નોએલ ટાટાએ માંગી રૂ. ૨૫,૦૦૦ કરોડની એક્ઝિટ યોજનાની કઠોર તપાસ, જાણો અંદરની વાત!
ટાટા ગ્રૂપ (Tata Group) માં એકવાર ફરીથી મોટા કૉર્પોરેટ અને વ્યાપારી ફેરફારોની ચર્ચાએ જોર પકડ્યું છે. ટાટા ટ્રસ્ટ્સના ચેરમેન અને ટાટા સન્સના ડાયરેક્ટર નોએલ ટાટાએ શાપૂરજી પાલોનજી (SP) ગ્રૂપની ₹25,000 કરોડની એક્ઝિટ યોજનાની વિસ્તૃત તપાસ કરાવવાની માગ કરી છે. તેમણે ટાટા સન્સના બોર્ડને આ દરખાસ્તના નાણાકીય, કાનૂની અને વ્યાપારી પાસાઓ પર ઊંડાણપૂર્વક વિચારણા કરવા જણાવ્યું છે. આ ઉપરાંત, તેમણે ટાટા સન્સના પુનર્ગઠન (Restructuring) સાથે જોડાયેલા પ્રસ્તાવની પણ સમીક્ષા કરવાની સ્પષ્ટ માગ કરી છે.
આ નિર્ણય ટાટા ગ્રૂપ અને શાપૂરજી પાલોનજી ગ્રૂપ વચ્ચેના દાયકાઓ જૂના સંબંધો અને છેલ્લા કેટલાક સમયથી ચાલતા કાનૂની તેમજ નાણાકીય વિવાદોના સંદર્ભમાં અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યો છે.
ટાટા સન્સમાંથી બહાર નીકળવા માંગે છે SP ગ્રૂપ
શાપૂરજી પાલોનજી ગ્રૂપની ટાટા સન્સ (Tata Sons) માં આશરે 18.38 ટકા જેટલી મોટી હિસ્સેદારી છે. SP ગ્રૂપ લાંબા સમયથી ટાટા સન્સમાં પોતાની આ હિસ્સેદારીના બદલે રોકાણ કરેલી રકમ બહાર કાઢવાનો (Exit) રસ્તો શોધી રહ્યું છે. પોતાના નાણાકીય આયોજન અને દેવાની ચૂકવણી માટે ગ્રૂપે આ હિસ્સેદારીના બદલામાં આશરે ₹25,000 કરોડની માગ કરી છે.
પ્રસ્તાવિત યોજના શું છે? આ દરખાસ્ત મુજબ, ટાટા સન્સ પોતાની શેર મૂડીમાં ચોક્કસ ઘટાડો (Selective Reduction of Capital) કરીને SP ગ્રૂપના શેરો રદ (Cancel) કરી શકે છે. તેના બદલામાં SP ગ્રૂપને ₹25,000 કરોડ ચૂકવવામાં આવી શકે છે. પ્રસ્તાવમાં એવું પણ સૂચવવામાં આવ્યું છે કે આ ચૂકવણી 18 મહિનાના ગાળામાં બે અથવા તેનાથી વધુ હપ્તામાં કરી શકાય છે.
શેરોનું વાજબી મૂલ્યાંકન (Valuation) નક્કી કરવા માટે મર્ચન્ટ બેંકર અથવા રજિસ્ટર્ડ વેલ્યુઅરની મદદ લેવાની વાત કહેવામાં આવી છે. આ સમગ્ર પ્રક્રિયા માટે ટાટા સન્સના શેરધારકોની મંજૂરી અને નેશનલ કંપની લો ટ્રિબ્યુનલ (NCLT) ની સ્વીકૃતિ મળવી અત્યંત જરૂરી રહેશે.
₹25,000 કરોડનું ફંડ ક્યાંથી આવશે?
આટલી મોટી રકમની વ્યવસ્થા કરવા માટે ટાટા સન્સ પાસે અનેક વિકલ્પો ઉપલબ્ધ હોઈ શકે છે:
આંતરિક કેશ ફ્લો (Internal Cash Flow): કંપની પોતાના ડિવિડન્ડ અને આંતરિક બચત દ્વારા આ રકમનો અમુક હિસ્સો ચૂકવી શકે છે.
હાલની લિસ્ટેડ કંપનીઓમાં હિસ્સેદારી વહેંચવી: ટાટા સન્સ પોતાની અન્ય સફળ અને લિસ્ટેડ કંપનીઓ (જેમ કે TCS, ટાટા મોટર્સ વગેરે) માં પોતાની થોડી હિસ્સેદારી વેચીને નાણાં એકત્ર કરી શકે છે.
