ન્યૂ યોર્કમાં રાજદ્વારી સંગ્રામ: ઈરાને કહ્યું ‘અમે શાંતિ માટે આવ્યા છીએ’, પણ ટ્રમ્પે પ્રસ્તાવ ફગાવતાં તણાવ વધ્યો
પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા ભૌગોલિક કટોકટી વચ્ચે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભા (UNGA) નો મંચ એક મોટા રાજદ્વારી સંગ્રામનું કેન્દ્ર બન્યો છે. ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે લાંબા સમયથી ચાલી રહેલો લશ્કરી અને રાજકીય સંઘર્ષ હવે એક અત્યંત નાજુક અને નિર્ણાયક વળાંક પર પહોંચી ગયો છે. ન્યૂ યોર્ક ખાતે એકત્ર થયેલા વૈશ્વિક નેતાઓ વચ્ચે ઈરાનના વિદેશ મંત્રી સૈયદ અબ્બાસ અરાઘચીએ પોતાના દેશનું વલણ સ્પષ્ટ કરતાં જણાવ્યું છે કે તેમનો દેશ ક્ષેત્રમાં યુદ્ધને ભડકાવવા માટે નહીં, પરંતુ શાંતિ અને સ્થિરતાની સ્થાપના માટે ન્યૂ યોર્ક આવ્યો છે. જોકે, તેમણે સાથોસાથ એ ચેતવણી પણ આપી હતી કે જો તેમના પર સૈન્ય કાર્યવાહી લાદવામાં આવશે, તો ઈરાન પૂર્ણ ક્ષમતા સાથે વળતો પ્રહાર કરવા પણ સક્ષમ છે.
અમેરિકાના પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને ફરીથી ખોલવા અને ક્ષેત્રમાં લશ્કરી કાર્યવાહી તાત્કાલિક ધોરણે રોકવા અંગેના ઈરાનના પ્રસ્તાવને નકારી કાઢવામાં આવ્યા બાદ આ આકરા રાજદ્વારી બયાનબાજી સામે આવી છે. ટ્રમ્પે ઈરાની પ્રસ્તાવને ફગાવતા દાવો કર્યો હતો કે ઈરાન પર આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ભારે આર્થિક અને રાજકીય દબાણ હોવાના કારણે જ તે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને મુક્ત કરવા માટે સંમત થયું છે. ટ્રમ્પના આ નિવેદને બંને દેશો વચ્ચે ચાલી રહેલી વાટાઘાટો પર ફરી એકવાર પાણી ફેરવી દીધું છે.
સાચી રાજદ્વારી માટે દરવાજા ખુલ્લા: અરાઘચી
ઈરાની વિદેશ મંત્રી અરાઘચીએ આંતરરાષ્ટ્રીય મીડિયા સાથે વાતચીતમાં સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે, “રાષ્ટ્રપતિ પેઝેશ્કિયાન અને હું ન્યૂ યોર્કમાં શાંતિનો પ્રસ્તાવ લઈને આવ્યા છીએ, યુદ્ધની સ્થિતિને વધારવા માટે નહીં. અમે અમેરિકા સામે નવી લડાઈ શરૂ કરવા માટે સંપૂર્ણ રીતે સજ્જ છીએ, પછી ભલે તે કેટલું પણ વિનાશક યુદ્ધ કેમ ન હોય. પરંતુ આ સાથે જ અમે સન્માનજનક અને સાચી રાજદ્વારી માટે પણ તૈયાર છીએ. હવે આખરી નિર્ણય પ્રમુખ ટ્રમ્પે લેવાનો છે કે તેઓ શાંતિનો માર્ગ પસંદ કરે છે કે વિનાશનો.”
અરાઘચીએ વધુમાં માહિતી આપી હતી કે ન્યૂ યોર્કમાં તેમની મોટાભાગની દ્વિપક્ષીય બેઠકો વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠા માટે અત્યંત સંવેદનશીલ ગણાતા ‘હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ’ (Strait of Hormuz) ને સુરક્ષિત રીતે પુનઃશરૂ કરવાની શરતો પર જ કેન્દ્રિત હતી. ઈરાનનું માનવું છે કે જ્યાં સુધી અમેરિકા પોતાની આક્રમક નીતિઓ છોડશે નહીં, ત્યાં સુધી આ ગતિરોધ ઉકેલાવો મુશ્કેલ છે.
તેલના ભાવમાં ઉછાળો અને અમેરિકા પર પ્રહાર
બીજી તરફ, ઈરાનની સંસદના સ્પીકર મોહમ્મદ બાઘર ગાલિબાફે સોશિયલ મીડિયા પર પોસ્ટ કરીને અમેરિકાના દાવાઓ સામે ભારે આક્રોશ વ્યક્ત કર્યો હતો. ગાલિબાફે લખ્યું હતું કે, “અમેરિકા સતત વિશ્વ સમક્ષ એવો ખોટો પ્રચાર કરી રહ્યું છે કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર ઈરાનનો કોઈ અંકુશ નથી. જો તેમનો આ દાવો સાચો હોય, તો પછી આંતરરાષ્ટ્રીય માર્કેટમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ પ્રતિ બેરલ $૩૫ થી વધીને $૫૦ સુધી કેમ પહોંચી ગયા? ગાલિબાફે ઉમેર્યું હતું કે, કાં તો ગ્લોબલ માર્કેટને મૂર્ખ બનાવવામાં આવી રહ્યું છે અથવા તો અમેરિકા સરેઆમ જૂઠું બોલી રહ્યું છે.”
આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર ક્ષેત્રે હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીનું મહત્ત્વ અનન્ય છે, કારણ કે વિશ્વના કુલ કાચા તેલના પુરવઠાનો મોટો હિસ્સો આ સાંકડા દરિયાઈ માર્ગેથી પસાર થાય છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના ગતિરોધને કારણે તેલ ટેન્કરોના પરિવહનમાં ભારે વિક્ષેપ પડ્યો છે, જેના કારણે વૈશ્વિક એનર્જી સપ્લાય ચેઇન ખોરવાઈ ગઈ છે. હાલમાં બંને દેશો પોતપોતાની શરતો પર અડગ હોવાથી આ ક્ષેત્રમાં શાંતિ સ્થપાશે કે યુદ્ધનો નવો તબક્કો શરૂ થશે, તેના પર સમગ્ર વિશ્વની નજર ટકેલી છે.
