કંપનીને અપર લેયર નોન-બેંકિંગ ફાઇનાન્સિયલ કંપનીઓ (NBFCs) માટેના તમામ નિયમનકારી ધોરણોનું પાલન કરવા માટે તાકીદ કરી છે. આ કડક નિર્દેશ આગામી ૨૬ નવેમ્બર, ૨૦૨૬ ના રોજ યોજાનારી ટાટા સન્સની અત્યંત મહત્વપૂર્ણ બોર્ડ મીટિંગના માત્ર ૧૦ દિવસ પહેલા આવ્યો છે, જેના કારણે ગ્રુપની અંદર ઉથલપાથલ અને તણાવની સ્થિતિ ચરમસીમાએ પહોંચી ગઈ છે.
RBI નો પત્ર અને નિયમનકારી પૃષ્ઠભૂમિ
રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા દ્વારા ગત ૧૬ નવેમ્બરના રોજ ટાટા સન્સના ચીફ ફાઇનાન્શિયલ ઓફિસર (CFO) સૌરભ અગ્રવાલને એક સત્તાવાર પત્ર મોકલવામાં આવ્યો છે. આ પત્રમાં સેન્ટ્રલ બેંકે ગત ૬ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬ ના રોજના અગાઉના પત્રવ્યવહારનો ઉલ્લેખ કર્યો છે. અગાઉ ટાટા સન્સે નિયમોનું યોગ્ય પાલન સુનિશ્ચિત કરવા માટે આરબીઆઈ પાસે નિયમનકારી માર્ગદર્શન માંગ્યું હતું કે કંપનીએ આ પ્રક્રિયા કેવી રીતે પાર પાડવી જોઈએ.
જવાબમાં આરબીઆઈએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવી દીધું છે કે કંપનીએ માર્કેટ રેગ્યુલેટર અને સેન્ટ્રલ બેંકના લિસ્ટિંગ સંબંધિત તમામ લાગુ પડતા નિયમોનું ચુસ્તપણે પાલન કરવું જ પડશે. ઉલ્લેખનીય છે કે સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૨ માં આરબીઆઈએ ટાટા સન્સને ‘ઉચ્ચ-સ્તરીય એનબીએફસી’ (Upper-Layer NBFC) તરીકે વર્ગીકૃત કરી હતી, જેના નિયમો મુજબ ત્રણ વર્ષની અંદર એટલે કે ૩૦ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૫ સુધીમાં શેરબજારમાં લિસ્ટિંગ કરાવવું અનિવાર્ય હતું. લિસ્ટિંગ ટાળવાના હેતુથી કંપનીએ પોતાનું દેવું ચૂકવીને માર્ચ ૨૦૨૪ માં કોર ઇન્વેસ્ટમેન્ટ કંપની (CIC) ની નોંધણી છોડી દેવા માટે અરજી કરી હતી, જેને આરબીઆઈએ ગત ૧૧ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૬ ના રોજ સત્તાવાર રીતે ફગાવી દીધી હતી.
ટાટા ગ્રુપમાં આંતરિક મતભેદ અને ચેરમેનો વચ્ચે તણાવ
આરબીઆઈના આ કડક વલણને કારણે ટાટા સન્સના શીર્ષ નેતૃત્વ અને શેરધારકો વચ્ચે મતભેદો ખુલીને સામે આવ્યા છે. ટાટા સન્સમાં અંદાજે ૬૬ ટકા જેટલો જંગી હિસ્સો ધરાવતા શક્તિશાળી ટ્રસ્ટ એટલે કે ‘ટાટા ટ્રસ્ટ’ના વર્તમાન ચેરમેન નોએલ ટાટા કંપનીના આઈપીઓ (IPO) અને લિસ્ટિંગના સખત વિરોધમાં છે. તેમનું માનવું છે કે ટાટા સન્સને પબ્લિક લિસ્ટેડ કરવાને બદલે અનલિસ્ટેડ જ રાખવી જોઈએ અને તેના માટે કંપનીનું યોગ્ય પુનર્ગઠન કરવું જોઈએ.

બીજી તરફ, ટાટા સન્સના ચેરમેન એન. ચંદ્રશેખરન, લઘુમતી શેરધારક એવા શાપૂરજી પલોનજી ગ્રુપ (SP Group) અને પરિવારના સભ્ય જીમી ટાટા કંપનીમાં વધુ પાલન, નાણાકીય પારદર્શિતા અને મૂલ્ય નિર્માણ માટે લિસ્ટિંગની સંપૂર્ણ તરફેણ કરી રહ્યા છે. બે વિરોધી ધ્રુવો વચ્ચે ફસાયેલી આ સ્થિતિએ ૨૬ નવેમ્બરની બોર્ડ મીટિંગને અત્યંત રોમાંચક અને નિર્ણાયક બનાવી દીધી છે.
નોએલ ટાટા લિસ્ટિંગની તરફેણમાં કેમ નથી?
ટાટા ટ્રસ્ટના ચેરમેન નોએલ ટાટા મુખ્યત્વે ટાટા ગ્રુપના ૧૫૦ વર્ષ જૂના પરોપકારી સિદ્ધાંતો, સામાજિક મૂલ્યો અને પરંપરાઓને જાળવી રાખવા માટે લિસ્ટિંગનો વિરોધ કરી રહ્યા છે. તેમનો મૂળભૂત તર્ક એ છે કે ટાટા બિઝનેસ મોડેલ હંમેશાં વ્યાપારી નફા કરતાં લોકકલ્યાણ અને પરોપકારને સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા આપે છે.

એકવાર કંપની શેરબજારમાં લિસ્ટ થઈ જાય અને હજારો જાહેર શેરધારકો તેમાં જોડાઈ જાય, ત્યારબાદ કંપની પર દર ત્રિમાસિક ગાળે ઊંચો નફો પેદા કરવાનું અને શેરના ભાવ જાળવી રાખવાનું સતત દબાણ વધશે. આ ઉપરાંત, નોએલ ટાટા એવો પણ તર્ક રજૂ કરે છે કે જ્યાં સુધી કંપની અનલિસ્ટેડ છે, ત્યાં સુધી ટાટા સન્સ કોઈપણ બાહ્ય નિયમનકારી કે જાહેર દબાણ વિના જરૂર પડ્યે ખોટમાં ચાલી રહેલી અથવા ગ્રુપની નવી ઉભરતી કંપનીઓને તાત્કાલિક નાણાકીય સહાય અને બેકઅપ પૂરું પાડી શકે છે, જ્યારે પબ્લિક લિસ્ટિંગ પછી આવું મુક્તપણે કરવું અત્યંત જટિલ બની જશે.
હવે જોવાનું એ રહેશે કે ૨૬ નવેમ્બરની આગામી બોર્ડ મીટિંગમાં આરબીઆઈના દબાણ અને આંતરિક વિરોધાભાસ વચ્ચે ટાટા ગ્રુપ શું અંતિમ નિર્ણય લે છે.