નવા બિઝનેસમાં બહારનું રોકાણ લાવવું: ટાટા ગ્રૂપના નવા ઉભરતા બિઝનેસમાં બાહ્ય રોકાણકારોને લાવીને ફંડ ઊભું કરી શકાય છે.
નવા બિઝનેસનું લિસ્ટિંગ: કેટલાક નવા અથવા અનલિસ્ટેડ બિઝનેસને શેરબજારમાં લિસ્ટ કરાવીને કેપિટલ એન્ફ્યુઝન કરી શકાય છે.
આ પ્રસ્તાવની ખાસ વાત એ છે કે તેમાં નવું દેવું (Fresh Debt) લેવાથી અથવા જાહેર ફંડ (Public Funds) નો ઉપયોગ કરવાથી બચવાની વાત સ્પષ્ટ રીતે કરવામાં આવી છે, જેથી ટાટા સન્સ પર કોઈ વધારાનો નાણાકીય બોજ ન પડે.
ટાટા સન્સનું પુનર્ગઠન (Restructuring) પણ એજન્ડામાં
નોએલ ટાટાએ માત્ર SP ગ્રૂપની એક્ઝિટ સ્કીમ જ નહીં, પરંતુ ટાટા સન્સના પુનર્ગઠન પ્રસ્તાવની પણ સમીક્ષા કરવાની કડક માગ કરી છે. આ પ્રસ્તાવ હેઠળ ટાટા ઈલેક્ટ્રોનિક સિસ્ટમ્સ સોલ્યુશન્સ અને ટાટા કન્સલ્ટિંગ એન્જિનિયર્સ નું ટાટા સન્સમાં વિલીનીકરણ (Merge) કરવાની યોજના છે.
પુનર્ગઠન પાછળનું મુખ્ય કારણ: આ ફેરફારનો મુખ્ય હેતુ કંપનીની રેગ્યુલેટરી સ્થિતિ (Regulatory Status) માં બદલાવ લાવવાનો અને તેને અનલિસ્ટેડ (Unlisted) રાખવાનો રસ્તો શોધવાનો છે.
વાસ્તવમાં, રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) એ ટાટા સન્સને ‘અપર-લેયર NBFC’ (Upper-Layer NBFC) તરીકે વર્ગીકૃત કરી છે. નિયમો અનુસાર, અપર-લેયર NBFC માં આવતી કંપનીઓએ ચોક્કસ સમયમર્યાદામાં શેરબજારમાં લિસ્ટ થવું ફરજિયાત બને છે. જોકે, ટાટા સન્સ એક હોલ્ડિંગ કંપની તરીકે પોતાને લિસ્ટિંગથી દૂર રાખવા માંગે છે. કંપનીનું માળખું બદલીને આરબીઆઈના આ નિયમમાંથી રાહત मिळવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
નોએલ ટાટાની માગ અને આગામી બોર્ડ મીટિંગ
નોએલ ટાટાએ આ બંને મહત્વપૂર્ણ પ્રસ્તાવ અંગે મેનેજમેન્ટ પાસેથી વિસ્તૃત માહિતી અને ઔપચારિક પ્રેઝન્ટેશન માંગ્યું છે. તેમનું માનવું છે કે કોઈપણ નિર્ણય લેતા પહેલાં તેનાથી ગ્રૂપના લાંબા ગાળાના ભવિષ્ય, કાનૂની અસરો અને શેરધારકોના હિતો પર શું અસર પડશે તેની ઝીણવટભરી તપાસ થવી જોઈએ.
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આગામી 26 નવેમ્બરે યોજાનારી ટાટા સન્સની બોર્ડ મીટિંગમાં આ મુદ્દાઓ પર ગંભીર ચર્ચા થઈ શકે છે. હાલમાં આ બંને દરખાસ્તોને બોર્ડ તરફથી આખરી મંજૂરી મળી નથી.
ભવિષ્યની દિશા શું હોઈ શકે?
ટાટા ગ્રૂપ અને SP ગ્રૂપ વચ્ચેનો આ વિવાદ ભારતીય કોર્પોરેટ જગતમાં ખૂબ જ ચર્ચાસ્પદ રહ્યો છે. જો ₹25,000 કરોડની આ એક્ઝિટ ફોર્મ્યુલા સફળ થાય છે, તો તેનાથી બંને ગ્રૂપ વચ્ચેના દાયકાઓ જૂના મતભેદોનો કાયમી અંત આવી શકે છે. બીજી તરફ, ટાટા સન્સનું પુનર્ગઠન ટાટા ગ્રૂપની ભવિષ્યની વહીવટી અને નાણાકીય રચના નક્કી કરવામાં ચાવીરૂપ ભૂમિકા ભજવશે. હવે સૌની નજર 26 નવેમ્બરની બોર્ડ બેઠક પર ટકેલી છે.
